logo

фарҳанг

КИТОБХОНА. ТАВАҶҶУҲ НЕСТ, КИ НЕСТ

Мувофиқи маълумоти оморӣ дар давоми 5 соли охир 15 китобхонаи наву замонавӣ бунёд гардида, аз ҳисоби сарчашмаҳои гуногун 305 бинои китобхонаҳо таъмир карда шуданд. Айни замон, дар ҷумҳурӣ  1355 китобхонаи давлатӣ - оммавӣ мавҷуд аст, ки дар онҳо 2851 нафар кормандон фаъолият доранд.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки аз инҳо 353 нафар бо маълумоти олии умумӣ (12,3 дарсад), 213 нафар бо маълумоти  олии тахассусӣ (7,4 дарсад), 980 нафар миёнаи касбӣ (34,3 дарсад) ва бо маълумоти  миёнаи  таҳсилоти  умумӣ 1305 нафар (45,7 дарсад) фаъолият  мекунанд, ки самаранокии фаъолияти равандҳои китобдориро коста мегардонад. Сатҳи саводнокии аксари кормандони китобхонаҳои вилоятӣ, шаҳрӣ ва ноҳиявӣ  фарқ мекунанд, ки ин боиси нигаронист.  Зеро касби китобдорӣ аз мо тақозо мекунад, ки на танҳо дониши тахассусӣ, балки аз ҷомеа пешгом бошем. Ин вазъ дар китобхонаҳои мактабӣ ва соҳавӣ боз ҳам мураккабтар аст.  Ҳарчанд дар фаъолияти китобхонаҳои марказӣ ва вилоятӣ  пешравиҳо ба чашм мерасанд, аммо дар аксари навоҳии кишвар соҳаи китобдорӣ ба мушкилоти зиёде мубталост. Ҳалли онҳо аз муносибати масъулони вазорату идораҳо, раисони вилояту шаҳрҳо ва  ноҳияву  ҷамоатҳо вобастагии қавӣ дорад.
 Имрӯз китобхонаҳои деҳот ба талаботи муосир на танҳо ҷавобгӯ  нестанд, балки  тағйироти  сохтор  ва фаъолияти куллиро тақозо доранд. Чунки китобхона ва китобдор таъминкунанда ва роҳнамои насли ҷавон ба адабиёти воло ва самти дурусти зиндагӣ мебошад.
Биёед аз худ бипурсем, он ҷавононе, ки ба мамолики гуногуни дунё сафар намуда, аз имконоти китобхонаҳо ва марказҳои иттилоотии он кишварҳо истифода бурдаанд, ҳангоми ба деҳот баргаштан оё  шароити китобхонаҳои мо онҳоро қонеъ гардонида метавонад? Албатта, не! На танҳо тарзи хизматрасонӣ, балки китобҳое, ки  40 - 50 сол пеш  интишор гардидаанд, ҳеҷ  гоҳ  писанди  онҳо буда наметавонад. Баробари ин, масъалаҳои  таъминот  бо  маводи тозанашр, таҷҳизоти замонавӣ ва аз ҷониби мақомоти иҷроияи ҳокимияти  давлатӣ  дастгирӣ  наёфтани соҳа ҳамчун мушкилоти деринаи китобхона боқӣ мондааст.     
Дар қисмати зиёди шаҳру ноҳияҳо аз шароит ва  имконоти  китобхонаи замони муосир нишоне  нест. Аз ҷумла, барои ҳифзу нигоҳдории захираи китобӣ рафҳои ҳозиразамон вуҷуд надорад, усули таҳияи феҳристу картотекаҳо, ки кори хонандагонро дар дарёфти китоб  осон мегардонад, истифода намешавад. Китобхона ниҳодест, ки бояд бо истифода аз роҳу усулҳои пешқадами тарғиботию ташвиқотӣ дар ғанигардонии маънавиёти шаҳрвандон  ҷаҳд  намояд. Мутаассифона, китобхонаҳои мо, тавре  ишора  шуд, дар ҳолате  қарор доранд, ки  талаботи ҷомеаро қонеъ карда наметавонанд. Ба ақидаи инҷониб, яке аз сабабҳои асосии буҳрони соҳаи китобдорӣ  ин амалӣ нагардидани барномаҳои рушди соҳа мебошад. Яке аз тадбирҳо таҳияи «Барномаи рушди Китобхонаи миллии Тоҷикистон барои солҳои  2015 - 2020» аст. Мақсади асосии барнома таъмини дурнамои рушди Китобхонаи миллӣ дар заминаи ташаккули низоми ягонаи автоматикунонидашудаи кории ҳамоҳангсоз бо захираи ягона дар сатҳу сифати баланд дастраси умум гардонидани иттилоот, арзишҳои илмию фарҳангии миллӣ  ва ҷаҳонӣ мебошад. Сарчашмаҳои маблағгузории барнома аз ҳисоби маблағҳои Буҷети давлатӣ ва грантҳои фондҳои байналмилалӣ пешбинӣ шудааст. Вале бо сабаби вазъи душвори молиявӣ барнома маблағгузорӣ нашуд, ки ин барои пешрафти фаъолияти китобхона, махсусан дар самти автоматикунонии кори он, харидории таҷҳизоти технологӣ, баланд бардоштани савияи дониши назариявӣ ва малакаи корӣ таъсири манфии худро расонид. Сабаби дигар, ин парокандагии мутахассисони корозмуда ва олимони соҳа, кормандони ғайритахассус дар идораи кори китобдорӣ аст. Чунин муносибат боиси сар задани мушкилоти зиёд дар идораи китобхонаҳои бузурги  кишвар ва умуман китобхонаҳои ҷумҳурӣ мегардад. Ин омилҳо низоми муташаккили идораи китобхонаҳои ҷумҳуриро вайрон намуда, боиси заифии таъминоти дастуроти илмию методӣ ва камтаъсир шудани фаъолияти китобхонаҳо гардидааст. Таҳқиқоти солҳои охир нишон медиҳад, ки имрӯз  китобхонаҳои  ноҳия ва деҳот ба ёрии илмиву методии  китобхонаҳои  марказӣ  ниёзи бештар пайдо кардаанд. Онҳо дар танҳоӣ ба таҳоҷуми фарҳангу маънавиёти бегона, ки имрӯз дар фазои иттилоотии кишвар тақвият меёбад, истодагарӣ карда наметавонанд.
Зарур аст, ки ба китобхонаҳо аз нигоҳи ҳуқуқӣ мухторияти истифодаи  буҷавӣ дода шавад. Чунки танҳо мутахассис медонад, ки китобхона бояд чӣ гуна тармиму таъмир ва кадом адабиёт харидорӣ шавад.  Зимнан, китобхонаҳо муассисаи алоҳида ба шумор раванд ҳам, то ҳол онҳо яке аз ҷузъи шуъбаҳои фарҳанг мебошанд ва дар муносибати молиявӣ беҳуқуқанд. Роҳбарияти  ноҳияҳо (маблағгузории китобхонаҳо ба уҳдаи онҳост) бештар ба фаъолияти муассисаҳои тавлидотиву  фоидаовар  таваҷҷуҳ менамоянд ва дар охир агар  маблағ боқӣ  монад, ба соҳаи фарҳанг ва маънавиёти мардум сарф мекунанд. Аз ин рӯ, бидуни тағйири муносибат ба соҳаи китобдорӣ ва таҷдиди назар намудани сиёсати кадрии он (аз ҳисоби олимони соҳавӣ дар марказ ва мутахассисони  касбӣ дар деҳот) гумон аст, ки дар солҳои наздик дар ин самт беҳбудӣ ба вуҷуд ояд. Китобхонаҳо  имрӯз  дастгирии  ҷиддӣ мехоҳанд. Бисёр ҳам ҳузновар аст, ки баъзе  масъулони  маҳаллӣ баста  шудани  китобхонаҳоро  василаи  осони  сарфаи  маблағ  медонанд. Онҳо  тасаввур  намекунанд, ки ояндаи неки инсониятро  медузданд ва афкори ҷамъиятро ба самти нодуруст роҳнамунӣ мекунанд.
Ҷамил ВАЛИЕВ,
сардори шуъбаи хизматрасонии
библиографии Китобхонаи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.12.2016    №: 256-257    Мутолиа карданд: 2653

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед