logo

иқтисод

ЯХОБМОНӢ ОМИЛИ МУҲИМИ СЕРҲОСИЛӢ

Аз рӯйи натиҷаи таҳқиқоти кормандони илмии Институти зироаткории АИКТ дар шароити иқлими Тоҷикистон манбаи асосии намии хок барои қонеъсозии талаботи рустанӣ оби ҷӯйбор мебошад. Дар водии Ҳисор ва ноҳияҳои минтақаи Кӯлоб 75-85, водии Вахш 85-90 ва заминҳои камқуввати вилояти Суғд 90-95 дарсад обёрӣ аз ҷӯйбор сурат мегирад.  Аз ин лиҳоз, дар ноҳияҳои вилояти Суғд, водиҳои Вахш, Бешкент ва минтақаи Кӯлоб барои неш задани чигит ва сабзиши ниҳолҳо обмонии захиравӣ (яхобмонӣ) омили муҳими фаровонҳосилист.
Яхобмонӣ ҳамон вақт манфиатовар аст, ки муҳлат ва меъёри он ба шароити иқлим, хок ва талаботи биологии зироатҳои кишоварзӣ мувофиқ бошад.
Мушоҳидаҳои бисёрсола нишон доданд, ки дар ноҳияҳои сербориш захираи калони намӣ ҷамъ мешавад, аммо дар минтақаҳои камбориш намӣ намерасад. Хусусан, барои пурра неш задани ниҳолҳои пахта яхобмонӣ муҳим мебошад. Яхобмонӣ ҳашароти зараррасонро низ нест мекунад. Яхобро дар охири ноябр ва  моҳҳои декабру январ додан лозим аст.
Меъёри яхобмонӣ аз таркиби хок ва чуқурии обҳои зеризаминӣ вобаста аст. Дар заминҳои таркиби механикиаш вазнин ва миёнаи обҳои зеризаминиаш чуқур меъёри яхобмонӣ ба як гектар  аз 1800 то 2200 метри мукааб аст, то ки намӣ ба 1,5 метри қабати хок расад. Агар  оби зеризаминӣ то 2 - 3 метр чуқур ҷойгир шуда бошад, меъёри яхобмонӣ дар як гектар 1200-1500 метри мукааб обро ташкил медиҳад. Дар заминҳои шӯрхок ба ҷойи яхобмонӣ обшӯйсозӣ гузаронда мешавад.
Ба ғайр аз шароити иқлим меъёр ва муҳлати оби захиравӣ аз шароити хок ва гидрогеология, яъне чуқурии оби зеризаминӣ, ғафсии қабати хокдори замин, хусусияти физикӣ, шакл ва сахтии қабатҳои хок вобастагӣ доранд.
Ҷумҳурӣ вобаста ба боришоти табиӣ ва бухоршавии намӣ барои оби захиравӣ мондан дар фасли зимистон ва аввали баҳор (декабр - март) ба 6 минтақаи иқлимӣ тақсим шудааст:
Якум – минтақаи Шаҳритуз, Носири Хусрав, Қубодиён ва Ҷайҳуни вилояти Хатлон. Дар ин ҷойҳо боришот ба ҳисоби миёна 103 мм ва бухоршавии об  201 мм аст.
Дуюм – ноҳияҳои боқимондаи вилояти Хатлон (ба ғайр аз қисми марказӣ ва шимолии водии Ёвон). Боришот ба ҳисоби миёна ба 165 мм ва бухоршавӣ тақрибан баробари боришот аст.
Сеюм – ноҳияҳои Фархор, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ ва қисми заминҳои ноҳияи Восеъ. Ҷамъи боришот ба 218 мм баробар буда, бухоршавии об дар ҳамин давра 155 мм-ро ташкил медиҳад.
Чорум – ноҳияҳои Мастчоҳ, Спитамен ва Ҷаббор Расулови вилояти Суғд. Боришоти табиӣ ба 144 мм, бухоршавии об ба 133 мм баробар аст.
Панҷум – минтақаи боқимондаи пахтакори вилояти Суғд, ки боришот ба ҳисоби миёна ба 72 мм ва бухоршавии об ба 148 мм мерасад.
Шашум – минтақаи ноҳияҳои боқимондаи ҷумҳурӣ, ки дар онҳо боришот зиёд буда, оби захиравӣ монда намешавад.
Оби захиравиро пас аз шудгор ба ҷӯякҳои байнаш 0,6 метр гузарондан лозим аст. Талабот он аст, ки об заминро баробар ва хушсифат нам созад.  Аввали баҳор барои нигоҳ доштани намӣ заминро бояд ду карат сихмола намоянд.
Раҳмон САИДЗОДА,
директори Институти зироаткории Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.12.2016    №: 245    Мутолиа карданд: 1351

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед