logo

фарҳанг

ПИКАССО!

Яке аз бузургтарин воқеаҳои фарҳангии соли ҷорӣ - намоиши  асарҳои Рассоми халқии Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абуабдулло Рӯдакӣ Сабзалӣ Муродзодаи Шариф таҳти унвони «Рӯзи сафед», ки дар Осорхонаи миллӣ баргузор гардид, қариб ки тариқи расонаҳои хабарӣ тарғибу ташвиқ ва аз ҷониби мутахассисони соҳа мавриди баррасиву таҳлил қарор нагирифт.  Чанд хабари иттилоотӣ ва намоишкориҳои шахсиятҳои алоҳида дар зери сояи муаллиф моҳият ва муҳтавои онро бозгӯ карда натавонистанд.
Коршиносон сабаби онро дар муносибати як андоза ғайримуқаррарии Сабзалӣ Шариф бо ҳамкасбон диданд, ки то андозае ҷой ҳам дорад. Мэтр дар тӯли фаъолияти эҷодӣ ва омӯзгории хеш ҳамеша нисбат ба худ ва дигарон сахтгир аст. Ӯ ҳатӯлкорӣ ва муносибати сарсариро нисбат ба  ҳунар, паст фаровардани сатҳи бадеият ва касбиятро на ба худ ва на ба дигарон ҳеҷ гоҳ намебахшад. Ҳамин аст, ки ҷомеаи ҳунарии муосири тоҷик, ки саросарӣ ба манзаранигорӣ ва чеҳранигорӣ гузаштаанд, бо устоди худ, ки «шишаи номуси ҳунари миллат» - ро дар бағал дорад, созиш карда натавонистанд. Аммо дар рафти намоиш медидам, ки шогирдон ва ҳамкасбон бо ҳавас ба ҳар кори устоди худ нигариста дар баробари мухлисони ҳунари рассомӣ моту маҳбути эҷоди Сабзалӣ Шариф мешуданд. Техника ва усули истифодаи рангҳои ӯро бо ҳайрат мавриди назар қарор медоданд. Вале, касе дар ҳаққи ҳамкасб ва устоди худ сухани неке ба забон овардан намехост: менигаристанду мерафтанд. (Ин хоси зиёиёни эҷодкори мо аст, ки суханони некашонро барои пас аз марг нигоҳ медоранд). Вале, бо ин ҳам, аз чашмони ҳамкасбон ҳайрату ваҷд хонда мешуд. Як рассоми шинохта назди асари панҷгонаи «Сиёҳу сафед» ҳаяҷони худро ниҳон дошта натавониста «Пикассо!» - гӯён нидо ҳам баровард.
Оре, Сабзалӣ Шариф Пикассои миллат ва замони мо аст! Дар асарҳои ӯ воқеияти таърихии замони мо хеле устокорона тасвир гардидаанд. Ӯ, ки намояндаи барҷастатарини равияи воқеънигорӣ – реалистӣ аст, бори дигар собит намуд, ки на танҳо устоди касби хеш, балки нисбат ба худу касбаш хеле сахтгир аст.
Намоиш бо асари «Модарам – пушту паноҳам» оғоз мегардад. Дар он зани солдидае бо чеҳраи офтобхӯрда ва пироҳани мисли офтоб арғувонӣ, рӯймоли сафед дар сар чун фариштаи заминӣ тасвир шудааст. Ӯро шохаҳои дарахтон, ки фарзандонаш ҳастанд, иҳота намудаанд. Аз пушти сараш офтоби рӯ ба ғуруб намоён аст. Балки ин чеҳраи худи ӯст, ки ба офтоб шабоҳат дорад. Дар симои ин зани одии деҳотӣ, ки маълум аст, хеле бо самимият офарида шудааст, як ҷаҳон муҳаббат, меҳр ва иффату назокат нишон дода шудааст. Ба чеҳраи ин зан наметавон бетафовут назар кард. Ҳар касе, ки ба он менигарад, модари худро ба ёд меорад. Марде соатҳо дар рӯ ба рӯи ин «модар» истода, ашк мерехту механдид, бо ӯ сухан мегуфт, рози дил мекард. Ва ба касе аҳамият ҳам намедод, зеро модари худро ёфта буд. Ин аст ҷозиба ва сеҳри ҳунар!
Диптихи (асари дугонаи) «Исёнгарони Восеъ» асари монументалиест, ки дар он ба қавли Сайф Раҳимзоди Афардӣ «сангҳо пайкар мешаванд, ҷисм мешаванд, ҷон мегиранд, шаҳомати инсонӣ меёбанд». Дар ин асар ранг шаклро ифода мекунад. Ранги он мисли вулқон кабуди сияҳчатоб аст. Ҳар исёнгар мисли санг офарида шудааст, ки дар якҷоягӣ кӯҳи азимеро ташкил дода, рӯҳи шикастнопазир доранд.
Асари панҷгонаи «Сиёҳу сафед» тариқи «аля – при» (дар як лаҳза) офарида шуда, ба истилоҳи худи рассомон «подмолевка» - ро ба хотир меорад (яъне бо он ҳоло бояд кор кард). «Илтиҷои модар» ҳузнангезтарин қисмати он мебошад. Дар он мо модареро мебинем, ки рӯйи ҷасади писар истодаву даст ба дуо бардоштааст, ки рӯзи сахти  ба сарашон омадаро рафъ намояд. Бо рангҳои тира  ва даҳшатноки «Хатар» чанд тан саг ё гурге офарида шудаанд, ки аз пешомади талхе дарак ёфта, зӯза мекашанд. Сеҳри қалами наққош чунон пурзӯр аст, ки ба ин асар нигариста, садои зӯзаи гургонро бараъло мешунавед ва худро дар он муҳити тираи хатарзо мебинед. Дар қисмати дигари он – «Мубориза» набарди ду асп тасвир шудааст. Аспи тануманди сиёҳе, ки рамзи неруҳои аҳриманист, мехоҳад тамоми фазои мусаввараро фаро бигираду дунёро зери тасарруфи худ қарор бидиҳад. Аммо аспи сафеди хушзоте пеши роҳи ӯро гирифтасту аз қолаби намоя берун баромаданаш намемонад. Риққатноктарин қисмати асар ҷузъи охирини он маҳсуб мешавад. Дар он марди кӯре тасвир шудааст, ки роҳи худро дар зиндагӣ гум кардааст. Дар қисмати поёнии намоя писарбачаи хеле хушсурате тасвир шуда, ки дасти мадад ба ӯ додаву онро аз ин бунбаст раҳониданист…
Қисмати зиёди асарҳои намоишро, ки мусаввир чанд соли охир офаридааст, асарҳои таърихӣ ташкил медиҳанд. Ба мавзӯъҳои таърихӣ даст задани Сабзалӣ Шариф бесабаб нест: дар мисоли воқеаҳои маъмули таърихӣ мехоҳад ба суолҳои мубрами рӯзи мо ҷавоб биёбад. Пас аз ҷанги шаҳрвандӣ то дер гоҳ мардуми моро ҳисси ҷустани гунаҳкорон ва ба якдигар бо «чашми бад» нигаристан раҳо накарда буд. Бо асари «Гунаҳкори бегуноҳ» - и хеш рассом мехоҳад ба ҳамзамонони хеш бифаҳмонад, ки душманро миёни худ набояд ҷуст. (Дар асар лаҳзаи ба нишони тасдиқи покии хеш аз оташ гузаштани Сиёвуш тасвир шудааст). Силсилаи «Қаҳрамонони «Шоҳнома» - ро асари «Кова» идома медиҳад, ки савори аспи сафед, парчами ковиёнии хеш дар даст, анбӯҳи морони Заҳҳокро поймол карда, ба пеш ба оромонҳои хеш ҳаракат дорад. «Сукути лолазорҳо» нолаву шевани табиат ва инсонро дар ҳамбастагӣ дар бар мегирад. Як сӯ Таҳмина мегиряду, як сӯ лолаҳо. Доғҳои ҷигари Таҳмина дар қалби лолаҳо рӯ задаву, сурхии баргҳои онҳо бар рӯи Суҳроби ҷавонмарг дамида. Рустами баргаштабахт бо сукути лолазорҳо ҳамово шуда, шеван дорад. «Паррончакҳои Симурғ» зеботарин ва дилработарин қисмати ин силсиларо ташкил медиҳад. Дар он парандае бо сурати ғарибе тасвир шуда, ки ҳамроҳ бо бачаҳои худ Золи Зарро ба оғӯш кашидааст. Дар лонаи гарми ӯ, ки аз қалби пурмеҳраш рӯшан мебошад, як ҷаҳони беолоиш ва муҳити амну осоиш фароҳам омадааст. «Бо иқдоми хуршед» Гурдофаридро дар пешорӯи офтоб, ҳини набард ва савори аспи сурхи бодпое ба тасвир кашидааст, ки чеҳарааш мисли хуршед дурахшон ва дар раванди таърихии халқамон шарик аст. 
Дар силсилаи «Фариштаҳои заминӣ», ки соли 2015 рӯйи кор омадааст, мисли дигар асарҳои рассом воқеияти зиндагии мо бо тамоми мушкилоташ дар омезиш бо тахайюлоти бойю рангини офарандаашон тавъам омадаанд. Дар намояи «Бо роҳи каҳкашон» гурӯҳи духтарони зебое тасвир шудаанд, ки дар даст дос ва дар пушт дарзаи алаф доранд. Аз як ҷиҳат асар аз мушкилоти ҳаёти духтарони деҳот сухан гӯяд, аз ҷиҳати дигар баргҳои алаф чун болҳо тасвир шудаанд, ки ин духтарони зеборо чун фариштаҳои болдори осмонӣ пешорӯи мо ҷилвагар менамоянд. Сеҳрангезтарин асари ин силсила асари «Навои Наврӯз» маҳсуб меёбад. Дар он як села духтарону кабкон тасвир шудаанд. Кабкон дар баҳорон аз кӯҳсорон ба водиҳо фаромада аз омад – омади он дарак медиҳанд. Навои кабкони хушнаво навои Наврӯз аст. Аз ин ҷост, ки пироҳан ва сарбандҳои духтарон мисли болҳои кабкҳо наққошӣ шудаанд. Духтарон яке дар лаб лабчангу дигаре дар даст таблак навои Наврӯзро иҷро менамоянд. Кабкони хушилҳом ба онҳо ҳамовоз мешаванд. Духтаре зери оҳангу суруди онҳо маҳин – маҳин мерақсад. Гарчанде ки чеҳраи духтарон аён нест, мо чашмони мисли чашмони кабк зебои онҳо ва рухсораҳои чун рӯйи кабк назаррабояшонро тасаввур мекунем. «Ташвишҳои роҳрӯбон» занони ҷорӯббадастеро тасвир намудааст, ки мисли фариштаҳо бо ҷорӯбҳои худ бол мезананд. Гӯё онҳо рӯйи замин не, балки дар само дар ҳолати парвоз мебошанд.               
Автопортрети «Аспи давон – умри равон» бо рангомезиҳои худ касро мафтун месозад. Дар он рассоми ба сараш барфи пирӣ рехта рӯйи курсие нишастааст, набераи хурдсолаш рӯйи замин бозӣ дорад. Дуртар аз онҳо ба далели раванди бебозгашти замона аспҳои бодпое бо баргҳову алафи марғзор ва боди сабо бозӣ доранд. Ҳамаи ин дар зимни се ранг тасвир шудааст, ки хеле устокорона корбаст шуда, як ранг ба дигаре мегузарад. Ин рангҳо аз наврасӣ, ҷавонӣ ва пирӣ ҳадс мезананд, ки ҳам тифли навзод ва ҳам пири барно дар дар сояи онҳо ба сар мебаранд…
25 асари банамоишгузоштаи мусаввир ба 25 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 50 - солагии фаъолияти эҷодиаш бахшида шудааст. Бори дигар дар мисоли нигораҳои ба маърази тамошо гузоштаи рассом ба хулосае меоем, ки наққошӣ нусхабардории одӣ аз манзараҳои ҳаётӣ нест. Он таҳқиқи раванди зиндагӣ ва нигоҳи файласуфонаву шоиронаи эҷодкор ба он аст. Сабзалӣ Шариф зиндагӣ ва қаҳрамононашро хеле дӯст медорад. Ҳисси дӯст доштани зиндагӣ дар ӯ масъулияти нигаҳ доштани онро бедор кардааст. Аз ин рӯ, ӯ ба ҳеҷ воқеаи замони мо бетафовут назар намекунад. Масъулияти бузурги зиёӣ будан ва рисолати пешоҳангиро адо намудани онро хеле хуб дарк намуда ва барои иҷрои он камари ҳиммат ҳам бастааст. Дар ҳақиқат, воқеияти замони моро танҳо ӯ тавонист, ки равшану возеҳ ва хеле воқеӣ ба қалам бидиҳад.
Касе, ки «Рӯзи сафед» - ро дида то ба охири умр он эҳсосоти рангини аз он гирифтаашро фаромӯш нахоҳад кард. Онҳоеро, ки аз ин рухдоди бузурги фарҳангӣ бехабару бебаҳра монданд, ҳамин тасаллобахш хоҳад буд, ки ҳамзамони мусаввири  забардаст -  Сабзалӣ Шариф ҳастанд.
Муҳаммадуллоҳи ТАБАРӢ,
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 27.10.2016    №: 214    Мутолиа карданд: 3461

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед