logo

фарҳанг

ФАЛСАФАИ ФАЛАК ОН БА ДУРУСТӢ ШИНОХТА НАШУДААСТ, ЧАРО?

Ба ақидаи Фароғат Азизӣ, ректори Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т.Сатторов, доктори илми санъатшиносӣ, профессор, «Фалак» фалсафаи бузург дорад». Ҷойи таассуф мебошад, ки ин фалсафа ба дурустӣ шинохта нашудааст. Чаро? Чунки таҳқиқ ва омӯзиши ин мероси бадеию фарҳангӣ то ба ҳанӯз қаноатбахш сурат нагирифтааст. 
Махсусан фалаки даштӣ, ки барои иҷрои он сози мусиқӣ истифода намегардад, ниёз ба таҳқиқу омӯзиши  беҳтару бештаре дорад. Хондани ин навъи фалак, воқеан, на ҳар ҳунармандро даст медиҳад. Ҳатто, устодону ҳунармандони асилро дар тамоми умр беш аз як ё чанд маротиба даст намедиҳад, ки фалаки даштиро бо ҳама шукӯҳу шаҳомат, самимият ва дигар талаботи мавҷуда ба самъи шунавандагон бирасонанд. Сабаби онро муҳаққиқон чунин арзёбӣ намудаанд, ки ҳунармандон ба василаи он бояд бо Офаридгор роз бигӯянду арзи дил бикунанд.
Роз гуфтану арзи дил бо Худованд, албатта, сохтакорию тақлидро ҳаргиз намепазиранд. Аз ин рӯ аст, ки мо на ҳама вақт, дар иҷрои на ҳар ҳунарманд, ҳатто ҳунарманди маъруфу машҳур ва фалаксарои моҳир фалаки асили даштиро шунида метавонем. Дар ин сурат фалак дуруст ва бо ҳама шукӯҳаш муаррифӣ намешавад. Яъне, агарчи иҷрои ин навъи фалак мушкил аст, ё нофаҳмида ва ё қасдан бархе аз ҳунармандон матнҳоеро низ месароянд, ки ба фалаки даштӣ ва тарзи иҷроиши он ҳеҷ иртибот надоранд. Баъзе аз матнҳои сусту номувофиқ эҷоди худи ин ҳунармандонанд, ки дар ҳеҷ сурат қобили қабул шуда наметавонанд. Чунин муносибат мардумро аз фалак дур мекунад ва хулосаҳои манфиро ба вуҷуд меоранд. Мутаассифона, мутахассисон дар ин маврид муҳри хомӯшӣ ба лаб мезананд ва ҳақиқатро на баён медоранд, на менависанд.
Ба андешаи Ҳ.Саката, муҳаққиқи амрикоӣ, фалаки озод ё худ даштиро сарояндагони нимкасбии деҳот иҷро мекунанд. Хуб мебуд, агар ин масъала бештару беҳтар таҳқиқ мегардид. Инчунин, мутахассисони варзида барои хазинаи тиллоӣ сабтҳои фалаки асили даштиро ба хотири ҳифзу таҳқиқ ва парвариши завқҳо интихоб менамуданд. Пеш аз он, албатта, зарур аст, ки онҳоро пайдо ва сабт бинамоянд. Дар миёни мардум сарояндагоне ҳам ҳастанд, ки онҳо ба гурӯҳи сарояндагони нимкасбӣ дохил намешаванд. Дар лаҳзаҳои ғаму фироқи ҷонсӯз рубоиҳои халқиро бе сози мусиқӣ месароянд. Чанд сол пеш як хешовандам, ки дарз медӯхт, бо дарду ҳасрати зиёд месуруд:
Як апаву як хоҳари ҷонӣ будем,
Дар ҳасрати рӯи зиндагонӣ будем.
Мо гуфта будем: ҷона ба ҷон мемонем,
Чӣ медонем, миёни раҳ мемонем.
Ман медидам, ки ба ҳангоми сурудан оби чашмонаш шаш қатор мерехт, аммо онҳоро хушк намекард. Чанд ҳафта пеш марг хоҳарашро аз ин дунё, аз назди ӯ бурда буд. Ман ба маънии пурдарди рубоӣ бо ҳама эҳсосоти амиқ он замон, фикр мекунам, пурра расидам. Аз нафаре ҳам, ки ин рубоиро дар кадом як замони дур бо ҳасрат эҷод кардааст, андешидам. Инсон оҷиз аст, ки чунин тарзҳои самимии хонишро бо сухан ифода бикунад. Онҳоро фақат бояд сабт карду шунид. Сабти ин гуна хонишҳову иҷроишҳо бошад, басо мушкил аст. Чунки агар сароянда бидонад, ки ӯро сабт мекунанд, он шукӯҳу шаҳомат ва самимияти фалаки даштиро ба самъ расонда наметавонад.
Ин зан, ки бо хонишаш сӯзиши дилро хомӯш карда натавонист, дарунӣ, зери лаб, бе сухан фарёд баровард. Ба истилоҳ номи ин тарзи иҷроиш «Фалаки бунгак» ё худ «Фалаки димоғӣ» аст. Он аз замонҳои қадим роиҷ мебошад, аммо маълум нест, ки бо чӣ сабаб ин фалакро кам ба самъи шунавандагон мерасонанд. Дар хусуси «Фалаки бунгак» Абурайҳони Берунӣ дар «Осор – ул – боқия» - и худ  чунин маълумот медиҳад: «Куруш нахустин касе буд, ки ба замзама амр кард ва он иборат аст аз ишорае, ки лаббаста адо шавад, на ба гуфтори мафҳум».
Мусаллам аст, ки бахшҳои омӯзиши фалак дар мактабҳои олии мусиқӣ, коллеҷҳо таъсис ёфтаанд ва инчунин бо саъю кӯшиши муҳаққиқи санъатшинос Фароғат Азизӣ чандин ҳамоишҳои илмӣ – амалӣ дар сатҳи байналмилалӣ баргузор гардиданд. Ин ҳама самараҳои нек ба бор оварданд. Ба андешаи муҳаққиқони соҳа ва иҷрокунандагони навъҳои гуногуни фалак таъсиси экспедитсияи махсус дар дохили кишвар ва берун аз он, хоса Афғонистон дар ин шабу рӯз бисёр ногузир аст. Дар ин ҳол беҳтарин иҷроишҳо дастраси худи мардум ва барои омӯзиши ҳунарпешагони ҷавон чун маводи асосӣ истифода мегардад. Ин дар шинохти беҳтари миллат бо арзишҳои бузурги фарҳангӣ ва мероси ғанияш махсусан дар замони ҷаҳонишавӣ мусоидат мекунад. Зарур ба ёдоварист, ки бо муаррифии бештару беҳтар ин мероси ғании миллатро дар баробари рушду такомул ҳарчи зудтар соҳибӣ бинамоем, то дар оянда дигарон онро аз худ накунанд.
Абдулқодири РАҲИМ, 
«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.11.2016    №: 223    Мутолиа карданд: 1985

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед