logo

фарҳанг

ҒАФФОР ВАЛАМАТЗОДА ВА МАСОИЛИ КАСБИЯТУ БАДЕИЯТДАР РАҚСИ МУОСИРИ ТОҶИК

Садаи ХХ баҳри рушду такомули ҳунарҳои бадеии халқи тоҷик шароити мусоид фароҳам овард. Дар натиҷаи таҳаввулоти сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ анвои гуногуни ҳунарҳои нафиса, ки дар замони қабл тақрибан заифу коста гардида буданд, аз нав эҳё шуданд. Ин шароити мусоиди таърихиро ҳунармандони тоҷик  дарк намуда, аз он ба таври густурда истифода намуданд. Дар ин давра шаҳри Душанбе ба ҳайси пойтахти давлати навбунёди тоҷикон пазируфта шуд ва баъдан аз тамоми шаҳрҳои бостониву таърихии тоҷикнишин афроди соҳибзавқу хушсалиқа ба пойтахти ҷадиди тоҷикон омаданд.
 
Дар қатори дигар шахсиятҳои фарҳангиву адабӣ Ғаффор Валаматзода низ аз Хуҷанд ба Душанбе омад. Валаматзода аз хурдӣ ба рақсу суруд дилбастагии хос дошт. Ин саргармии даврони туфулият ояндаи ҳунарварро таъйин сохт. Меҳри ҳунар ӯро ба Тошканд, ба театри овозадори ба номи Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ бурд. Дар ин даргоҳ аз устоди рақс Екатерина Обухова назокати рақси классикиро омӯхт ва бо санъати балет ошно гардид. Баъди ба Душанбе омадан Валаматзода ба Театри мусиқӣ - драмавии ба номи Абулқосим Лоҳутӣ, ки баъдан ба ду гурӯҳи эҷодӣ: театрҳои драмавӣ ва мусиқӣ тақсим шуд, ҷалб гашт. Соли 1934 ӯ дар саҳнаи театр нақши Валиро аз намоишномаи «Аршин мол олан» - и Узиёр Ҳоҷибеков офарид. Пасон, ҳини бунёди Театри мусиқӣ дар соли 1937 ва Театри опера ва балети тоҷик (соли 1939) ҳунарманд ба кори театри мазкур гузашта, салиқаи ҳунарии хешро сайқал дод.
Ғаффор Валаматзода дар саҳнаи театри мусиқӣ асарҳои зиёдеро ба саҳна гузошт. Аз ин қабил метавон сюитаҳои рақсии «Лола», «Синахурӯш», «Нағорабазм», «Ҷигарпора», «Чорзарб», «Гулҳои Хатлон», «Парвона», «Салла», «Ҳафт пайкар», «Чархи дузонӯ», «Таблакҳо», рақсҳои бадахшонӣ, уйғурӣ, дашнободӣ, афғонӣ, ҳиндӣ, эронӣ, юнонӣ, молдовӣ, арабӣ ва ғайраро ном бурд.
Аз нимаи дувуми садаи гузашта санъати синамои тоҷик рушд намуда, дар худ дастовардҳои тамоми ҳунарҳои зеборо ҷой дод. Бешак, ҳунарваре чун Ғаффор Валаматзода, наметавонист аз ин раванд барканор бошад. Ӯ барои филмҳои «Дохунда», «Достони Сиёвуш», «Субҳи Ганг», «Писари Тоҷикистон», «Рустам ва Суҳроб» - и Б. Кимёгаров, «Ман бо духтаре вохӯрдам» - и Перелштейн, «Оташи таҳти хокистар» - и Т.Собиров ва ғайра рақсҳои ҷолибе офарид. Ҳунари синамо ӯро ба худ кашида, ба навиштани филмномаҳо низ водор сохт. Аз ҷумла, дар филми машҳури «Лайлӣ ва Маҷнун» (1960), ки дар асоси балети Сергей Баласанян офарида шудааст, ба ҳайси муаллифи филмнома, таҳиягар ва устоди рақс ширкат намудааст.
Он замон Ғаффор Валаматзода дар Театри опера ва балет фаъолият дошт ва эҳсос намуд, ки дар он раққосони маҳаллӣ ангуштшуморанд ва дар доираи санъати балет нафосати рақси миллиро наметавон ба пуррагӣ дарёфт. Бинобар ин, барои таъсиси ансамбли рақсӣ талош варзид. Дастаи ҳунарии таъсисдодаи ӯ унвони ансамбли давлатиро мусаммо гашт ва бо унвони «Лола» фасонаи офоқ шуд. Дар ансамбл Валаматзода беш аз ҳама такя ба ғановати рақси мардумӣ намуда, онро ба дастовардҳои ҳунари рақси саҳнавӣ омезиш дод. Баҳри пиёда намудани ин ҳадафи наҷиб ӯ аз гӯшаву канори ҷумҳурӣ соҳибҳунарони ҷавонро гирд оварда, ба омӯзиши онҳо пардохт. Дар ин роҳ вақту заҳмати зиёде сарф шуд. Дар натиҷа ансамбли «Лола» нигини ҳунари воло гардида, рақсҳои таҳиянамудааш бо номҳои «Дар домани кӯҳ», «Рақси духтарон», «Бахт  омад», «Сюитаи идона», «Суруди кӯҳсор», «Баҳори Тоҷикистон» шуҳраи ин дастаи ҳунариро таъмин намуданд.
Дар дастаи ҳунарӣ як қатор устодони рақс тарбия ёфта ба воя расиданд, ки имрӯз раванди инкишофи рақсии миллиро идома медиҳанд. Онҳо Гавҳар Мирҷумъаева, Ҳалима Эркаева, Шарофат Рашидова, Хосият Боева ва дигарон мебошанд. Бо таассуф бояд зикр намуд, ки шогирдони устод мактаби ҳунариашро натавонистанд идома бидиҳанд. Солҳо дар барномаи даста дигаргуние ворид нагашт. Дастаҳои рақсии «Ҷаҳоноро», «Сомон», «Гулрез», «Чаман» ва «Падида», ки дар заминаи дастаи «Лола» ба вуҷуд омаданд, анъаноти онро идомабахш нагаштанд. Ҷойи эҷодкориро тақлидкорӣ гирифт. Беҳтарин анъанот аз байн рафтанд. Дар шароити кунунӣ рақсҳои зиёди миллии қадима аз саҳна дур шуда, анъаноти неки он фаромӯш гашт.
Рақси миллии тоҷикӣ қоидаҳои хеш ва вижагиҳои хосаи худро дорост. Онро бояд ҳифз кард ва инкишоф дод. Беҳтарин рақсҳое, ки аз ҷониби Ғаффор Валаматзода таҳия шудаанд, дар асоси сарчашмаҳои мардумӣ рӯйи саҳна омадаанд. Ба дастандаркорони ҳунари рақс лозим аст, ки тамоми сарватҳои мавҷударо фаро гирифта, чунин асарҳое офаранд, ки ба ниёзмандиҳои зеҳниву равонии мардум ҷавобгӯ буда, аз ҳунари волои миллӣ дифоъ намоянд.
Тамоми ҳаёту эҷодиёти Ғаффор Валаматзода баҳри татбиқи асолати ҳунари мардумӣ харҷ гардида. Дар сурати фарогирии асолати ҳунари миллӣ мо метавонем осонтар ба раванди ҷаҳонишавӣ тамос гирифта, ба ҷараёни ҳунари ҷаҳонӣ таъсири мусбат расонем.
М. ТАБАРӢ, «Ҷумҳурият»

 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.11.2016    №: 219    Мутолиа карданд: 2270

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед