logo

фарҳанг

КИТОБХОНА. ТАВАҶҶУҲ НЕСТ, КИ НЕСТ

Мувофиқи маълумоти оморӣ дар давоми 5 соли охир 15 китобхонаи наву замонавӣ бунёд гардида, аз ҳисоби сарчашмаҳои гуногун 305 бинои китобхонаҳо таъмир карда шуданд. Айни замон, дар ҷумҳурӣ  1355 китобхонаи давлатӣ - оммавӣ мавҷуд аст, ки дар онҳо 2851 нафар кормандон фаъолият доранд.
Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки аз инҳо 353 нафар бо маълумоти олии умумӣ (12,3 дарсад), 213 нафар бо маълумоти  олии тахассусӣ (7,4 дарсад), 980 нафар миёнаи касбӣ (34,3 дарсад) ва бо маълумоти  миёнаи  таҳсилоти  умумӣ 1305 нафар (45,7 дарсад) фаъолият  мекунанд, ки самаранокии фаъолияти равандҳои китобдориро коста мегардонад. Сатҳи саводнокии аксари кормандони китобхонаҳои вилоятӣ, шаҳрӣ ва ноҳиявӣ  фарқ мекунанд, ки ин боиси нигаронист.  Зеро касби китобдорӣ аз мо тақозо мекунад, ки на танҳо дониши тахассусӣ, балки аз ҷомеа пешгом бошем. Ин вазъ дар китобхонаҳои мактабӣ ва соҳавӣ боз ҳам мураккабтар аст.  Ҳарчанд дар фаъолияти китобхонаҳои марказӣ ва вилоятӣ  пешравиҳо ба чашм мерасанд, аммо дар аксари навоҳии кишвар соҳаи китобдорӣ ба мушкилоти зиёде мубталост. Ҳалли онҳо аз муносибати масъулони вазорату идораҳо, раисони вилояту шаҳрҳо ва  ноҳияву  ҷамоатҳо вобастагии қавӣ дорад.
 Имрӯз китобхонаҳои деҳот ба талаботи муосир на танҳо ҷавобгӯ  нестанд, балки  тағйироти  сохтор  ва фаъолияти куллиро тақозо доранд. Чунки китобхона ва китобдор таъминкунанда ва роҳнамои насли ҷавон ба адабиёти воло ва самти дурусти зиндагӣ мебошад.
Биёед аз худ бипурсем, он ҷавононе, ки ба мамолики гуногуни дунё сафар намуда, аз имконоти китобхонаҳо ва марказҳои иттилоотии он кишварҳо истифода бурдаанд, ҳангоми ба деҳот баргаштан оё  шароити китобхонаҳои мо онҳоро қонеъ гардонида метавонад? Албатта, не! На танҳо тарзи хизматрасонӣ, балки китобҳое, ки  40 - 50 сол пеш  интишор гардидаанд, ҳеҷ  гоҳ  писанди  онҳо буда наметавонад. Баробари ин, масъалаҳои  таъминот  бо  маводи тозанашр, таҷҳизоти замонавӣ ва аз ҷониби мақомоти иҷроияи ҳокимияти  давлатӣ  дастгирӣ  наёфтани соҳа ҳамчун мушкилоти деринаи китобхона боқӣ мондааст.     
Дар қисмати зиёди шаҳру ноҳияҳо аз шароит ва  имконоти  китобхонаи замони муосир нишоне  нест. Аз ҷумла, барои ҳифзу нигоҳдории захираи китобӣ рафҳои ҳозиразамон вуҷуд надорад, усули таҳияи феҳристу картотекаҳо, ки кори хонандагонро дар дарёфти китоб  осон мегардонад, истифода намешавад. Китобхона ниҳодест, ки бояд бо истифода аз роҳу усулҳои пешқадами тарғиботию ташвиқотӣ дар ғанигардонии маънавиёти шаҳрвандон  ҷаҳд  намояд. Мутаассифона, китобхонаҳои мо, тавре  ишора  шуд, дар ҳолате  қарор доранд, ки  талаботи ҷомеаро қонеъ карда наметавонанд. Ба ақидаи инҷониб, яке аз сабабҳои асосии буҳрони соҳаи китобдорӣ  ин амалӣ нагардидани барномаҳои рушди соҳа мебошад. Яке аз тадбирҳо таҳияи «Барномаи рушди Китобхонаи миллии Тоҷикистон барои солҳои  2015 - 2020» аст. Мақсади асосии барнома таъмини дурнамои рушди Китобхонаи миллӣ дар заминаи ташаккули низоми ягонаи автоматикунонидашудаи кории ҳамоҳангсоз бо захираи ягона дар сатҳу сифати баланд дастраси умум гардонидани иттилоот, арзишҳои илмию фарҳангии миллӣ  ва ҷаҳонӣ мебошад. Сарчашмаҳои маблағгузории барнома аз ҳисоби маблағҳои Буҷети давлатӣ ва грантҳои фондҳои байналмилалӣ пешбинӣ шудааст. Вале бо сабаби вазъи душвори молиявӣ барнома маблағгузорӣ нашуд, ки ин барои пешрафти фаъолияти китобхона, махсусан дар самти автоматикунонии кори он, харидории таҷҳизоти технологӣ, баланд бардоштани савияи дониши назариявӣ ва малакаи корӣ таъсири манфии худро расонид. Сабаби дигар, ин парокандагии мутахассисони корозмуда ва олимони соҳа, кормандони ғайритахассус дар идораи кори китобдорӣ аст. Чунин муносибат боиси сар задани мушкилоти зиёд дар идораи китобхонаҳои бузурги  кишвар ва умуман китобхонаҳои ҷумҳурӣ мегардад. Ин омилҳо низоми муташаккили идораи китобхонаҳои ҷумҳуриро вайрон намуда, боиси заифии таъминоти дастуроти илмию методӣ ва камтаъсир шудани фаъолияти китобхонаҳо гардидааст. Таҳқиқоти солҳои охир нишон медиҳад, ки имрӯз  китобхонаҳои  ноҳия ва деҳот ба ёрии илмиву методии  китобхонаҳои  марказӣ  ниёзи бештар пайдо кардаанд. Онҳо дар танҳоӣ ба таҳоҷуми фарҳангу маънавиёти бегона, ки имрӯз дар фазои иттилоотии кишвар тақвият меёбад, истодагарӣ карда наметавонанд.
Зарур аст, ки ба китобхонаҳо аз нигоҳи ҳуқуқӣ мухторияти истифодаи  буҷавӣ дода шавад. Чунки танҳо мутахассис медонад, ки китобхона бояд чӣ гуна тармиму таъмир ва кадом адабиёт харидорӣ шавад.  Зимнан, китобхонаҳо муассисаи алоҳида ба шумор раванд ҳам, то ҳол онҳо яке аз ҷузъи шуъбаҳои фарҳанг мебошанд ва дар муносибати молиявӣ беҳуқуқанд. Роҳбарияти  ноҳияҳо (маблағгузории китобхонаҳо ба уҳдаи онҳост) бештар ба фаъолияти муассисаҳои тавлидотиву  фоидаовар  таваҷҷуҳ менамоянд ва дар охир агар  маблағ боқӣ  монад, ба соҳаи фарҳанг ва маънавиёти мардум сарф мекунанд. Аз ин рӯ, бидуни тағйири муносибат ба соҳаи китобдорӣ ва таҷдиди назар намудани сиёсати кадрии он (аз ҳисоби олимони соҳавӣ дар марказ ва мутахассисони  касбӣ дар деҳот) гумон аст, ки дар солҳои наздик дар ин самт беҳбудӣ ба вуҷуд ояд. Китобхонаҳо  имрӯз  дастгирии  ҷиддӣ мехоҳанд. Бисёр ҳам ҳузновар аст, ки баъзе  масъулони  маҳаллӣ баста  шудани  китобхонаҳоро  василаи  осони  сарфаи  маблағ  медонанд. Онҳо  тасаввур  намекунанд, ки ояндаи неки инсониятро  медузданд ва афкори ҷамъиятро ба самти нодуруст роҳнамунӣ мекунанд.
Ҷамил ВАЛИЕВ,
сардори шуъбаи хизматрасонии
библиографии Китобхонаи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.12.2016    №: 256-257    Мутолиа карданд: 2713

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед