logo

фарҳанг

"ҚОБУСНОМА" - И ДАВРРО БОЯД НАВИШТ

Мусаллам аст, ки асри XXI асри дастовардҳои бузурги илмиву техникӣ ва кашфиётҳои нав мебошад. Ин нуктаро Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон пайваста таъкид мекунанд ва ҳамзамон дастур медиҳанд, ки ба сӯи онҳо ба дурустиву шинохти масъулият роҳ бибарем. Дар баробари ин, ба таҳкими ахлоқи миллӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд. Аз ҷумла, изҳор доштаанд, ки «Мардуми мо одоби баланди муошират, фарҳанги инсондӯстӣ ва дигар анъанаҳои неки миллие дорад, ки онҳоро бо дастовардҳои ҷаҳони муосир пайванд додан, ҷаҳонбиниву ҷаҳоншиносии мардумро васеъ кардан, ба манфиати  миллат истифода бурдани арзишҳои беҳтарини умумибашарӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муқаддаси зиёиён мебошад».

Албатта, дар ин маврид доштани китобҳои ахлоқӣ ногузир аст. Ин гуна китобҳо бо забони соддаву равону фаҳмо ва вобаста ба талаботи давр бояд таълиф ёбанд. Дуруст аст, ки пешиниён, ниёгони мо бо шинохти масъулият барои тарбияи насли ҷавони даврони худ ин гуна китобҳоро навиштаанд. Ҳар кадоми онҳо на танҳо дар даврони худ, балки баъдҳо, замонҳои гуногун тавонистаанд, ки дар рушди ахлоқи ҷомеа, баланд бардоштани савияи дониши мардум саҳми арзанда бигиранд. «Гулистон» - у «Бӯстон» - и Шайх Саъдии Шерозӣ, «Хористон» - и Маҷди Хофӣ, «Баҳористон» - и Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ, «Ахлоқи муҳсинӣ» ва «Футувватнома» - и Ҳусайн Воизи Кошифӣ аз ин қабиланд. «Қобуснома» - и Унсурулмаолии Кайковус низ ҳамин гуна асари ахлоқӣ маҳсуб мешавад. Он пештар аз ин асарҳо таълиф гардида, то ба имрӯз қимати худро гум накарда. Ба забонҳои гуногуни дунё нашр шудааст. Нусхаҳои қадимии он дар бузургтарин китобхонаҳои ҷаҳон маҳфузанд. Ин китобро яке аз осори бисёр арҷманд донистаанд. Муҳаққиқон муаллифи онро марде дӯстдоштанӣ, наҷибу донишманд, пухтаву парварда, хушфикру хушбаён, самимиву меҳрубон тавсиф намудаанд. Ва ҳам зикр кардаанд, ки ӯ бо вусъати маълумот дар риштаҳои гуногун хонандаро ба тааҷҷуб меорад, садоқату сароҳати гуфтораш дар дил асар мегузорад. Бар замми ин,  «Қобуснома» - ро китобе хонданӣ, омӯхтанӣ ва дар хотир супурданӣ донистаанд.
Дар ин рӯзгор, ки ба таъкиди Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатӣ ба Маҷлиси Олӣ масъалаи мустаҳкам кардани пояҳои ахлоқии ҷомеа дар сиёсати давлат мавқеи асосӣ дорад, таълифи асаре чун «Қобуснома» бисёр зарур аст. Бешак, навиштани ин гуна китоб дар замони нав агарчи бас мушкил мебошад, вале дар ин кор бояд иқдом кард. Барои ин, албатта, муаллиф сифатҳоеро, ки дар мавриди нависандаи «Қобуснома» ёдовар шудааст, бояд доро бошад. Инчунин, талаботи давр ва ҳолати равонии мардумро нек бишносад. Дар дигар кишварҳо ба ин кор пештар аз мо иқдом варзиданд ва муваффақ ҳам гардиданд. Фикр мекунам, ки барои миллати мо анҷоми чунин кор нисбат ба миллатҳои дигар бояд осонтар бошад. Чаро? Чунки ниёгонамон барои мо ин роҳро боз карданд ва ҳам худ дар он рафтанду ба манзили мақсуд расиданд. Унсурулмаолии Кайковус бо «Қобуснома» - аш намунаи барҷастаи он маҳсуб мешавад.
Арзиши маонӣ ва лутфи шеваи баёни ин асар таваҷҷуҳи бузургтарину шинохтатарин адибони моро ба худ ҷалб кард. Аз ҳикоятҳои ҷолиби он, аз ҷумла Ҳаким Саноӣ дар «Ҳадиқату-л-ҳақиқа», Муҳаммад Авфӣ дар «Ҷавомеу-л-ҳикоёт» ва «Лавомеу-р-ривоёт», Низомии Ганҷавӣ дар «Хусрав ва Ширин», Фаридуддини Аттор дар «Асрорнома», «Илоҳинома» ва «Мантиқу-т-тайр», Хусрави Деҳлавӣ дар маснавии «Матлаъу-л-анвор», Абдураҳмони Ҷомӣ дар манзумаи «Силсилату-з-заҳаб» истифода кардаанду баҳраҳо бурдаанд. Яъне, истифода аз китобҳои ахлоқии пешиниён, ки дар дунё аз шуҳрати хосе бархӯрдоранд, бисёр муфид мебошад.
Унсурулмаолии Кайковус дар оғози китоб худро ҷамъкунандаи китоби пандҳо муаррифӣ мекунад: «Чунин гӯяд ҷамъкунандаи ин китоби пандҳо бо фарзанди хеш Гелоншоҳ».
Шояд чунин пурсише ба вуҷуд биёяд, ки оё замони навин замони панду андарзу насиҳат аст? Ин пурсише нест, ки танҳо дар замони мо ба вуҷуд омада бошад. Ҷавонони пешинро низ ин пурсиш, ки як навъ раҳзани ақлу андеша буд, ба ташвиш меовард. Унсурулмаолӣ суханонеро бар писар ироа мекунад, ки он худ посух ба ин гуна пурсиш аст: «…то пеш аз он, ки дасти замона туро нарм кунад, ту худ ба чашми ақл дар сухани ман нигарӣ, фузунӣ ёбӣ ва некномӣ дар ду ҷаҳон. Ва мабодо, ки дили ту аз кор бастан боз монад, ки он гоҳ аз ман шарти падарӣ омада бошад. Агар ту аз гуфтори ман баҳраи неке наҷӯӣ, ҷӯяндагони дигар бошанд, ки шунудан ва кор бастани некӣ ғанимат доранд. Ва агарчи сиришти рӯзгор бар он аст, ки ҳеҷ писар панди падари хешро корбанд набошад, чи оташ дар дили ҷавонон аст аз рӯи ғафлат, пиндошти хеш эшонро бар он ниҳад, ки дониши хеш бартар аз дониши пирон бинанд. Ва агарчи ин сухан маро маълум буд, меҳри падарӣ ва дилсӯзии падарон маро нагзошт, ки хомӯш бошам».
Ҳамин тавр, мо ба иҷрои ин кор масъулем ва дар ин маврид ҳеҷ узре пазируфта нест. Воқеан, мо ба ин насл, насли ҷавон, ки ояндаи мо ва миллатанд, бояд дилсӯз бошему сиришти рӯзгорро дигар бикунем. Ҷавононро бояд саодатманд бигардонем, то қавли Хоҷа Ҳофизи Шерозӣ ҳақиқати худро дар ин рӯзгор низ пайдо бикунад:
Насиҳат гӯш кун, ҷоно, ки аз ҷон дӯсттар доранд
Ҷавонони саодатманд панди пири доноро.
Дар акси ҳол дар раванди ҷаҳонишавӣ ахлоқи миллӣ ба тадриҷ коста мешавад ва баъдҳо паёмади бадтареро ба худ касб мекунад. Дигар он замон аз дастдодаҳоро бозпас гардондан ҳатто на кори душвор, балки номумкин аст.
Абдулқодири РАҲИМ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 30.01.2017    №: 22-23    Мутолиа карданд: 2517

24.06.2019


Президенти Филиппин моҳи октябр ба Россия меояд

Трамп бо Эрон омодаи гуфтушунид буданашро тасдиқ намуд

Дар Ҳиндустон афтидани хайма боиси марги 14 нафар шуд

СУҒД. Оғози мусобиқаи байналмилалӣ

"ФИЛОСОФИЯ ОТДЫХА" имкониятҳои сайёҳии Тоҷикистонро таҳлил намуд

Ҷаҳон дар як сатр

21.06.2019


Мулоқоти Хайринисо Юсуфӣ бо Валериу Кивер

Ҳамоиш бахшида ба таъмини устувории макроиқтисодӣ

Муаррифии натиҷаҳои фаъолият дар самти безараргардонии башардӯстонаи минаҳо

20.06.2019


Гумерова: «Омӯзгорони рус дар Тоҷикистон мондан мехоҳанд»

СММ: «Ҳиндустон дар нуфуси аҳолӣ баъди 8 сол аз Чин мегузарад»

Пекин тавсеаи ёрии иқтисодӣ ва башарӣ ба Сурияро зарур мешуморад

Дар Ҷопон ҷазои ҷисмонии кӯдаконро манъ карданд

Ҷаҳон дар як сатр

19.06.2019


Дар Кӯлоб Фестивали ҷумҳуриявии дӯстии ҷавонон баргузор шуд

Баррасии вазъ ва дурнамои ҳамкориҳо

Боздид аз Муассисаи давлатии «Боғи миллии Ваҳдат”

ПАНҶАКЕНТ. Омодагиҳо ба ҷашни фархунда

Писарбачаи тоҷик дар Хабаровск дӯсташро аз чоҳи оби ҷӯш наҷот дод

Тоҷикистону Беларус: «Муҳокимаи тақвияти ҳамкориҳои низомӣ»

Си Ҷинпин азми сафари Ҷумҳурии Халқии Демократии Корея дорад

Ҷаҳон дар як сатр

12.06.2019


ХУҶАНД. "Зирвеко" ба фаъолият мепардозад

Муаррифии асари Си Ҷинпин «Дар бораи идоракунии давлатӣ»

Баргузории конфронси сайёҳӣ дар Рашт

Масоили низоми бонкӣ матраҳ гардид

Дар Чин аз обхезии тобистона 6,75 миллион нафар зарар дид

Дар Ӯзбекистон рӯйхати идҳои касбиро Рӯзи китобдор афзуд

Дар Ҷопон ба солхӯрдаҳо шаҳодатномаи вижаи ронандагӣ медиҳанд

Сокини Британия дар лотерея Ј123 миллион бурд намуд

Ҷаҳон дар як сатр

11.06.2019


Песков: «Путин ба Тоҷикистон ва Қирғизистон сафар мекунад»

Иштироки роҳбарони 11 кишвар дар ҳамоиши Бишкек

Президенти Қазоқистон аз хусуси роҳҳои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ ҳарф зад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед