logo

фарҳанг

БИНИГАРЕМУ БИРАВЕМ? АЗ ҲОЛИ ЗОРИ КИТОБҲОИ ҚАДИМӢ

Дар баъзе аз хонаҳои шаҳрвандони кишвар ҳоли зори китобҳои қадимиро дида, кас намедонад худро чӣ гуна тасалло бидиҳад. Не, нисбати онҳо ҳеҷ гоҳ беэҳтиромӣ зоҳир накардаанд, аммо ғамхорияшон низ ба масал  сарнавишти бозе дар хонаи пиразан аст. Пиразан аслан аз рӯи содагӣ ба боз муносибат мекунад. Зимни буридани парҳои боз ба соҳиби пештарааш, агар ҳам ӯ намешунавад, норизоии худро баён мекунад. Нохунҳои шикорияшро низ мегирад. Дар ташт ба оби гарм мешӯядаш. Хуллас, аз он боз қариб ки нишоне намемонад, неруву тавонияшро чун аз байн мебарад, бо ин ҳол ба гунҷишке ҳам баробар нест.

Китобҳои қадимие, аз қабили Саъдии Шерозӣ, Ҳофиз, Абдураҳмони Ҷомӣ, Ҳилолӣ, Бедил дар гаҳвора зери сари кӯдак аст. Гӯиё ин китобҳо тифлашонро аз балову офоти самовию арзӣ нигоҳ медорад. Ба ин китобҳо ҳаво намерасад ва дар ҳолати вайроншавӣ қарор доранд.
Нафаре аз рӯи муҳаббат ба хати ниёгон «Куллиёт» - и Мирзо Абдулқодири Бедилро дар сад сӯми замони шӯравӣ, ки маблағи калон ҳисоб мешуд, дӯзондааст. Ин  китоб дар матбааи «Сафдарӣ» - и Бамбай соли 1299 ҳ. ба табъ расидааст. Дӯзанда барои он меҳнати зиёд ба харҷ додааст. Аммо муқоваи онро, куҳна шудааст гуфта, дар оташ андохтааст. Китоб алҳол муқоваи замони навро дорад. Ин ҳар ду – соҳиби китоб ва он дӯзанда нафаҳмидаанд, ки қимати «Куллиёт», аз ҷумла дар куҳнагии ҳамон муқова мебошад. Чун моҳияти муқоваи авваларо ба ӯ фаҳмондам, худро гунаҳгор ҳисобид, гунаҳгоре, ки  гӯё гуноҳаш ҳеҷ бахшида намешавад. Оби чашмаш мерехт ва чун мурғе дар қафас аз оташи вуҷуд месӯхт. «Худо моро бубахшад, чӣ коре кардем? Пиндоштем, ки коре нек анҷом додем. Натиҷаи нодонӣ, бесаводӣ ҳамин аст», - мегуфт ӯ. Дӯзанда саҳифаҳои 9 -18, 97-106, 125 -132 - ро дар охири китоб ҷой додааст. Саҳифаҳои 133 - 134 - и он пайдо нашуд.
Албатта, ин мушт намунаи хирвор аст. «Куллиёт» - и Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ низ, ки дар Ҳиндустон ба табъ расида, қариб ки ҳамин ҳолро дорад: муқоваи онро нав кардаанд. Сарнавишти «Гулистон» - и Шайх Саъдии Шерозӣ низ ба ин ҳар ду китоб монанд мебошад.
«Нафаҳот – ул – унс» - и Ҳазрати Мавлавӣ Ҷомӣ, ки соли 1915 дар Тошкент нашр гардидааст, чун ҳанӯз 101 – сола мебошад, андак аз ин гуна харобкориҳо дур мондааст, аммо ниёз ба варақ гардондан ба хотири расидани ҳаво дорад.
«Ҷомеъ-ул-асрор» ном китоб «ба ҳасби фармоиши Мулло Абдураҳмон Ҳоҷии Хуҷандӣ» дар типографияи Орифҷонови Тошкент соли 1328 ҳ. ба табъ расидааст. Китоби хубу хонданию муфид аст ва аз аҳли тариқату ин роҳ маълумот медиҳаду соликро раҳнамоӣ мекунад. Он ҳам, мутаассифона, дар ҳоли харобшавӣ аст.
«Девон» - и Имло дастхат мебошад. Коғази он аз коғазҳои ин китобҳо ба куллӣ фарқ мекунад. Муқовааш низ бар қадимӣ будани он шаҳодат медиҳад. Яъне, қимати он бояд зиёд бошад. Вале онро муассисаҳое, ки бояд бихаранд, аз ҷумла Осорхонаи миллӣ ба сабаби он ки аз ин гуна китоб 8 адад доранд, намехаранд.
Дуруст аст, ки чопи бисёре аз ин гуна китобҳо сангӣ аст ва мисли дастхат қимат надоранд. Инчунин, муассисаҳои фарҳангию илмӣ чунин китобҳоро дар хазинаҳои худ доранд. Пас чӣ бояд кард?  Ба ҳоли зори китобҳои қадимӣ бинигарему биравем? Дар замони худ онҳо қимати зиёд доштанд. Ҳар кадомеро ба маблағу нархи чанд гову гӯсфанд мехариданд. Ҷояшон дар равоқҳои баланд буд. Барои ҳар кадом соҳибонашон аз матоъ ҷилд ё худ рӯкашӣ фармоиш медоданд. Агарчи ҳам дар баландӣ ҷой доштанд, ба ҷонибашон пой дароз намекарданд. Ба фарзандону пасмондагонашон таъкид менамуданд, ки нисбат ба китобҳо андак ҳам беэҳтиромӣ зоҳир нанамоянд, чун оқибати ногувор дорад. Акнун мо насле ҳастем, ки он анъанаи неку муҳаббатро аз даст додему фаромӯш кардем. Ба ин муносибате, ки мо ба китобҳои қадимӣ дорем, пас аз чанд даҳсола бештару бештар хароб мегарданд ва ҳамин тавр аз миён мераванд.
Магар аз таърих намедонем ва падарону бобоянамон ба мо нагуфтаанд, ки солҳои 20 - 30 - юми асри гузашта чӣ қадар китобҳои нодиру маърифатии моро рӯған рехтаву оташ задаанд? Хонаҳоро, маҳбасхонаҳоро ба ин китобҳо гарм менамуданд. Сабаб? Бар онҳо тамғаи муҳри динӣ зада буданд. Соҳибонашонро чун душмани синфӣ, сохти нав, диндор ё парронданд ва ё бадарға карданду ҳабс намуданд.
Марҳум Сомеъ Одиназода, шоир, олиму фозили давр, сокини шаҳри Кӯлоб, ба муаллифи ин сатрҳо гуфта буд, ки ҳамроҳи мо Ихтиёрхон Тӯра ном мард, сокини Қистақӯзи Ленинобод (ҳоло Хистеварзи Суғд) - ро 25 сол аз озодӣ маҳрум сохтанд. Тамоми гуноҳи ин бечора марди фарҳангӣ он буд, ки аз хонааш китоби Туғрали Аҳрориро пайдо кардаанд. Ва ҳам мегуфт: «Як вақт омаданд, хонаамро кофтанд, сад китобамро ёфтанд. Ёфтанду онҳоро рӯйи ҳавлӣ, дар пеши чашмонам рӯған рехтанду сӯхтанд. Чӣ хел фарёд намекунӣ, чӣ хел ҷигар пора намешавад, чӣ хел дил хун намегардад, вақте мебинӣ «Қуръон» месӯзад, вақте мебинӣ «Гулистон» месӯзад ва ҳам «Бӯстон» - у «Ал – қонун» - у дигару дигар»?
Ҳамин тавр, гузаштагони бошарафи мо ҷон доданд, ҷон дар хатар гузоштанду китобҳоро ҳифз намуданд. Агар ҳам бар асари нотавонӣ китобҳояшонро дар пеши чашмашон сӯзонданд, пештар аз онҳо худ сӯхтанд ва дар ҳасраташон ҳамеша ашк мерехтанд. Худро гунаҳгор меҳисобиданд, ки китобҳоро ҳифз карда натавонистанд.
Бисёре аз китобҳоро мардум гӯр карданд, дар ғорҳо пинҳон намуданд, ба ин умед, ки рӯзе вазъ хуб мешавад ва онҳоро мебароранду мавриди истифода қарор медиҳанд. Чаро мо ба зудӣ ин ҳамаро фаромӯш кардем? Чаро ба қадри ниёгони бузургамон, ки барои ҳосил намудани маърифати наслҳои оянда, аз ҷумла мо ҷон доданду китобҳоро нигоҳ доштанд, намерасем? Оре, бисёре аз ин китобҳо ҳанӯз дар гӯранд, дар ғоранд.  Вазъ он вақт ба зудӣ нек нашуд ва онҳо ин асрорро бо худ ба хоки тира бурданд.  Аз ин ҳама ҷабри таърих агар панд намегирем, бояд аз чӣ панд бигирем?
Фикр мекунам, ки қабули барномаи махсус дар мавриди харидану  ҷамъоварию нигаҳдорию омӯзишу тармими китобҳои қадимӣ ногузир аст. Ва мардум бояд бидонад ва дилпур бошад, ки онҳо аз ҷониби давлат чун моли моҳияти стратегӣ дошта ҳифз мешаванд. Дар ин сурат бархе, балки бисёре аз соҳибони китобҳои қадимӣ онҳоро ройгон медиҳанд. Агар не, умри китобҳои мазкур ба ин ҳоли зоре, ки доранд, дароз нест ва таърих, наслҳои оянда моро барои ин бемасъулиятиҳоямон намебахшанд, ки намебахшанд.
Абдулқодири РАҲИМ,  «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 30.11.2016    №: 235    Мутолиа карданд: 1926

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед