logo

фарҳанг

ҲАКИМ ТИРМИЗӢ. ТАЪЛИМОТИ ФАЛСАФӢ ВА ҒОЯҲОИ ИНСОНШИНОСӢ

Ҳаким Тирмизӣ аз барҷастатарин мутафаккирон, муҳандисон ва орифони донишманди Хуросон мебошад, ки дар  давраи Сомониён зиндагӣ намуда, бо андешаҳои ноб ва осори гаронмояаш дар пешбурди илму фарҳанги ҷаҳонӣ саҳми бузург гузоштааст. Ин нукта зимни баргузории симпозиуми байналмилалии «Арзишҳои таърихию фарҳангии замони Ҳаким Тирмизӣ ва нақши он дар тамаддуни ҷаҳон», ки бо ибтикори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, зикр шуд. Дар кори симпозиум як зумра донишмандон аз кишварҳои Русия, Фаронса, Эрон, Покистон, Ӯзбекистон ширкат ва суханронӣ намуданд.

«Мероси Ҳаким Тирмизӣ чун сарчашмаи муҳим бар зидди нобоварӣ ва таассуб», «Ҳаким Тирмизӣ ва буддизм», «Густариши андешаҳои ҳакимонаи Тирмизӣ дар сарчашмаи қадимии  форсии «Китоб - ал - иршод», «Фазои маънавии замони Ҳаким Тирмизӣ» аз ҷумлаи мавзӯъҳое буданд, ки дар сипозиум баррасӣ шуданд.
Олимон зимни суханрониҳои хеш зикр намуданд, ки осори Ҳаким Тирмизӣ ҳамчун ориф, фақеҳ муҳаддис, мутаффакири инсоншинос таваҷҷуҳи донишмандони зиёди Шарқу Ғарбро ҷалб кардааст. Шумораи китобҳо, рисолаҳо ва номаҳои ӯро аз 150 то 400 зикр намуданд.  «Илм - ул авлиё», «Риёзиёт-ун-нафс», «Ҳатм – ул - авлиё», «Адаб - ун-нафс», «Аш - Шифо ва-ал-илал» аз зумраи муҳимтарини он ба шумор мераванд.
Профессор Масъуди Миршоҳӣ соҳаи пизишкии замони Тирмизиро баррасӣ намуда, зикр кард, ки пизишкӣ дар замони Тирмизӣ идомаи сохтори пизишкии замони Сосониён буд. Сохтори пизишкии даврони Сосониён бештар ба дур кардани  бадӣ  ва дурӯғ аз хубӣ ва ростӣ асос меёфт. Он замон  сабки минопизишкӣ машҳур буд. (Минопизишкӣ - яъне  дар асоси  андарзҳо бояд, ки мардум роҳу  равиши зиндагии хуби худро  дошта бошад). Дар даврони Сосониён андарзнависӣ  хеле ривоҷ дошт. Баъд аз омадани ислом дар минтақа  андарзнависӣ ба ҳадиснависӣ табдил ёфт. Дар Осиёи Миёна бузургтарин ҳадисҳоро  Ал Бухорӣ ва  Тирмизӣ гуфтаанд. Дар андарзнависӣ ва ҳадиснависӣ Тирмизӣ хеле пеш рафта буд. Ӯ кӯшиш мекард, ки зоҳири шариатро канор гузорад ва ба ботини он бипардозад.
Аз ин рӯ, аз ҷумлаи суфиёнест, ки мисли Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ бо номи Ҳаким  машҳур шудааст.
Олими тоҷик Мирзо Ҳасан Султон мавриди вазъи илм дар замони Ҳаким Тирмизӣ суханронӣ намуда, дар маҷмӯъ гуфт, ки рӯзгор, зиндагӣ ва эҷоди Ҳаким Тирмизӣ ба даврони рушди ҳамаи илмҳои маъмули он замон, бахусус илмҳои бунёдии нуҷум, риёзиёт ва ҷуғрофия мувофиқ меояд, ки дар падид овардану пеш бурдани бархе шохаву шуъбаҳои нави ин улум донишмандони Хуросону Фарорӯд, ба мисли Муҳаммади Хоразмӣ, Абунасри Форобӣ, Абумаъшари Балхӣ, Аҳмади Фарғонӣ, Аҳмади Марвазӣ ва чанде дигарон саҳми назаррас доранд.
Ҳаким Тирмизӣ то рӯзгори  Ибни Арабӣ ягона орифе дониста мешавад, ки таълифоти ӯ таркибе аз таҷрибаи ирфонӣ, кайҳонши-носӣ, инсоншиносӣ, равоншиносӣ, илоҳиёти исломиро таҷассум намудааст. Таълимоти фалсафӣ ва ғояҳои инсоншиносии Ҳаким Тирмизӣ имрӯз ҳам аҳамияти худро гум накардааст. Бо қарори ЮНЕСКО таҷлил гардидани 1250 - солагии ин нобиғаи башарӣ боиси эҳё ва шинохти бештари осори ҷовидонаи ӯ хоҳад гардид.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2016    №: 254    Мутолиа карданд: 2300

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед