logo

фарҳанг

ВАҚТЕ КИ ЗАВҚ НЕСТ…

Драманависӣ дар адабиёти чандинасраи тоҷик шакли нав аст. Дар замонҳои гузашта он ба тарзи шифоҳӣ, бадеҳа дар чандин намудҳои дигари театри суннатии тоҷик, аз қабили намоишҳои мусиқии мардумӣ, хусусан мардуми Бадахшон, театрҳои зочабозӣ ва масхарабозон, ки хеле қадимианд, вуҷуд дошт. Шакли хаттию касбӣ ва мураккаби он аввал дар дастаҳои ҳаваскор ва баъди таъсис ёфтани аввалин театри касбӣ тавлид ёфт. Аввалин драманависон аз байни кормандони театр (А. Усмонов, С. Саидмуродов) пайдо шуданд. Маҳорати бадеии онҳо суст буд, вале асарҳояшон барои саҳна мувофиқ омад. Пасон, адибонамон низ дар драманависӣ қувва озмуданд.

Нахустин адибе, ки хост маҳз дар ҳамин ҷода тахассус ба даст орад, Ғанӣ Абдулло буд. Муваффақияти калон пайдо намудани намоиши Театри давлатии мусиқии тоҷик «Восеъ» аз рӯйи асари ҳамноми ӯ далели гуфтаҳои болост. Ҳамчунин, варианти нави фоҷиаи «Рустам ва Суҳроб», драмаи комили «Фарёди ишқ» (аз рӯйи маснавии Хусрави Деҳлавӣ «Дувалрони ва Хизрхон») беҳтарин асарҳои драмавии ӯ ба шумор мераванд. Қариб ҳамаи пйесаҳои Ҷалол Икромӣ дар ҳамкорӣ бо коргардони пуртаҷриба Ҳоҷиқул Раҳматуллоев таълиф ёфтанд.
Аввалин драматурги касбӣ Сотим Улуғзода дар навиштани драма батадриҷ маҳорат пайдо намуда барои театр асарҳои хубе офарид.
Солҳои 50 ва 60 – уми асри XX дар драматургияи тоҷик 8 – 10 нафар адибон фаъолият мекарданд. Минбаъд теъдоди онҳо оҳиста – оҳиста зиёд шуда қариб ба чил нафар ва зиёда аз он расид. Дар байни навқаламон Ф. Ансорӣ ва А. Атобоев барин драматургон пайдо шуданд.
Дар охири асри XX ва аввали асри XXI чандин драманвисони нав пайдо шуданд. Аммо ягон асари саҳнавии миллии барҷаста, ки барои драматургия намуна шуда тавонад, ба онҳо роҳ нишон диҳад, ба миён наомад. Имрӯз шумораи драманависон кам шудааст. Ягон соҳибистеъдоди ҳақиқӣ нест, ки театрро дӯст дораду техникаи пйесанависиро хуб аз худ карда бошад, маҳораташро мустақилона такмил диҳад, аз рӯйи асараш гаштаю баргашта кор кунад, аз заҳмати зиёд ноумед нагардад, ба мавзӯъҳои хеле муҳими ҳаёт ҷасурона рӯ орад. Ин вазъият ба суст шудани мавқеи театрҳо сабаб гардид.
Ҳоло дар мо бисёр жанрҳо амиқ кор карда нашудаанд. Чунончи, драмаҳои психологӣ, ки дар худ имконияти адонашавандаи васеъ доранд, инкишоф наёфта истодаанд. Жанри фоҷеа ҳам ниҳоят кам аст. Ба муаллифон нисбат ба ҷараёнҳои ҳаёти имрӯза ва гузаштаи дур, таъсири онҳо ба қисмати одамон, муносибаташон кофӣ нест.
Дар солҳои аввали асри XXI барои драманависон семинарҳо барпо мегарданд. Вале дар онҳо асарҳои сазовор ниҳоят кам интихоб мешуданд, таҳлили ин асарҳо чандон амиқ набуд. Пйесаҳо дур аз пойтахт, дар театрҳои музофот рӯйи саҳна гузошта шуда, минбаъд зуд аз барномаи онҳо ғайб мезаданд.
Ин чорабинии таълимиву тарбиявиро ба таври дигар ташкил намудан лозим меояд. Онро бо иштироки ду – се нафар мунаққидони касбӣ (ин навъ мутхассисонро то ҳол ягон донишкадаи олии Тоҷикистон тайёр накардааст) ё драманависони пуртаҷриба ба ҷои дигар даъват намуда, гузарондан лозим аст. Иштирокдоронаш бояд яккачин бошанд.
Дар давраи истиқлолият театрҳо, ки суст шуданд, драматурги худиро низ тарбия намуда натавонистанд. Ихтисоси гурӯҳҳои гуногун афзуда истодааст. Драманависоне даркоранд, ки барои дастаҳои драмавӣ, театрҳои драмавию мусиқии чандин ноҳияҳои Тоҷикистон, театрҳои лӯхтак, опера, балет, мазҳакаи мусиқӣ, телевизион, радио асар нависанд. Ҳар соҳа дорои қонуну қоидаҳои худ мебошад.
Чи тавр навиштани пйесаро ҳеҷ кас ёд намедиҳад. Дар баъзе театрҳои ҷумҳурӣ мудири қисми бадеӣ кор мекунад. Вале вазифааш маҳдуд аст. Ӯ тарҷумаи баъзе пйесаҳоро ташкил мекунад. Асарҳои навро хонда мебарояду хатоҳои имлоии онро баъди чоп ислоҳ менамояд. Барномаи намоиши навро тартиб медиҳад. (Ҳозир аз сабаби кам шудани хароҷот барномаҳо ба тамошобинон дастрас намегарданд. Ин анъанаи хуб барҳам хӯрд). Маошашон хеле кам аст. Ҳеҷ кас дар ин вазифа солҳои дароз кор намекунад, таҷриба ба даст намеорад.
Бадбахтӣ дар он аст, ки ҳоло ҳам мисли солҳои пешин барои театрҳо асарҳои аз ҷиҳати бадеӣ номукаммалеро, ки ба харбузаи тараки хом монанданд, пешниҳод менамоянд. Дар он на мавзӯи нав, на низоъ, на амалиёти доим ба ҷунбиш омадаистода, на хулқу атвори амиқ коркардашуда, на инкишофи онҳо дар вазъияти воқеӣ дуруст инъикос ёфтаанд. Дар бисёр пйесаҳо низоъ ҳамчун ҷараёни ягона инкишоф намеёбад, воқеаҳо мисли лаҳзаҳои парканда, ғайримуқаррарӣ пешниҳод карда шудаанд. Баъзе муаллифон ба пуршиддат сохтани задухӯрдҳо, рафти амалиёт, ҳалли он дар низоъ, ҷараёнҳои нозуктарини дар қалби инсон гузаштаистода, бархӯрди шадиди ботинии қаҳрамонон эътибор намедиҳанд. Ҳол он ки ҳар қадар шахсияти тасвиргардида шавқангез офарида шуда бошад, низоъ ҳамон қадар амиқ кушода мешавад.
Адибоне ҳастанд, ки қоидаҳои драманависиро аз худ накарда, дар гардишҳои сужет ба сохтакорӣ роҳ медиҳанд, хулқу атвори пешакӣ муқарраршударо ба кор мебаранд, ё худ ба ҷои сифатҳои қаҳрамон, кирдору рафторашро кушодан табиати хислати ӯро аз забони иштирокдорони боқимонда гаштаю баргашта такрор мекунанд. Камбудии аз ҳама асосии драманависони муосири тоҷик беҷуръатии онҳо, ёфта натавонистани мавзӯи муҳими рӯз, низои асосӣ ва дар асоси он сохта натавонистани драма мебошад. Вақте ки қувваи ҳаракатдиҳандаи асари саҳнавӣ, яне задухӯрд суст аст, чеҳраҳо, хулқу атвор низ рӯякӣ мебароянд.
Дардҳои замон мунтазам меафзоянд. Рӯзномаҳо ҳамарӯза дар хусуси зиддиятҳои байни одамон нақл мекунанд. Сабабҳои ин бадбахтиҳоро муайян намуда, ба инсон кумак расондан яке аз вазифаҳои муҳими театр аст.
Риоя карда натавонистани талаботи жанр низ яке аз камбудиҳои асари саҳнавии тоҷик мебошад. Дар асари драмавӣ нохост садо додани ду – се суруди дилхушкунанда ҳанӯз нишони драмаи мусиқӣ будани он нест. Ин жанр дорои як қатор воситаҳои бадеии хос ва нозук мебошад, ки афсӯс бармаҳал аз назар дур ва аз инкишоф бозмонд. Ба ин бепарвоии худи театрҳо ва идораҳои фарҳанг сабаб шуд. Мардумро аз жанри дӯстдоштааш набояд маҳрум намуд.
Бадеияти баланди асар аз истеъдоди нависанда, маҳорати ҳақиқии драманависии ӯ вобаста буда, танҳо дар тасвири воқеии мубориза ва амали қаҳрамонон, офаридани сужети шавқовар, амиқ донистан ва аниқу ҷиддӣ тадбиқ намуда тавонистани қонунҳои санъат ифода меёбад. Адибони ҳақиқии забондону санъатфаҳм даркоранд, ки жанрҳои драмавии тоҷикро такмил диҳанд. Муҳимаш, набояд аз ин жанри душвор ҳазар кард, баръакс ҷуръат, шавқу ҳавас бояд пайдо кард, техникаи драманависиро хуб ёд гирифта, дар ин самт таҷриба ба даст овард.
Низом НУРҶОНОВ,
доктори илмҳои санъатшиносӣ,
профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 6.12.2016    №: 239    Мутолиа карданд: 1823

19.11.2018


Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед