logo

иқтисод

ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ БА КИШОВАРЗӢ ЧӢ ТАЪСИР МЕРАСОНАД?

Солҳои охир иқлими сайёра босуръат тағйир меёбад. Гармшавии обу ҳаво танҳо яке аз ҷанбаҳои он аст. Мафҳуми «тағйирёбии ҷаҳонии иқлим» ин тағйир ёфтани тамоми системаҳои ҷуғрофӣ мебошад. Мушоҳидаи олимон бозгӯи он аст, ки сатҳи уқёнуси ҷаҳонӣ ба тадриҷ баланд мегардад, пиряхҳо ва яхбастагиҳои доимӣ об шуда, боришот нобаробар сурат мегирад.
Тағйирёбии иқлим  дар  паҳншавии касалиҳои хавфноки сироятӣ низ намоён мегардад. Чунин дигаргун гаштани обу ҳаво  на танҳо ба системаҳои экологӣ ва иқтисодиёти ҷаҳонӣ таҳдид мекунад, балки барои ҳаёт ва саломатии инсоният хатари марговар дорад.
Дар баробари омилҳои табиӣ фаъолияти хоҷагидории инсон низ ба иқлими ҷаҳонӣ таъсири рӯзафзун дорад.  Паҳн шудани зироаткорӣ дар ҷангалзорҳо боиси аз байн рафтани майдони васеи дарахтон гардидааст. Ҳамчунин, тадқиқоти илмӣ муайян намудааст, ки омилҳои асосии ба иқлим таъсиррасон зиёдшавии гази ангидриди карбони атмосфера, газҳои дар рафти фаъолияти хоҷагидорӣ ба атмосфера ихроҷшуда ва зиёдшавии миқдори аэрозолҳо дар қабати ҳавоии замин мебошанд.
Баландшавии ғилзати газҳои гармхонаӣ (гази ангидриди карбон – СО2, метан СН4, фреонҳо) дар қабати болоии замин ба пайдоиши «овезаи газӣ»-и муайян оварда мерасонад, ки шуоъҳои зиёдатии инфрасурхро аз қабати болоии Замин ба кайҳон баргаштан намемонад. Дар натиҷа қисми муайяни энергия дар қабати рӯйизаминӣ боқӣ монда, дар сатҳи Замин гармшавиро ба вуҷуд меорад. Нақши асосиро дар гармшавӣ гази ангидриди карбон (65 дарсад аз тамоми манбаъҳо) мебозад. Афзоиши  ин газ дар атмосфера аз сӯзиши миқдори ангиштсанг, маҳсулоти нафтӣ ва намудҳои дигари сӯзишворӣ вобаста аст. Воридшавии гази ангидриди карбон ба атмосфера он қадар бузург аст, ки пешгирии он дар даҳсолаҳои наздик аз ҷиҳати техникӣ имконнопазир аст.
Ба андешаи коршиносон барои коҳиши гармшавии ҷаҳонӣ дар навбати аввал кам кардани ҳаҷми партовҳои дуоксиди карбон  зарур аст. Миқдори зиёди чунин партовҳо дар натиҷаи истифодаи  сӯзишвориҳо пайдо мешаванд.  Дар Тоҷикистон мисли давлатҳои дигар тағйирёбии иқлим барои муҳити атроф ҳамчун таҳдиди афзоишёбанда баҳогузорӣ карда мешавад. Мувофиқи ҳисоботи Бонки ҷаҳонӣ дар соли 2009 Тоҷикистон дар минтақа аз тағйирёбии иқлим кишвари  нисбатан осебпазир аст ва барои  мутобиқшавӣ иқтидори камтар дорад. Ин ба вобастагии  зиёди соҳаи кишоварзӣ аз боришот  дар мавсими обёрӣ, таназзули сарватҳои муҳити атроф, шусташавии замину коҳиши ҷангалзорҳо ва вайрон гардидани  инфрасохтори иҷтимоӣ алоқаманд аст.
Омилҳои иқлимӣ ба ҳолати системаҳои экологӣ,  таъмини бехатарии  ҳаётии аҳолӣ таъсиргузоранд. Аз ин рӯ, соҳаҳои мухталифи кишвари мо – захираҳои обӣ, саноат, энергетика, амнияти озуқа ва ғайра аз тағйири иқлими ҷаҳонӣ осебпазир аст. Ин ҳолат дар соҳаи кишоварзии мамлакат ба харобии киштзорҳо, бадшавии сифати хоку камшавии ҳосилхезии табиии он оварда мерасонад.
Мутобиқсозии  истеҳсолоти кишоварзии Тоҷикистон ба тағйирёбии иқлим ва устуворгардонии он амалӣ сохтани маҷмӯи  чорабиниҳо ба мақсад мувофиқро тақозо мекунад. Пешгирӣ аз хушкӣ,  фарсоиши шусташавии хок, роҳандозии технологияи ҳифзи хок, бо мақсади то сатҳи минималӣ кам кардани таъсири техногенӣ ба он, истифодаи технологияи сарфакунандаи намӣ, киштгардон кардани замин, селексияи навъҳои нави ба хушкӣ тобовари зироат гибридҳои зироатҳои кишоварзӣ,  инкишофи инфрасохтор (роҳу анбор) ва корхонаҳои  коркарди маҳсулоти кишоварзӣ дар ҷойҳое, ки барои идораи истеҳсолоти  кишоварзӣ шароитҳои табиӣ мавҷуданд, чораҳои муҳим дар самти мазкур мебошанд.
Чорабиниҳо имкон медиҳанд,  ки дар баробари самараи экологӣ фоидаи иқтисодӣ аз даст нарафта, афзояд.
Маҳмадшариф БУТАЕВ,
омӯзгори кафедраи экологияи ДМТ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.10.2016    №: 205    Мутолиа карданд: 2837

18.03.2019


ГРАНД СЛЕМИ ЕКАТЕРИНБУРГ. Беҳрӯз мақоми сеюмро гирифт

Tesla дар Қазоқистон нуқтаҳои нерудиҳӣ месозад

Аз фурӯравии биноҳо дар Чин 10 нафар ҷон бохт

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё дар фикри бунёди биржаи меҳнат шуд

Сиёсатмадори олмонӣ лағви таҳримоти зиддирусиро зарур мешуморад

Ҷаҳон дар як сатр

13.03.2019


Парвиз Давлатзода бо Чэн Гуопин вохӯрд

Имконияти таҳсил дар ДДУК тавсеа меёбад

Маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлолият ва Озодӣ» интихоб гардид

06.03.2019


Назорати фаъолияти ширкатҳои букмекирӣ пурзӯр мешавад

Бунёди маҷмааи корхонаҳои нассоҷӣ дар назар аст

Форуми якуми иттилоотонии ҷомеаи шаҳрвандӣ баргузор мегардад

ҶОМИ "ФФТ" "Истиқлол" бори панҷум онро соҳиб шуд

Варзишгарони тоҷик 5 медал ба даст оварданд

Ҷаҳон дар як сатр

Нилуфар Рофиева дар озмуни нозанинҳои Россия ғолиб омад

Лондон муносибаташро бо Москва ба эътидол овардан мехоҳад

Покистон ба гуфтушунид бо Ҳиндустон шурӯъ мекунад

Андешаи Лукашенко оид ба яхи обнашудаи муносибот бо Иттиҳоди Аврупо

Соли 2019 ду ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт супурда мешавад

05.03.2019


СУҒД. Авлавият ба кишти картошка

04.03.2019


Хуҷанд ба даҳгонаи шаҳрҳои беҳтарини сайёҳӣ ворид гардид

Сертификати армуғони сайёҳӣ таъсис ёфт

ҶОМИ "ФФТ". "Истиқлол" ва "Кӯктош" дар финал

Осиёи Марказӣ. Камтарин теъдоди маҳбусон дар Тоҷикистон аст

Москва ва Вашингтон нархи раводидро арзон карданд

Қазоқистон ба воридоти меваю сабзавоти Қирғизистон роҳ мекушояд

Лавров: «Вазъият дар Сурия ба эътидол омад»

Ҳалокати 29 нафар аз обхезӣ дар ҷануби Афғонистон

Ҷаҳон дар як сатр

01.03.2019


ФУТБОЛ. «Хуҷанд» бо «Аҳал» мубориза мебарад

Бори нахуст дар таърих якбора ду зан ба кайҳони кушод мебароянд

Пекин дар фикри эъмори Девори бузурги чинӣ шуд

Испания солимтарин кишвари дунё эътироф гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед