logo

фарҳанг

СУННАТҲОИ НАВРӮЗИИ ТОҶИКОНИ ҚИРҒИЗИСТОН

(дар мисоли деҳаи Андарақ)
Тоҷикони Қирғизистон, бавижа тоҷикони деҳаи Андарақ, аз қадим то имрӯз суннатҳои наврӯзиро бо меҳр ва ихлоси том гиромӣ медоранд. Онҳо Наврӯзро «Иди сари сол» номида, беҳтарин орзуву омол ва таманниёти хешро ба он вобаста мекунанд.

Андарақ яке аз деҳаҳои зебоманзари тоҷикнишини Ҷумҳурии Қирғизистон маҳсуб мешавад. Деҳа дар доманакӯҳҳои қаторкӯҳи Туркистон, дар ҳудуди ноҳияи Лайлаки вилояти Бодкант ҷойгир аст. Суннатҳои наврӯзии тоҷикони ин деҳа бо Наврӯзи дигар минтақаҳои Осиёи Марказӣ тақрибан якранганд ва садсолаҳо инҷониб ҳифз гардида, рангу ҷило ва тобишҳои тоза касб кардаанд.
Муждарасони Баҳор ва Наврӯзи оламафрӯз дар охирҳои моҳи январ ва ибтидои феврал дар талу теппаҳо ва доманакӯҳҳо шукуфтани гули баҳман ё  бойчечак  ба шумор меравад. Онро писарбачаҳои деҳа аз зери барфу яхҳои талу теппаҳои деҳа, ки Дашти Бурс, Шовхӯрд, Қучӣ, Рахна, Дашти Поён ном доранд, ҷамъоварӣ мекунанд ва ба сифати қосиди баҳор чанд ҳафта қабл аз ҷашни Наврӯз хона ба хона мебаранд, «бойчечакхонӣ» ё «гулгардонӣ» мекунанд. Дар байни мардум чунин боварӣ вуҷуд дошт, ки дар арафаи Наврӯз ба кӯҳҳо, талу теппаҳо баромадани маҳз кӯдакону наврасон боиси қадбаланд гаштани онҳо мегардад. Наврасон кӯшиш мекарданд, ки бойчечакро ба мӯйсафедону занони калонсол дастрас намоянд, зеро маҳз афроди солор ба қадри гули муждарасони баҳор мерасиданд. Куҳансолон ва ҳатто ҷавонон бо хушнудӣ гули бойчечакро дидаву бӯсида, ба мижаву абрӯвонашон мемолиданд, шукру сипоси фарорасии баҳор, омадани соли навро мекарданд.
Яке аз таомулҳои наврӯзии тоҷикон ин дар ҳар маҳали зист сарҷамъ шуда, ду-се рӯз ё ҳафтае қабл аз Наврӯз бо мақсади ободии хонаву дар ва маҳали зист ҳашар ташкил кардан, роҳу ҷӯйборҳоро ба тартиб даровардан, ниҳолу гулҳо шинондан ба шумор мерафт. Дар Андарақ низ ин одати наврӯзӣ риоя мегардад. Бонувон бо ёрии мардҳо дар ҳавлиҳо маросими «хонатакконӣ», «хонабардорӣ» ё «хонағундорӣ» - ро анҷом медиҳанд. Ҷавонон девору дарахтҳоро сафед мекунанд, то ки сафедбахт бошанду нуру зиё ҳамеша дар манзилашон бимонад. Бонувони деҳа ҳатто мегуфтанд, ки «Хонаи норӯфтаи наврӯзӣ ба ҷанҷолу муноқишаи оилавӣ меорад». Одате буд, ки мардуми деҳа вайронаҳоро ҳатман то фарорасии иди Наврӯз обод мекарданд, зеро чунин мешумориданд, ки файзу баракат он ҷое мерезаду мемонад, ки покизаву обод бошад. Аз ин лиҳоз, маросими «хонатакконӣ» ё ки «хонабардорӣ» на танҳо рӯбучину ободонии пеш аз ҷашн, балки рамзи раҳоӣ аз ифлосиву торикӣ, истиқболи рӯшноиву некӣ, фарорасии баҳор, рамзи ободиву хуррамӣ маҳсуб меёбад. Бошандагони Андарақ чун мардуми дигар манотиқи тоҷикнишин бо анҷом додани маросими  «хонабардорӣ» ибораи «зимистон мурд» - ро истифода мебаранд.
Дар байни тоҷикон, аз ҷумла андарақиҳо ба таври хоса пешвоз гирифтани борони тонаврӯзӣ, ки мардум онро «оби раҳмат» меноманд, аз оинҳои муҳими истиқболи сари сол ба шумор меравад. Бороне, ки охирҳои моҳи феврал ва ибтидои моҳи март меборад, «оби раҳмат» номида мешавад. Рӯзҳои борон куҳансолон наврасонро (духтару писарҳо) ҳидоят мекарданд, ки сари луч зери борон истанд ё оби боронро ба зарфҳо гирифта, сарҳояшонро бишӯянду ғусл кунанд, то ки аз баракати оби раҳмат мӯйҳояшон пурқувват гарданд ва гуноҳҳои дар давоми сол ҷамъшуда шуста шаванд.
Бинобар нақли  куҳансолон, мардуми  деҳа дар гузашта  ба  истиқболи рӯзи чоршанбеи охирини соли сипаришуда эътибори хоса медоданд. Пеш аз ғуруби офтоб мардуми маҳаллаву кӯчаҳо дар назди дарвозаҳо ҷамъ гашта, гулхан меафрӯхтанд ва ҳама ҷамъомадагон, хурду бузург, марду зан се маротиба, ҳафт маротиба аз болои оташ меҷаҳиданд ё атрофи онро давр мезаданд. Ин маросим дар Андарақ «Алобакон» ном дорад. Оини мазкур бо мақсади халосӣ ёфтан аз мусибату офатҳо, покшавӣ аз бемориву гуноҳҳо баргузор мегардад.
Расму оини дигари мардуми тоҷикони Андарақ дар арафаи Наврӯз (одатан се-чор рӯз қабл аз ид) ба хонаи духтаре, ки «фотиҳа» шудааст, ҳадяи «идона», ё «идӣ» фиристодан аст. Яъне, волидайни домодшаванда нафареро аз хешовандони худ (аз занҳо) вакил интихоб намуда, ба хонаи арӯсшаванда ҳадя (нони фатир ё кулча, қанд, биринҷ, гӯшт, чои хушк, равғани рустанӣ, инчунин сарулибос ба арӯсшаванда, зару зевар, атриёт ва дастагул) мефиристанд. Тарафи арӯсшаванда низ дар навбати худ ба хонаи домодшаванда туҳфаҳо ирсол месозад.
Одате аст, ки саҳарии Наврӯз то бо дигарон муошират кардан шириниҳо (асал ё қанд) тановул мекарданд, то ки аз бемориву бадбахтӣ халосӣ ёбанд. Дар хонаҳо ҳазориспанд ё барги дарахти арча (дарахти бурс) – ро дуд мекарданд, то ки онҳо балоҳоро дур кунанд.
Хулоса, ҷашнҳои наврӯзӣ аз оғоз то интиҳо баҳри эҳтиром ва риояи урфу одат ва маросимҳои халқӣ, ҳифз ва афзун гардонидани зебоӣ ва боигарии табиат, ободонӣ ва кабудизоркунии муҳити атроф, гиромидошти меҳнат ва қадршиносии инсон равона карда шудааст.
Ҷӯрабек ИСОМИДДИНОВ, номзади илмҳои таърих


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.02.2017    №: 30    Мутолиа карданд: 2156

22.04.2019


НИММАРАФОНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДУШАНБЕ. Фенти Тилахан дар мақоми аввал

Ваҳдат ҳусни тоза мегирад

ХОРУҒ. Бунёди бинои шабакаи ёрии таъҷилӣ

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед