logo

сиёсат

"БАҲОРИ АРАБӢ". НИГОҲЕ БА ДИРӮЗИ ДУРАХШОН ВА ИМРӮЗИ ПАРЕШОНИ ЛИБИЯ

Дер боз кушторҳои бераҳмонаю ҳаводиси даҳшатбори террористӣ сокинони сайёраро дар ҳоли нигаронӣ қарор дода, таҳдиди хатарҳо ба аҳли башар ҳамоно домангири ҷаҳони муосир аст. Ғолибан, дар ҷаҳони имрӯз кишваре нест, ки аз таъсири гурӯҳҳои террористӣ дар олам нигарон набошад. Вале, ҳақиқати таърихӣ ин аст, ки фаъолияти ҷараёнҳои мазҳабии тундгаро, гурӯҳҳои террористиву ифротгарои динӣ дар кишварҳои Шарқи Наздик баъд аз оғози ҳаводиси «Баҳори арабӣ» дар соли 2011 нуфузи бештар касб карданд. Ба дунболи инқилобҳои мардумӣ дар ин кишварҳо, ки дасти абарқудратон дар онҳо инкор намешавад, чанд давлати арабӣ заиф ва ба майдони ҷангу хунрезиҳо мубаддал шуд. Мардуми фирефташуда, дар пайи инқилобҳо осоиши рӯзгори худро аз даст дод, ки дар ин маврид таҷрибаи талхи мардуми Либия барои дигар мамолики сайёра сабақи таърихист…

Либия дар соҳили баҳри Миёназамин, дар шимоли  Африқост ва бо давлатҳои Тунис, Чад, Алҷазоир, Нигерия, Судону  Миср ҳаммарз аст. Дар ин кишвар соли 1969 таҳти роҳбарии Муаммар Қаззофӣ инқилоб бархоста, ҳокимияти шоҳии ғарбпарастро шикаст дод ва шакли нави давлатдориро ба вуҷуд овард.
Соли 1972 Муаммар Қаззофӣ маҷмӯи ақидаҳои сиёсии худро бо номи «Китоби сабз» чоп намуда, дар он муҳтавои назарияи давлати худро дар шакли ҷадид, на капиталистиву на сотсиалистӣ, балки сирф иҷтимоӣ рӯи кор овард. Қаззофӣ дар кӯтоҳтарин муҳлат давлате барпо намуд, ки аз лиҳози иҷтимоӣ, инсоният то кунун мислашро надидааст. Дар қатори давлатҳои нимҷазираи Арабистон ва Ироқ давлати Либия яке аз асоситарин содиркунандагони нафт, на танҳо дар мамлакатҳои арабӣ, балки дар тамоми дунё маҳсуб меёфт. Муаммар Қаззофӣ аз фурӯши сӯзишвориҳои нафтӣ даромади давлатро ба ҳар сари аҳолӣ ба 14192 доллар расонд, ки дар ҳамон давра беҳтарин нишондиҳанда буд. Аз ҳисоби фурӯши нафт, барои ҳифзи иҷтимоии мардум Қаззофӣ, ҳамасола ба ҳар як сокини мамлакат зиёда аз 1000 доллар чун даромад - дивиденд пардохт менамуд. Ба оилаҳои ҷавони барпошуда барои харидани манзил ба миқдори 65000 доллар ва ба кӯдаки тавлидшудаи либиягӣ, ҳамчун кумак 7000 доллар ба суратҳисобаш ирсол мегардид. Маоши халқи заҳматкаш дар ин кишвар дар қиёс бо давлатҳои манотиқи Африқо ва ҳатто Аврупо ба маротиб зиёд ва фарқкунанда буд.
Даврони Муаммар Қаззофӣ беҳтарин даврае буд, ки биёбон ба гулистон табдил шуд. Ҳама намуди таҳсил ва хизматрасониҳои тиббӣ, истифодаи барқ ройгон пешкаш мегардид. Ба шаҳрвандон қарзҳои бефоизи бонкӣ дода шуда, барои оилаҳои серфарзанд мағозаҳои фурӯши маводи арзон ва дорувориҳоро ба роҳ монданд. Шахсоне, ки кор намекарданд, ҳар моҳ 730 доллар ёрдампулӣ мегирифтанд. Тамоми мутахассисони соҳаҳои иқтисодиёт, бонкҳо, табибон, муҳандисон, омӯзгорон дар хориҷа пурра аз ҳисоби давлат таҳсил намуда, такмили ихтисос низ  бо маблағҳои буҷети давлатӣ сурат мегирифт. Либия дар муддати кӯтоҳ аз як давлати қашшоқ ва ақибмондатарини Африқо  ба кишваре табдил ёфт, ки на танҳо дар минтақа, балки дар ҷаҳон намунаи беҳтарини риоя намудани ҳуқуқҳои  иҷтимоии инсон ба шумор мерафт. 
Давлати Либия дар зарфи 40 сол, на танҳо мустаҳкаму муттаҳид, балки иқтисодиёташ имкон фароҳам овард, ки ба миллатҳои озодихоҳ барои расидан ба истиқлолият ёрӣ расонад. Илова бар ин, ташаббусҳои навини иқтисодиро дар манотиқи гуногун роҳандозӣ намуда, қавму қабилаҳоро барои ҳамзистии осоишта даъват менамуд, ки барои рушди миллатҳои муқими Африқо заминаи мусоид фароҳам  меовард. Ин ташаббусҳо, ки аз ҷониби  собиқ «хайманишинҳои саҳроӣ» (Қаззофӣ ва тарафдорони онҳоро ғарбиён ҳамин хел ном мебурданд) пешниҳод мегардид, мақбули сарватмандони Аврупо нашуд...
Маҳз ҳамин нотавонбиниҳо аз сӯи давлатҳои Ғарб ва шинохти нодурусти ҳаводис аз ҷониби мусулмонони дохилӣ боиси аз байн рафтани як кишвари пешрафта гардид. Дар пайи инқилобҳои тарҳрезишудаи ба истилоҳ «Баҳори арабӣ» Либияи мутараққӣ суқут кард ва Муаммар Қаззофӣ ваҳшиёна ба қатл расид. Зиндагии осудаву босаодати мардуми кишвар қурбони ҳавою ҳаваси демократияи ғарбӣ шуд. Қудратҳои манфиатдор ба баҳонаи сарнагунии режими Қаззофӣ ҳамаи неъматҳоро аз мардуми Либия барои ҳамеша гирифтанд. Мардуми кишвар бадбахт, сарсону парешон шуд. Бар пояи гузоришҳои дастрас, кунун 260 ҳазор кӯдаки замоне нозпарвар аз таҳсил маҳрум шудаанд. 1400 мактаб дари худро ба рӯи хонандагон баст. Муассисаҳои таълимӣ ба қароргоҳи ҷангиён табдил шуда, аз илму маърифат нишоне боқӣ намондааст. Мардум саросар дар ҳоли табоҳ қарор дошта, гуруснагиву нодорӣ ва касалиҳои сироятӣ доман задааст.
Ин таҷриба нишон медиҳад, ки тангназарӣ, шинохти носаҳеҳи рақобати қудратҳо ва бозиҳои сиёсӣ,  мунтаҳо бар зарари кор аст, то ба ҳадде, ки давлатҳои миллиро аз миён хоҳад бурд. Дар ҳамин замина, ҳар шахси солимфикрро зарур аст, ки аз сабақҳои талхи мардуми Либия таҷриба ҳосил кунад. Ҳаводиси ин кишвар нишон дод, ки мардум то ҷое ба неъматҳои дастёфтаашон аз сиёсати инсондӯстонаи Муаммар Қаззофӣ носипосӣ намуда, ба шоми торик расиданд, ки ҷуброннопазир аст.
Аз ин рӯ, дар пасманзари ин ва дигар ҳаводиси ҷаҳони муосир аз ҳар шаҳрванди худшиносу худогоҳ тақозо мешавад, ки барои ҳифзи арзишҳои Истиқлолияти давлатӣ, сулҳу ваҳдати миллӣ иқдом кунанд ва барои таъмини саодати рӯзгору рушди минбаъдаи Тоҷикистони азиз саҳмгузор бошанд, то ҳеҷ неруи аҳримание натавонад, фазои осудаи рӯзгори моро халалдор созад.
Сафаралӣ СОБИРОВ,
мудири маорифи ноҳияи Ёвон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.12.2016    №: 248    Мутолиа карданд: 1906

21.08.2019


Путин 4 сентябр бо Сарвазири Ҳиндустон музокирот мегузаронад

Амири Қатар даъвати Путинро ба ФИБП пазируфт

Даҳ ҳазор нафар бинобар сӯхтор дар пойтахти Бангладеш бе сарпаноҳ монд

Токио имкони ба мадор баровардани радифҳои ҳарбиро баррасӣ дорад

Ҷаҳон дар як сатр

ШИНОВАРӢ. Варзишгарони тоҷик ба Чемпионати ҷаҳон рафтанд

19.08.2019


Баррасии асосноккунии техникиву иқтисодии роҳи Қалъаи Хумб – Ванҷ

Баргузории ҳамоиши "Ҷавонони эҷодкор – парчамбардорони миллат ва пайравони Пешвои миллат"

15.08.2019


Муносибатҳои Ҳиндустон ва ҶМЧ бояд суботи ҷаҳонро таъмин созанд

Дар Япония бар асари гармии ҳаво наздики 13 ҳазор кас бистарӣ шуд

Мулоқоти сарони Россия, Эрон ва Туркия моҳи сентябр доир мешавад

Ҷаҳон дар як сатр

05.08.2019


Ҷаҳон дар як сатр

01.08.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Кан Ҷе - квон

Масоили муҳоҷират матраҳ гардид

Фестивали яхмос ва обҳои ташнагишикан дар Душанбе

АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО. Аз таъсиси маркази тарҷума то ҷашни Саразм

64 дарсади зарари молиявӣ барқарор шуд

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. Корҳои ободонӣ вусъат мегиранд

ҲИСОР. Саноатикунонӣ дар мадди аввал

ФАЙЗОБОД. Афзоиши истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ

НОҲИЯИ РӮДАКӢ. Саноат рӯ ба беҳбудӣ дорад

ДДТТ. Нуфузи байналмилалӣ меафзояд

Ҷаҳон дар як сатр

30.07.2019


Фестивали тобистонаи Душанбе доир мешавад

Мулоқоти Шодихон Ҷамшед бо Хуанг Деҳаи

Соҳибкорони ватанию хориҷӣ дар Бадахшон ҷамъ меоянд

БЕҲСОЗИИ ТАЪМИНОТ БО ОБ. Барои он зиёда аз 27 миллион ҷудо гардид

ШАҲРИНАВ. 160 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

Трамп то интихоботи соли 2020 артишашро аз Афғонистон бароварданист

Душанбе 80 шаҳрванди Афғонистонро, ки дар Тоҷикистон ҳукм гирифтааст, ба Кобул истирдод намуд

Ҷаҳон дар як сатр

29.07.2019


ҲИФЗИ ИҶТИМОӢ. Як нишасти муҳим

ДУШАНБЕ. Рушди саноат дар мадди аввал


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед