logo

иқтисод

МУҲАРРИКИ ИҚТИСОДИЁТ. СУХАН ДАР БОРАИ СОҲИБКОРИИ ИСТЕҲСОЛӢ МЕРАВАД

Таҳти сарпарастии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо иштироки меҳмонони баландпоя аз кишварҳои шарики рушд, роҳбарону намояндагони ширкатҳо ва созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ, соҳибкорону сармоягузорони дохилию хориҷӣ ва ҳамватаноне, ки дар кишварҳои дуру наздик муваффақона ба фаъолияти соҳибкорӣ машғуланд, 14 октябри соли равон Рӯзи соҳибкорони Тоҷикистон таҷлил ва дар доираи он Ҷашнвораи байналмилалии соҳибкории Душанбе – 2016 баргузор мегардад. «Ҷумҳурият» - Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасмим гирифт, ки ба ин муносибат перомуни моҳият, вазъ ва дурнамои соҳибкорӣ, зиндагӣ ва фаъолияти қобили омӯзиши соҳибкорони тоҷик, ки дар дохил ва хориҷи кишвар ба ин пеша машғуланд, ҳамчунин, гуфтаниҳо ва мушкилоти онҳо силсилаи матлабҳоро ба табъ расонад. Мусоҳибаи рӯзноманигори мо бо олими шинохтаи тоҷик, доктори илмҳои иқтисодӣ, муовини директори Институти иқтисод ва демографияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Аброр Мирсаидов, матлаби нахустин аст аз ин силсила.

- Муҳтарам Аброр Бобоевич, аввалан мехостем назари худро оид ба ҷараёни омилҳои рушди соҳибкорӣ ва нақши он дар пешрафти иқтисодиёти давлатҳо иброз намоед?
- Рушди соҳибкорӣ ойинаи равшану гӯёи дараҷаи инкишофи иҷтимоию иқтисодии давлатҳост. Он ба таъсис ёфтани ҷойҳои нави корӣ, коҳиши сатҳи камбизоатӣ, ғанишавии буҷети миллӣ, афзоиши ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ, рушди инфрасохтор, боло рафтани сатҳи дониш ва афкори ҷомеаи шаҳрвандӣ, суботи ҷомеа, ҷаҳонишавии иқтисоди миллӣ, ҳифзи муҳит ва тавсеаи фаъолияти хайриявӣ мусоидат мекунад. Тавсеа додани соҳибкории истеҳсолӣ, хусусан барои  давлатҳои дар ҳоли рушд ва рӯ ба рушд қарордошта, яке аз фишангҳои  муҳимтарини рушди иқтисодист, аз ҷумла барои Тоҷикистони мо ҳам.
Соҳибкории истеҳсолӣ паҳлуҳои манфиатбори зиёд дорад: аввал, мардум соҳиби  ҷойи кори доимӣ мешавад, дувум, соҳибкор дар такопӯи ҷустуҷӯи роҳҳои паст кардани арзиши аслӣ ва  баланд бардоштани сифати маҳсулот меафтад, сеюм, вақте даромад зиёд шуд, зарурати пойдорӣ, рақобатпазирӣ, ҷустуҷӯи бозорҳои нав барои фурӯши маҳсулот ва содироти мол ба хориҷа (аввал ҳамсоякишварҳо, назири  Афғонистон, Покистон, Ҳиндустон, Русия, Ӯзбекистон, Қирғизистон, баъдан, кишварҳои дури Осиёю Аврупо ва манотиқи дигари ҷаҳон) ба миён меояд. Чин, Ҷопон, Сингапур, Малайзия барин кишварҳои мутараққии Осиё баъди ҷанги дуюми ҷаҳонӣ маҳз ҳамин стратегияи рушдро пеш гирифта, комёб шуданд. Ин раванд ба устувории пояҳои иқтисодии давлатдорӣ мусоидат  мекунад. Дар ин маврид марзҳои иқтисодии давлат, ба андешаи ман, бояд зери назорати қатъӣ қарор гиранд. Воридоти  маҳсулоте, ки  худамон истеҳсол карда метавонем, маҳдуд ва ҳатто қатъ карда шавад. Масалан, чӣ лозим  аст овардани гӯшту тухми мурғ, дар ҳоле ки  дар мамлакат корхонаҳои калони парандапарварӣ ба фаъолият  пардохтаанд? Боиси хушнудист, ки ҳоло ба воридоти  сементу ангишт низ зарурат намондааст. Акнун бояд ҷиҳати  роҳандозии содироти он талош намоем. Ин амал, яъне содироти семент, аллакай оғоз ёфтааст. Тоҷикистон ба ҳамсоякишварҳо семент мефурӯшад.
 
- Чаро маҳз дар марҳилаи кунунии рушд масъалаи истеҳсоли моли рақобатпазири  содиротӣ ва воридотивазкунанда мақоми аввал касб намуд?
- Солҳои нахустини соҳибистиқлолӣ, ҳоҷати шарҳ нест, масъалаҳои сиёсию иҷтимоӣ дар мадди аввал қарор доштанд, минбаъд, бартарафсозии  оқибатҳои вазнини бесарусомониҳо, эҳё ва барқарорсозии хоҷагии халқ, ислоҳоти  куллии  бахшҳои иқтисод, мустаҳкамсозии равобит ва эъмори пойгоҳи ҳуқуқӣ, бунёди инфрасохтори иҷтимоию иқтисодӣ, коммуникатсия, раҳоӣ аз бунбаст, талош ба сӯйи истиқлолияти энергетикӣ ва таъмини амнияти ғизоӣ… Роҳи мушкили эҳё ва заминагузорӣ тай шуд ва барои марҳилаи воқеии рушди сифатӣ заминаи устувор  гузоштем. Кишвари мо баъди наздик шудан ба истиқлолияти  комили энергетикӣ фақат тайи чанд соли охир тавонист, ки ба рушди воқеии саноат ноил гардад. Тоҷикистон ҳоло  узви созмонҳои бонуфузтарини байналмилалӣ ва минтақавист, назири Созмони  Милали Муттаҳид, Созмони ҳамкории Шанхай, Созмони ҷаҳонии савдо, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил. Давлатҳои муқтадири  Чин, Русия, Қазоқистон шарикони стратегии моанд. Робитаҳои Тоҷикистон бо Эрон, Туркия, Ҷопон, Кореяи Ҷанубӣ, ИМА, кишварҳои арабу Аврупо ва даҳҳо давлатҳои дигар хеле мустаҳкам шудаанд. Дар ҳамин ҳол ба Тоҷикистон хавфи шуста шудани  ашёи хоми саноатӣ ва дубора  мубаддал гардидан ба мамлакати аграрӣ - манбаи ашёи хом низ таҳдид менамояд. Пас, маҳз дар ҳамин марҳилаи созгор – вақте шароит, имконият ва заминаи муътамад муҳайё шудааст, бояд ба рушди соҳибкории истеҳсолӣ, коркарди ашёи хом, истеҳсоли молҳои саноатии дар бозори ҷаҳонӣ рақобатпазир ва воридотивазкунанда рӯ биёрем. Ин тақозои замон аст.
Акнун ин марҳила оғоз ёфт, марҳилаи рушди сифатӣ, марҳилаи  истеҳсоли моли дар бозори ҷаҳонӣ рақобатпазир ва воридотивазкунанда. Дар ин  марҳила ҳунару истеъдоди соҳибкорон, ҷалби сармоя ва истеҳсоли моли хушсифат мақоми хоса пайдо мекунад.
 
- Аммо ин марҳилаи осон нест?
- Баръакс, душвор, вале муҳим аст. Тасаввур намоед, давлат барои рушди соҳибкорӣ тамоми шароиту  имкониятҳоро фароҳам  овардааст, назири дастгирӣ аз ҳисоби фонди  махсус, имтиёз дар андозҳо, моратория дар санҷиши фаъолияти соҳибкории истеҳсолӣ, «Равзанаи ягона» ва ғайра. Соҳибкорӣ муҳаррик, пешбарандаи  иқтисодиёт аст, инро ҳама медонанд. Аммо омилҳое ҳастанд, ки хоҳу нохоҳ садди рушди он мешаванд. Соҳибкорӣ дар фазое рушд мекунад, ки шаффоф аст. Дар назарсанҷии махсусе, ки мо гузарондем, 40 % - и соҳибкорон ҳатто «Равзанаи ягона» - ро  омили коррупсионӣ ном  бурданд. Соҳибкор  бояд барои гузарондани обу пасоба, барқ, телефон, ҳолатҳои санитарию зиддисӯхторӣ, зиён нарасондан ба муҳит, ҳолати зиддисӯхторӣ ва ғайраву  ҳоказо иҷозатнома гирад, дар ҳоле ки қариб ягон иҷозатнома муфт ба даст намеояд. Барои ҳамин ҳам ҳоло барномаи  давлатии мубориза бо коррупсия амал  мекунад, талаботи қонунҳои амалкунанда дар ин бахш қатъитар мешавад. Аммо механизми иҷрои талаботи  ин қонунҳо ҳанӯз то охир коркард  нашудааст. Паҳлуи нозуки масъала ин маошу даромад аст. Камии андозаи маоши корманди масъули давлатӣ ё ҳифзи ҳуқуқ нисбат ба соҳибкор эҳтимолияти ришваситониро зиёд мекунад. Ваколатҳои фарохи корманди  давлатӣ имкон медиҳанд, ки ӯ ба коррупсия даст занад. Соҳибкор бошад, ҳамеша  нафъу зиёни худро ҳисоб мекунад. Дақиқ мекунад, ки дар чанд сол хароҷоти истеҳсолиашро  бармегардонад ва фоида мебинад. Манфиати  наздики иқтисодӣ дар меҳвари андешаи бештари соҳибкорон, муайянкунанда ва таҳрикдиҳанда аст. Мутаассифона, аксаран молро ҳамчун ашёи хом мефурӯшанд. Баъзе соҳибкорони  мо, сарфи назар аз дастгирии ҳамаҷонибаи давлат ва имкониятҳои васеъ, ҳанӯз дурбин нестанд. Манфиати якрӯзаю яксоларо аз суди бузурге, ки тайи чанд соли сабру бардошт даст медиҳад, болотар медонанд.
Дар ин маврид, агар фарҳанги иқтисодии соҳибкор баланд бошад, дарк мекунад, ки аз сохтани корхонаи  истеҳсоли маҳсулот а) ашёи хоми ватанӣ бо арзиши ночиз ба берун (хориҷа) намеравад; б) ҳамсояҳо, ҳаммаҳаллаҳо, ҳамватанон соҳиби ҷойи кор мешаванд; в) аз фурӯши  маҳсулот дар мамлакат ҳаҷми  асъори хориҷӣ меафзояд, дар ҳоле ки  аз харидаш коҳиш ёфта, ба мувозинаи муътадили нархҳо халал мерасонад; г) вазъи иҷтимоии мардум ва шукуфоию ободию маҳаллаю шаҳрҳо ба куллӣ дигаргун мешавад; д) пойбандӣ аз моли  воридотӣ барҳам мехӯрад ва боз даҳҳо фоидаи дигар ба даст меояд.
Имрӯз тақозои замон аст, ки  фарҳанги иқтисодии худро  боло барем, аз тафаккури аграрӣ ба саноатӣ гузарем, донем, ки (барои мисол) ним кило пахтаро ҳамчун ашёи хоми  фурӯхтан чӣ моҳият  дораду ним кило пероҳани хуби пахтагӣ ё газворро чӣ.
Ва ниҳоят бояд мутмаин бошем, ки тоҷикон ба ҷаҳониён на танҳо фарҳанги  оламшумули маънавӣ, балки неъматҳои арзишманди моддӣ - моли хушсифату  мавриди ниёзро бо тамғаи  «Моли Тоҷикистон» пешкаш карда метавонанд.
Сайвалӣ АЗИЗӢ, «Ҷумҳурият»   


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 11.10.2016    №: 202    Мутолиа карданд: 1846

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед