logo

фарҳанг

ҲАКИМ ТИРМИЗӢ. ТАЪЛИМОТИ ФАЛСАФӢ ВА ҒОЯҲОИ ИНСОНШИНОСӢ

Ҳаким Тирмизӣ аз барҷастатарин мутафаккирон, муҳандисон ва орифони донишманди Хуросон мебошад, ки дар  давраи Сомониён зиндагӣ намуда, бо андешаҳои ноб ва осори гаронмояаш дар пешбурди илму фарҳанги ҷаҳонӣ саҳми бузург гузоштааст. Ин нукта зимни баргузории симпозиуми байналмилалии «Арзишҳои таърихию фарҳангии замони Ҳаким Тирмизӣ ва нақши он дар тамаддуни ҷаҳон», ки бо ибтикори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, зикр шуд. Дар кори симпозиум як зумра донишмандон аз кишварҳои Русия, Фаронса, Эрон, Покистон, Ӯзбекистон ширкат ва суханронӣ намуданд.

«Мероси Ҳаким Тирмизӣ чун сарчашмаи муҳим бар зидди нобоварӣ ва таассуб», «Ҳаким Тирмизӣ ва буддизм», «Густариши андешаҳои ҳакимонаи Тирмизӣ дар сарчашмаи қадимии  форсии «Китоб - ал - иршод», «Фазои маънавии замони Ҳаким Тирмизӣ» аз ҷумлаи мавзӯъҳое буданд, ки дар сипозиум баррасӣ шуданд.
Олимон зимни суханрониҳои хеш зикр намуданд, ки осори Ҳаким Тирмизӣ ҳамчун ориф, фақеҳ муҳаддис, мутаффакири инсоншинос таваҷҷуҳи донишмандони зиёди Шарқу Ғарбро ҷалб кардааст. Шумораи китобҳо, рисолаҳо ва номаҳои ӯро аз 150 то 400 зикр намуданд.  «Илм - ул авлиё», «Риёзиёт-ун-нафс», «Ҳатм – ул - авлиё», «Адаб - ун-нафс», «Аш - Шифо ва-ал-илал» аз зумраи муҳимтарини он ба шумор мераванд.
Профессор Масъуди Миршоҳӣ соҳаи пизишкии замони Тирмизиро баррасӣ намуда, зикр кард, ки пизишкӣ дар замони Тирмизӣ идомаи сохтори пизишкии замони Сосониён буд. Сохтори пизишкии даврони Сосониён бештар ба дур кардани  бадӣ  ва дурӯғ аз хубӣ ва ростӣ асос меёфт. Он замон  сабки минопизишкӣ машҳур буд. (Минопизишкӣ - яъне  дар асоси  андарзҳо бояд, ки мардум роҳу  равиши зиндагии хуби худро  дошта бошад). Дар даврони Сосониён андарзнависӣ  хеле ривоҷ дошт. Баъд аз омадани ислом дар минтақа  андарзнависӣ ба ҳадиснависӣ табдил ёфт. Дар Осиёи Миёна бузургтарин ҳадисҳоро  Ал Бухорӣ ва  Тирмизӣ гуфтаанд. Дар андарзнависӣ ва ҳадиснависӣ Тирмизӣ хеле пеш рафта буд. Ӯ кӯшиш мекард, ки зоҳири шариатро канор гузорад ва ба ботини он бипардозад.
Аз ин рӯ, аз ҷумлаи суфиёнест, ки мисли Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ бо номи Ҳаким  машҳур шудааст.
Олими тоҷик Мирзо Ҳасан Султон мавриди вазъи илм дар замони Ҳаким Тирмизӣ суханронӣ намуда, дар маҷмӯъ гуфт, ки рӯзгор, зиндагӣ ва эҷоди Ҳаким Тирмизӣ ба даврони рушди ҳамаи илмҳои маъмули он замон, бахусус илмҳои бунёдии нуҷум, риёзиёт ва ҷуғрофия мувофиқ меояд, ки дар падид овардану пеш бурдани бархе шохаву шуъбаҳои нави ин улум донишмандони Хуросону Фарорӯд, ба мисли Муҳаммади Хоразмӣ, Абунасри Форобӣ, Абумаъшари Балхӣ, Аҳмади Фарғонӣ, Аҳмади Марвазӣ ва чанде дигарон саҳми назаррас доранд.
Ҳаким Тирмизӣ то рӯзгори  Ибни Арабӣ ягона орифе дониста мешавад, ки таълифоти ӯ таркибе аз таҷрибаи ирфонӣ, кайҳонши-носӣ, инсоншиносӣ, равоншиносӣ, илоҳиёти исломиро таҷассум намудааст. Таълимоти фалсафӣ ва ғояҳои инсоншиносии Ҳаким Тирмизӣ имрӯз ҳам аҳамияти худро гум накардааст. Бо қарори ЮНЕСКО таҷлил гардидани 1250 - солагии ин нобиғаи башарӣ боиси эҳё ва шинохти бештари осори ҷовидонаи ӯ хоҳад гардид.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2016    №: 254    Мутолиа карданд: 2271

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед