logo

фарҳанг

ҲАКИМ ТИРМИЗӢ. ТАЪЛИМОТИ ФАЛСАФӢ ВА ҒОЯҲОИ ИНСОНШИНОСӢ

Ҳаким Тирмизӣ аз барҷастатарин мутафаккирон, муҳандисон ва орифони донишманди Хуросон мебошад, ки дар  давраи Сомониён зиндагӣ намуда, бо андешаҳои ноб ва осори гаронмояаш дар пешбурди илму фарҳанги ҷаҳонӣ саҳми бузург гузоштааст. Ин нукта зимни баргузории симпозиуми байналмилалии «Арзишҳои таърихию фарҳангии замони Ҳаким Тирмизӣ ва нақши он дар тамаддуни ҷаҳон», ки бо ибтикори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, зикр шуд. Дар кори симпозиум як зумра донишмандон аз кишварҳои Русия, Фаронса, Эрон, Покистон, Ӯзбекистон ширкат ва суханронӣ намуданд.

«Мероси Ҳаким Тирмизӣ чун сарчашмаи муҳим бар зидди нобоварӣ ва таассуб», «Ҳаким Тирмизӣ ва буддизм», «Густариши андешаҳои ҳакимонаи Тирмизӣ дар сарчашмаи қадимии  форсии «Китоб - ал - иршод», «Фазои маънавии замони Ҳаким Тирмизӣ» аз ҷумлаи мавзӯъҳое буданд, ки дар сипозиум баррасӣ шуданд.
Олимон зимни суханрониҳои хеш зикр намуданд, ки осори Ҳаким Тирмизӣ ҳамчун ориф, фақеҳ муҳаддис, мутаффакири инсоншинос таваҷҷуҳи донишмандони зиёди Шарқу Ғарбро ҷалб кардааст. Шумораи китобҳо, рисолаҳо ва номаҳои ӯро аз 150 то 400 зикр намуданд.  «Илм - ул авлиё», «Риёзиёт-ун-нафс», «Ҳатм – ул - авлиё», «Адаб - ун-нафс», «Аш - Шифо ва-ал-илал» аз зумраи муҳимтарини он ба шумор мераванд.
Профессор Масъуди Миршоҳӣ соҳаи пизишкии замони Тирмизиро баррасӣ намуда, зикр кард, ки пизишкӣ дар замони Тирмизӣ идомаи сохтори пизишкии замони Сосониён буд. Сохтори пизишкии даврони Сосониён бештар ба дур кардани  бадӣ  ва дурӯғ аз хубӣ ва ростӣ асос меёфт. Он замон  сабки минопизишкӣ машҳур буд. (Минопизишкӣ - яъне  дар асоси  андарзҳо бояд, ки мардум роҳу  равиши зиндагии хуби худро  дошта бошад). Дар даврони Сосониён андарзнависӣ  хеле ривоҷ дошт. Баъд аз омадани ислом дар минтақа  андарзнависӣ ба ҳадиснависӣ табдил ёфт. Дар Осиёи Миёна бузургтарин ҳадисҳоро  Ал Бухорӣ ва  Тирмизӣ гуфтаанд. Дар андарзнависӣ ва ҳадиснависӣ Тирмизӣ хеле пеш рафта буд. Ӯ кӯшиш мекард, ки зоҳири шариатро канор гузорад ва ба ботини он бипардозад.
Аз ин рӯ, аз ҷумлаи суфиёнест, ки мисли Хоҷа Абдуллоҳи Ансорӣ бо номи Ҳаким  машҳур шудааст.
Олими тоҷик Мирзо Ҳасан Султон мавриди вазъи илм дар замони Ҳаким Тирмизӣ суханронӣ намуда, дар маҷмӯъ гуфт, ки рӯзгор, зиндагӣ ва эҷоди Ҳаким Тирмизӣ ба даврони рушди ҳамаи илмҳои маъмули он замон, бахусус илмҳои бунёдии нуҷум, риёзиёт ва ҷуғрофия мувофиқ меояд, ки дар падид овардану пеш бурдани бархе шохаву шуъбаҳои нави ин улум донишмандони Хуросону Фарорӯд, ба мисли Муҳаммади Хоразмӣ, Абунасри Форобӣ, Абумаъшари Балхӣ, Аҳмади Фарғонӣ, Аҳмади Марвазӣ ва чанде дигарон саҳми назаррас доранд.
Ҳаким Тирмизӣ то рӯзгори  Ибни Арабӣ ягона орифе дониста мешавад, ки таълифоти ӯ таркибе аз таҷрибаи ирфонӣ, кайҳонши-носӣ, инсоншиносӣ, равоншиносӣ, илоҳиёти исломиро таҷассум намудааст. Таълимоти фалсафӣ ва ғояҳои инсоншиносии Ҳаким Тирмизӣ имрӯз ҳам аҳамияти худро гум накардааст. Бо қарори ЮНЕСКО таҷлил гардидани 1250 - солагии ин нобиғаи башарӣ боиси эҳё ва шинохти бештари осори ҷовидонаи ӯ хоҳад гардид.
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 26.12.2016    №: 254    Мутолиа карданд: 2328

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров

GLOBE SOCCER AWARDS. Беҳтаринҳоро муайян кард

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Пекин музокироти тиҷоратии ИМА ва Чин мегузарад

Эрдуғон пирӯзӣ бар террористони «Давлати исломӣ» - ро эълом дошт

Разведкаи Сурия дар ҳафт сол 80 саркардаи исломиро нест кард

Сарвари ҶХД Корея ба Чин бо ташрифи серӯза омад

Танзими нархи дорудар Қазоқистон

04.01.2019


Парвози чартерӣ дар масири Душанбе - Шарм-уш-шайх

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Ҳалокати зани тоҷик ва се фарзандаш дар Магнитогорск

Ваколати нави намояндаи Тоҷикистон дар СҲШ

Аз Сурия баромадани артиши амрикоӣ оғоз ёфт

Зонди чинии "Чанъэ-4" дар Моҳ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед