logo

иқтисод

Н. И. ВАВИЛОВ: "ТОҶИКИСТОН ВАТАНИ ГАНДУМ АСТ"

Иқлими Тоҷикистон континенталӣ, хушк ва гарм аст. Дар минтақаҳои аз 300 то 500 метр баландтар аз сатҳи баҳр ҳаво ниҳоят гарм мебошад. Дар водиҳо зироаткории обӣ, дар доманакӯҳҳо лалмикорӣ инкишоф ёфтааст. Заминҳои лалмӣ аз ҷиҳати таъминнокиашон   бо   боришот   ба   заминҳои   сербориш (аз 400 - 500 мм  зиёд), миёна (200 - 300 мм)  ва  камбориш  (аз 200 мм кам)  тақсим  мешаванд.
 
Академик Н. И. Вавилов Тоҷикистонро дар Осиёи Марказӣ ватани гандуми мулоим ва навъҳои гуногуни он ҳисобидааст. Кишти  зироатҳои  ғалладона,  аз ҷумла гандум, дар солҳои охир  рушд карда, бо тавсияи  олимон дар минтақаҳои экологии кишвар навъҳои хоси минтақабобгардида, кишт карда мешаванд. Ҳалли муаммои ғалла  имкон медиҳад, ки аҳолӣ бо нон таъмин ва барои инкишофи чорводорӣ  пойгоҳи мустаҳками хӯрокворӣ ба вуҷуд оварда шавад. Соли 2014  истеҳсоли ғалла дар мамлакат 868 ҳазор тоннаро ташкил дод.  Барои таъмини пурраи аҳолӣ қариб  700 ҳазор  тонна нарасид, ки он аз ҳисоби воридот таъмин шуд.
Ҳосилнокии ғалладона дар заминҳои обию лалмӣ аз рӯйи иқтидори навъҳо 50 – 55 дарсад истифода мешавад. Вазифае, ки ба кишоварзон  Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти  Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба рӯёндани ҳосили  на кам аз 50 сентнер аз 1 гектар дар заминҳои обӣ гузоштааст, асоси воқеӣ дошта, ноил шудан ба чунин нишондиҳанда, барои таъмини 70 -75 дарсади  талабот ба маҳсулоти ғизоии ниёзи аввал мусоидат менамояд.
Олимони АИКТ  вобаста ба таъмини намнокии хоки заминҳои  лалмӣ  бо истифодаи нуриҳои органикию минералӣ (нитрогенӣ,  фосфорию калийдор) солҳои охир навъҳои ғаллаи «Ормон», «Алекс», «Шумон», «Президент», «Зироат-70», «Садоқат», «Ориён» ва ғайраро ба вуҷуд оварданд, ки истифодаи онҳо метавонад миқдори воридоти ордро кам  намояд. 
Барои тухмипарварӣ  пурра риоя намудани  агротехникаи парвариши ғалладона нақши ҳалкунанда мебозад. Яке аз воситаҳои асосии рӯёндани ҳосили баланд истифодаи тухмиҳои  дараҷаи элита ва репродуксияҳои 1 - 3 дорои тозагии 90 дарсад ва  қобилияти нешзании на кам аз 95 дарсад мебошад.
Пеш аз кишт тухмиҳои ғалларо барои ҳифз аз ҳашароту касалиҳо (сиёҳаки сахт, гарда ва ғайра) бо таркибҳои Раксел (1,5-2,0 кг/т), Витовакси 75% (2,5 - 3,0 кг/т) безарар карда, ба тухмӣ об пошида, онро намнок кардан лозим аст. Таҷрибаю  таҳқиқотҳои олимони АИКТ нишон медиҳанд, ки гандуми дар фасли  тирамоҳ кишткарда нисбат ба баҳорӣ аз ҷиҳати ҳосилнокӣ аз 1 гектар 6 - 8   сентнер бартарӣ дошта, ба   обу ҳавои давраи парвариш устувор  мебошад. Меъёри кишти гандум барои навъҳои баландпоя дар заминҳои  обӣ вобаста ба панҷазанӣ ва вазни 1000 дона ба ҳисоби миёна 200 кг/га ва барои навъҳои кӯтоҳпоя дар заминҳои лалмии боришоташ таъмин  200 - 220 кг/га аст. Дар заминҳои лалмии боришоташ нимтаъмин 160 -  180 кг/га ва заминҳои обӣ 220 – 240 кг/га тавсия дода мешавад.
Шудгори асосии тирамоҳӣ барои зироати ғалла асосан ба кишти пешина  алоқаманд аст. Агар кишти пешина гандум бошад, ҷав ё сулӣ кишт кардан ба мақсад мувофиқ мебошад. Шудгори асосиро баъди кишти алафҳои бисёрсола, аз ҷумла юнучқа, ки структураи хокро беҳ мегардонад, дар  заминҳои лалмӣ баъди боришот ва аз намӣ таъмин гардидани хок дар  чуқурии 32 - 35 сантиметр бо плуги пешпозадор иҷро кардан зарур аст.  Шарти асосӣ он аст, ки қабати болоии чимдори замин бояд ба чуқурӣ  афтад.  Шудгор пӯсиши боқимондаҳои решаҳоро тезонда, алафҳои  бегонаро нест ва намиҷамъсозиро хуб мегардонад.  Дар  заминҳои  обӣ  шудгор бояд  дар  чуқурии на кам аз 35 - 40 сантиметр анҷом дода шавад. 
Муҳлати оптималии кишти тирамоҳии  зироати ғалла  дар  Вилояти  Мухтори  Кӯҳистони  Бадахшон  ва  баъзе  ноҳияҳои  вилоятҳои  Суғду  Хатлон,  минтақаи  Рашт ба анҷом расид.  Ҳоло барои кишоварзони ноҳияҳои тобеи  ҷумҳурӣ ва баъзе ноҳияҳои  вилоятҳои  Суғду Хатлон то даҳаи сеюми ноябр барои гузарондани  кишт муҳлати мувофиқ аст.  Барои  ҳосили  фаровон гирифтан дар  баробари кишт ба ҳар гектар заминҳои обӣ 150 - 200 кг ва лалмӣ 80 - 100 кг  нуриҳои  минералӣ  (аммофос  ё  нитроаммофос) ва агар имконият бошад, аз поруҳо  то 20  тонна (дар 3 сол як бор) дар як гектар андозанд, ҳосилнокии ғалладонаро 20 - 30 дарсад зиёд мекунад. Ба ҳар гектар вобаста ба фосфорнокиаш аз 30 то 100 кг нурии фосфорӣ андохтан лозим аст.  Риояи меъёрҳо ба  ғаллакорон  имкон  медиҳад,  ки  ба  ҳисоби  миёна аз  як  гектар заминҳои  лалмӣ 35 - 40 сентнер  ва обӣ  60 - 70  сентнер  ҳосил  ҷамъоварӣ намоянд. 
Саидҷамол САИДОВ,
доктори илмҳои кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.10.2016    №: 215    Мутолиа карданд: 2136

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед