logo

иқтисод

Н. И. ВАВИЛОВ: "ТОҶИКИСТОН ВАТАНИ ГАНДУМ АСТ"

Иқлими Тоҷикистон континенталӣ, хушк ва гарм аст. Дар минтақаҳои аз 300 то 500 метр баландтар аз сатҳи баҳр ҳаво ниҳоят гарм мебошад. Дар водиҳо зироаткории обӣ, дар доманакӯҳҳо лалмикорӣ инкишоф ёфтааст. Заминҳои лалмӣ аз ҷиҳати таъминнокиашон   бо   боришот   ба   заминҳои   сербориш (аз 400 - 500 мм  зиёд), миёна (200 - 300 мм)  ва  камбориш  (аз 200 мм кам)  тақсим  мешаванд.
 
Академик Н. И. Вавилов Тоҷикистонро дар Осиёи Марказӣ ватани гандуми мулоим ва навъҳои гуногуни он ҳисобидааст. Кишти  зироатҳои  ғалладона,  аз ҷумла гандум, дар солҳои охир  рушд карда, бо тавсияи  олимон дар минтақаҳои экологии кишвар навъҳои хоси минтақабобгардида, кишт карда мешаванд. Ҳалли муаммои ғалла  имкон медиҳад, ки аҳолӣ бо нон таъмин ва барои инкишофи чорводорӣ  пойгоҳи мустаҳками хӯрокворӣ ба вуҷуд оварда шавад. Соли 2014  истеҳсоли ғалла дар мамлакат 868 ҳазор тоннаро ташкил дод.  Барои таъмини пурраи аҳолӣ қариб  700 ҳазор  тонна нарасид, ки он аз ҳисоби воридот таъмин шуд.
Ҳосилнокии ғалладона дар заминҳои обию лалмӣ аз рӯйи иқтидори навъҳо 50 – 55 дарсад истифода мешавад. Вазифае, ки ба кишоварзон  Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти  Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба рӯёндани ҳосили  на кам аз 50 сентнер аз 1 гектар дар заминҳои обӣ гузоштааст, асоси воқеӣ дошта, ноил шудан ба чунин нишондиҳанда, барои таъмини 70 -75 дарсади  талабот ба маҳсулоти ғизоии ниёзи аввал мусоидат менамояд.
Олимони АИКТ  вобаста ба таъмини намнокии хоки заминҳои  лалмӣ  бо истифодаи нуриҳои органикию минералӣ (нитрогенӣ,  фосфорию калийдор) солҳои охир навъҳои ғаллаи «Ормон», «Алекс», «Шумон», «Президент», «Зироат-70», «Садоқат», «Ориён» ва ғайраро ба вуҷуд оварданд, ки истифодаи онҳо метавонад миқдори воридоти ордро кам  намояд. 
Барои тухмипарварӣ  пурра риоя намудани  агротехникаи парвариши ғалладона нақши ҳалкунанда мебозад. Яке аз воситаҳои асосии рӯёндани ҳосили баланд истифодаи тухмиҳои  дараҷаи элита ва репродуксияҳои 1 - 3 дорои тозагии 90 дарсад ва  қобилияти нешзании на кам аз 95 дарсад мебошад.
Пеш аз кишт тухмиҳои ғалларо барои ҳифз аз ҳашароту касалиҳо (сиёҳаки сахт, гарда ва ғайра) бо таркибҳои Раксел (1,5-2,0 кг/т), Витовакси 75% (2,5 - 3,0 кг/т) безарар карда, ба тухмӣ об пошида, онро намнок кардан лозим аст. Таҷрибаю  таҳқиқотҳои олимони АИКТ нишон медиҳанд, ки гандуми дар фасли  тирамоҳ кишткарда нисбат ба баҳорӣ аз ҷиҳати ҳосилнокӣ аз 1 гектар 6 - 8   сентнер бартарӣ дошта, ба   обу ҳавои давраи парвариш устувор  мебошад. Меъёри кишти гандум барои навъҳои баландпоя дар заминҳои  обӣ вобаста ба панҷазанӣ ва вазни 1000 дона ба ҳисоби миёна 200 кг/га ва барои навъҳои кӯтоҳпоя дар заминҳои лалмии боришоташ таъмин  200 - 220 кг/га аст. Дар заминҳои лалмии боришоташ нимтаъмин 160 -  180 кг/га ва заминҳои обӣ 220 – 240 кг/га тавсия дода мешавад.
Шудгори асосии тирамоҳӣ барои зироати ғалла асосан ба кишти пешина  алоқаманд аст. Агар кишти пешина гандум бошад, ҷав ё сулӣ кишт кардан ба мақсад мувофиқ мебошад. Шудгори асосиро баъди кишти алафҳои бисёрсола, аз ҷумла юнучқа, ки структураи хокро беҳ мегардонад, дар  заминҳои лалмӣ баъди боришот ва аз намӣ таъмин гардидани хок дар  чуқурии 32 - 35 сантиметр бо плуги пешпозадор иҷро кардан зарур аст.  Шарти асосӣ он аст, ки қабати болоии чимдори замин бояд ба чуқурӣ  афтад.  Шудгор пӯсиши боқимондаҳои решаҳоро тезонда, алафҳои  бегонаро нест ва намиҷамъсозиро хуб мегардонад.  Дар  заминҳои  обӣ  шудгор бояд  дар  чуқурии на кам аз 35 - 40 сантиметр анҷом дода шавад. 
Муҳлати оптималии кишти тирамоҳии  зироати ғалла  дар  Вилояти  Мухтори  Кӯҳистони  Бадахшон  ва  баъзе  ноҳияҳои  вилоятҳои  Суғду  Хатлон,  минтақаи  Рашт ба анҷом расид.  Ҳоло барои кишоварзони ноҳияҳои тобеи  ҷумҳурӣ ва баъзе ноҳияҳои  вилоятҳои  Суғду Хатлон то даҳаи сеюми ноябр барои гузарондани  кишт муҳлати мувофиқ аст.  Барои  ҳосили  фаровон гирифтан дар  баробари кишт ба ҳар гектар заминҳои обӣ 150 - 200 кг ва лалмӣ 80 - 100 кг  нуриҳои  минералӣ  (аммофос  ё  нитроаммофос) ва агар имконият бошад, аз поруҳо  то 20  тонна (дар 3 сол як бор) дар як гектар андозанд, ҳосилнокии ғалладонаро 20 - 30 дарсад зиёд мекунад. Ба ҳар гектар вобаста ба фосфорнокиаш аз 30 то 100 кг нурии фосфорӣ андохтан лозим аст.  Риояи меъёрҳо ба  ғаллакорон  имкон  медиҳад,  ки  ба  ҳисоби  миёна аз  як  гектар заминҳои  лалмӣ 35 - 40 сентнер  ва обӣ  60 - 70  сентнер  ҳосил  ҷамъоварӣ намоянд. 
Саидҷамол САИДОВ,
доктори илмҳои кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.10.2016    №: 215    Мутолиа карданд: 2169

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед