logo

фарҳанг

САРИ ҶАР. ОМӮЗИШИ ҲАМАҶОНИБАИ ИН ЁДГОРИИ ТАЪРИХӢ ДАР ФАРҲАНГИ ҶАҲОН САҲИФАИ НАВЕ БОЗ ХОҲАД КАРД

Ёдгории бостонии Сари Ҷар (аслан ёдгориҳоро вобаста ба мавзеи ҷойгиршавиашон номгузорӣ менамоянд) аз зумраи ёдгориҳоест, ки дар замони соҳибистиқлолии кишвар кашф шудааст. Онро соли 2010 кормандони Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи илмҳо дар ҳамкорӣ бо шуъбаи АвруОсиёи Институти бостоншиносии Олмон ва факултети ҷуғрофиёи Донишгоҳи Гумболди шаҳри Берлин кашф намуданд.
Ёдгорӣ дар соҳили рости дарёчаи Ҷинсой, ҷойи омезиши он бо дарёи Яхсу, воқеъ мебошад. Ёдгорӣ дар ҳудуди ноҳияи Ховалинги вилояти Хатлон  байни деҳаҳои Сари Ҷар ва Канап ҷойгир буда, масоҳати умумиаш 4 гектарро ташкил медиҳад.
- Тоҷикистон сарзаминест, ки дар он ёдгориҳои зиёди бостонӣ мавҷуд аст. Мутаассифона, ҳоло аксари  ёдгориҳои  манотиқи гуногуни кишварамон ҳанӯз пурра ва ҳамаҷониба омӯхта нашудаанд. Хусусан, дар қисми ҷанубии кишвар, яъне, вилояти Хатлон. Ин минтақа ҳанӯз ёдгориҳои зиёди нуҳуфта дорад, ки кашф нагардидаанд. Аз ин рӯ, дар ин мавзеъ бозёфти ёдгорӣ аз дастоварди бузурги мутахассисони соҳа мебошад, - мегӯяд Шералӣ Хоҷаев, сардори шуъбаи ҳифзи мероси таърихӣ - фарҳангии Вазорати фарҳанги кишвар.
Ба гуфтаи коршиносон Сари Ҷар дар тарафи ҷануб бо соҳили нишебдори дарёи Яхсу, аз тарафи шарқ ва ғарб бо ҷарии чуқур маҳдуд мешавад. Аз замони бозёфташ то имрӯз дар ин макон экспедитсияи муштараки бостоншиносони Тоҷикистону Олмон, аз ҷумла, Майк Тойфер, корманди Институти бостоншиносии Олмон ва аспирантони Донишгоҳи Озоди шаҳри Берлин, солҳои 2010, 2012, 2013, 2015, 2016 корҳои ҳафриётӣ гузарондаанд. Аммо бо вуҷуди ин, макон ҳанӯз пурра ва ҳамаҷониба омӯхта нашудааст.
Омӯзиши пешакӣ нишон медиҳад, ки он ба фарҳанги миёнаи “Саппалӣ” мансуб мебошад. Ҳангоми гузарондани корҳои ҳафриётӣ -  омӯзишии пешакӣ 4 унсуре, ки  деҳшаҳр будани мавзеи мазкурро собит месозад, яъне, қисми хоҷагидорӣ, мудофиавӣ, аҳолинишин ва қабристони ин мавзеъ ёфт гардид. Аз ин рӯ, бостоншиносон ин маконро деҳшаҳри асрҳои XVII-XVI - и то мелод мехонанд. Ба андешаи онҳо деҳшаҳри Сари Ҷар аз камтарин деҳаҳои бозмондаи   давраи биринҷ ва аввали оҳан дар Тоҷикистон аст. Беназир будани онро бостоншиносон дар мавҷудияти биноҳои истиқоматӣ, хоҷагидорӣ - истеҳсолӣ, қисмати мудофиавӣ ва гӯристон медонанд.
- Дар натиҷаи корҳои ҳафриётӣ  4 хона пайдо гардид, ки дарозӣ ва паҳноашон  8 метр аст. Паҳноии деворҳои похсагии онҳо тақрибан 50 сантиметр мебошад. Дар қисми шарқии хона суфае ёфт шуд. Болои он зарфи сафолини навъи хумча ва боқимондаи оташдонро пайдо намудем. Байни суфа ва девори ғарбии хона  танӯр мавҷуд будааст. Тахмин меравад онро барои пухтани зарфҳои сафолӣ истифода мебурданд. Дар баробари хумҳо,  кӯзаҳо, мевадон, ширполои сафолин ва дигар навъи маҳсулоти кулолӣ, сӯзан ва корди биринҷӣ, устухони ҳайвонот, ҳамчунин, миқдори зиёди маҳсулоти сангӣ, ки барои зерпояи дарҳо истифода мешуд, пайдо гардид. Миёни бозёфтҳо танҳо як порча оҳан ёфт шуд, ки муайян кардани таърихи он мушкил мебошад. Эҳтимол он ба асри оҳан рост меояд. Бозёфтҳо ба давраи анҷомёбии маданияти саппалии зироаткорӣ монанд мебошанд. Бозёфтҳои сершумори иборат аз сангҳо ва лавозимот барои майдакунии гандум ва ғайра  аз парвариши васеи ғалладона дар ин деҳа шаҳодат медиҳанд. Ин ҳама гувоҳи он аст, ки дар минтақаи поёнии водии дарёи Яхсу, охири асри биринҷ ва аввали асри оҳан (3700-3600 сол пеш) одамон зиндагӣ мекарданд, - мегӯяд сардори экспедитсия Тӯрахон Хӯҷагелдиев, ходими илмии шуъбаи бостоншиносии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳо.
 Соли 2016 аз ин мавзеъ хумдони қутраш тахминан 2,70 метра пайдо гардид. Бостоншиносон ҳоло  танҳо сатҳи болоии хумдонро тоза намудаанд. Чизи дигаре, ки диққати бостоншиносонро ҷалб намудааст, баъзе бозёфтҳое мебошанд, ки ба ашёҳои асри X монандӣ доранд. Ҳафриёти минбаъда  нишон хоҳад дод, ки дар дохили хумдон чӣ мавҷуд аст. Ҳамзамон равшан хоҳад шуд, ки ин мавзеъ то кадом андоза ҳифз шуда, то ба имрӯз расидааст.
Муҳимияти ёдгории бостонии Сари Ҷарро бостоншиносон дар он медонанд, ки барои омӯзиши соҳа хеле ояндадор аст ва ҳамаҷониба омӯхтани он метавонад дар илми бостоншиносии ватанӣ ва ҷаҳонӣ фарҳанги навро ворид созад.
Ин бозёфти ниҳоӣ нест. Оянда сарзамини Тоҷикистон ба саҳифаи  таърихи ҷаҳонӣ  ёдгориҳои нодиру ҷолиби зиёдеро пешкаш хоҳад намуд.
Фарзонаи ФАЙЗАЛӢ, “Ҷумҳурият”


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 17.01.2017    №: 11-12    Мутолиа карданд: 3003

22.04.2019


НИММАРАФОНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДУШАНБЕ. Фенти Тилахан дар мақоми аввал

Ваҳдат ҳусни тоза мегирад

ХОРУҒ. Бунёди бинои шабакаи ёрии таъҷилӣ

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед