logo

фарҳанг

СУННАТҲОИ НАВРӮЗИИ ТОҶИКОНИ ҚИРҒИЗИСТОН

(дар мисоли деҳаи Андарақ)
Тоҷикони Қирғизистон, бавижа тоҷикони деҳаи Андарақ, аз қадим то имрӯз суннатҳои наврӯзиро бо меҳр ва ихлоси том гиромӣ медоранд. Онҳо Наврӯзро «Иди сари сол» номида, беҳтарин орзуву омол ва таманниёти хешро ба он вобаста мекунанд.

Андарақ яке аз деҳаҳои зебоманзари тоҷикнишини Ҷумҳурии Қирғизистон маҳсуб мешавад. Деҳа дар доманакӯҳҳои қаторкӯҳи Туркистон, дар ҳудуди ноҳияи Лайлаки вилояти Бодкант ҷойгир аст. Суннатҳои наврӯзии тоҷикони ин деҳа бо Наврӯзи дигар минтақаҳои Осиёи Марказӣ тақрибан якранганд ва садсолаҳо инҷониб ҳифз гардида, рангу ҷило ва тобишҳои тоза касб кардаанд.
Муждарасони Баҳор ва Наврӯзи оламафрӯз дар охирҳои моҳи январ ва ибтидои феврал дар талу теппаҳо ва доманакӯҳҳо шукуфтани гули баҳман ё  бойчечак  ба шумор меравад. Онро писарбачаҳои деҳа аз зери барфу яхҳои талу теппаҳои деҳа, ки Дашти Бурс, Шовхӯрд, Қучӣ, Рахна, Дашти Поён ном доранд, ҷамъоварӣ мекунанд ва ба сифати қосиди баҳор чанд ҳафта қабл аз ҷашни Наврӯз хона ба хона мебаранд, «бойчечакхонӣ» ё «гулгардонӣ» мекунанд. Дар байни мардум чунин боварӣ вуҷуд дошт, ки дар арафаи Наврӯз ба кӯҳҳо, талу теппаҳо баромадани маҳз кӯдакону наврасон боиси қадбаланд гаштани онҳо мегардад. Наврасон кӯшиш мекарданд, ки бойчечакро ба мӯйсафедону занони калонсол дастрас намоянд, зеро маҳз афроди солор ба қадри гули муждарасони баҳор мерасиданд. Куҳансолон ва ҳатто ҷавонон бо хушнудӣ гули бойчечакро дидаву бӯсида, ба мижаву абрӯвонашон мемолиданд, шукру сипоси фарорасии баҳор, омадани соли навро мекарданд.
Яке аз таомулҳои наврӯзии тоҷикон ин дар ҳар маҳали зист сарҷамъ шуда, ду-се рӯз ё ҳафтае қабл аз Наврӯз бо мақсади ободии хонаву дар ва маҳали зист ҳашар ташкил кардан, роҳу ҷӯйборҳоро ба тартиб даровардан, ниҳолу гулҳо шинондан ба шумор мерафт. Дар Андарақ низ ин одати наврӯзӣ риоя мегардад. Бонувон бо ёрии мардҳо дар ҳавлиҳо маросими «хонатакконӣ», «хонабардорӣ» ё «хонағундорӣ» - ро анҷом медиҳанд. Ҷавонон девору дарахтҳоро сафед мекунанд, то ки сафедбахт бошанду нуру зиё ҳамеша дар манзилашон бимонад. Бонувони деҳа ҳатто мегуфтанд, ки «Хонаи норӯфтаи наврӯзӣ ба ҷанҷолу муноқишаи оилавӣ меорад». Одате буд, ки мардуми деҳа вайронаҳоро ҳатман то фарорасии иди Наврӯз обод мекарданд, зеро чунин мешумориданд, ки файзу баракат он ҷое мерезаду мемонад, ки покизаву обод бошад. Аз ин лиҳоз, маросими «хонатакконӣ» ё ки «хонабардорӣ» на танҳо рӯбучину ободонии пеш аз ҷашн, балки рамзи раҳоӣ аз ифлосиву торикӣ, истиқболи рӯшноиву некӣ, фарорасии баҳор, рамзи ободиву хуррамӣ маҳсуб меёбад. Бошандагони Андарақ чун мардуми дигар манотиқи тоҷикнишин бо анҷом додани маросими  «хонабардорӣ» ибораи «зимистон мурд» - ро истифода мебаранд.
Дар байни тоҷикон, аз ҷумла андарақиҳо ба таври хоса пешвоз гирифтани борони тонаврӯзӣ, ки мардум онро «оби раҳмат» меноманд, аз оинҳои муҳими истиқболи сари сол ба шумор меравад. Бороне, ки охирҳои моҳи феврал ва ибтидои моҳи март меборад, «оби раҳмат» номида мешавад. Рӯзҳои борон куҳансолон наврасонро (духтару писарҳо) ҳидоят мекарданд, ки сари луч зери борон истанд ё оби боронро ба зарфҳо гирифта, сарҳояшонро бишӯянду ғусл кунанд, то ки аз баракати оби раҳмат мӯйҳояшон пурқувват гарданд ва гуноҳҳои дар давоми сол ҷамъшуда шуста шаванд.
Бинобар нақли  куҳансолон, мардуми  деҳа дар гузашта  ба  истиқболи рӯзи чоршанбеи охирини соли сипаришуда эътибори хоса медоданд. Пеш аз ғуруби офтоб мардуми маҳаллаву кӯчаҳо дар назди дарвозаҳо ҷамъ гашта, гулхан меафрӯхтанд ва ҳама ҷамъомадагон, хурду бузург, марду зан се маротиба, ҳафт маротиба аз болои оташ меҷаҳиданд ё атрофи онро давр мезаданд. Ин маросим дар Андарақ «Алобакон» ном дорад. Оини мазкур бо мақсади халосӣ ёфтан аз мусибату офатҳо, покшавӣ аз бемориву гуноҳҳо баргузор мегардад.
Расму оини дигари мардуми тоҷикони Андарақ дар арафаи Наврӯз (одатан се-чор рӯз қабл аз ид) ба хонаи духтаре, ки «фотиҳа» шудааст, ҳадяи «идона», ё «идӣ» фиристодан аст. Яъне, волидайни домодшаванда нафареро аз хешовандони худ (аз занҳо) вакил интихоб намуда, ба хонаи арӯсшаванда ҳадя (нони фатир ё кулча, қанд, биринҷ, гӯшт, чои хушк, равғани рустанӣ, инчунин сарулибос ба арӯсшаванда, зару зевар, атриёт ва дастагул) мефиристанд. Тарафи арӯсшаванда низ дар навбати худ ба хонаи домодшаванда туҳфаҳо ирсол месозад.
Одате аст, ки саҳарии Наврӯз то бо дигарон муошират кардан шириниҳо (асал ё қанд) тановул мекарданд, то ки аз бемориву бадбахтӣ халосӣ ёбанд. Дар хонаҳо ҳазориспанд ё барги дарахти арча (дарахти бурс) – ро дуд мекарданд, то ки онҳо балоҳоро дур кунанд.
Хулоса, ҷашнҳои наврӯзӣ аз оғоз то интиҳо баҳри эҳтиром ва риояи урфу одат ва маросимҳои халқӣ, ҳифз ва афзун гардонидани зебоӣ ва боигарии табиат, ободонӣ ва кабудизоркунии муҳити атроф, гиромидошти меҳнат ва қадршиносии инсон равона карда шудааст.
Ҷӯрабек ИСОМИДДИНОВ, номзади илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.02.2017    №: 30    Мутолиа карданд: 2086

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед