logo

иҷтимоиёт

ТААССУБИ ДИНӢ. МОНЕА ДАР РОҲИ ПЕШРАФТ

Азми Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бар он аст, ки рӯҳи миллии мардум бо рӯҳи давлатӣ даромезанд. Яке аз нукоти калидӣ будани ин андешаро аксари мардумони бофазлу дониш пазируфтаанд ва аҳли китобу таҳлил огоҳанд, ки дар ҳама замонҳо боздорандаи рушду пешрафт ва навсозии ҷомеа яке нооромиҳову гирифториҳо ва дигаре чирамандии таассуби динӣ ба кишвар ва мардумонаш мебошад. Таърихи давлатдории кишварҳои ҷаҳон, чи дар Шарқ ва чи дар Ғарб гувоҳ бар он аст, ки чун дин ба сохтори давлатдорӣ даромехт ва ашхоси дингаро қудрати сиёсиро ба даст гирифтанд, фарҳанги хурофот ҷойгузини қудрати тафаккур гардида, илм рӯ ба рукуд ва иқтисод ба варшикастагӣ овард.
Аммо дар садсолаи XVIII, ки замони ренесанс – боззоӣ (эҳёгароӣ), равшангароӣ номида шудааст, дар Аврупо як силсила файласуфони равшангаро ба майдон баромаданд, ки ақидаҳои онҳо ба вожгун сохтани низоми мазҳабӣ ва бунёди масеҳияти дунявӣ расонд. Дар ҷаҳони Ғарб то ин замон калисо ҳокими аслӣ ва қудрати ҷомеа буд, ки ба рушду густариши илму фарҳанг сад мегузошт (монанди мурофиаи Галилей, Коперник ва ба оташ афкандани донишмандоне чун Ҷордано Бруно), аммо бо пирӯзии инқилоби бузурги Фаронса назарияпардозони ҳаракати равшангарӣ, поёни ҳукмронии динро дар дунё навид доданд, зеро дар Аврупо дин аз давлат ҷудо шуд. Дар натиҷаи фосила гирифтани биниши даҳриву дунявӣ аз андешаҳои динӣ, дарёфтаҳои Галилей, Коперник, Нютон, Ҷеймс Ватт, Бэкон ва садҳо донишмандони ихтироъкори дигар инқилоби саноатӣ ба вуҷуд оварда, ҷаҳони Аврупоро дигаргун сохтанд ва ҷаҳони севум, Шарқ ва Африқоро бардаи худ гардонданд. Дар перомуни посухи илмӣ пайдо кардан ба пурсиши доимии мо, яъне иллатҳои қафомондагии кишварҳои мусалмонӣ аз пешравиҳои илмӣ – техникӣ ва дасткӯтаҳӣ ба технологияи навин, бисёре аз донишмандони Шарқ, бавижа назарияпардозони динӣ, далелҳоеро пеши рӯ меоваранд, ки ҳуши мардумони ҷаҳони вопасмондаро аз воқеияти таърихӣ ба норостиҳо мебарад.
Назарияпардозони давлатҳои исломӣ маҳз наҳзати исломиро ренесанс – равшангароии асри XX дониста, рушди тамаддуни Ғарбро вомдори дини ислом медонанд. Аммо аз таърих медонем, ки дар Шарқи мусалмон посухи тамоми саволҳои фалсафиву илмӣ аз тарафи дастгоҳи қудрат ба рӯҳониён дода шуда буд ва ниёзе ба тафаккури инсонӣ боқӣ намемонд. Фалсафаи исломӣ фақат таҳқиқу ҷустуҷӯҳои илмиро дар чорчӯби усули дин иҷоза медод. Андешаи исломӣ таақулгаро набуд. 
Имрӯз низ назарияпардозони казоӣ аз кишварҳои мусалмонии гирифтори таассуб аз роҳи пахши барномаҳои телевизионӣ, интишори маводи интернетӣ, чоп намудани адабиёти исломгароӣ, ба хаёли ҷавонони мо андешаҳои иртиҷоиеро мекоранд, ки обишхӯри кайҳоншиносии динӣ ва фалсафаҳои динӣ буда, зимоми ҳукумат дар дасти созмонҳои динӣ буданро ташвиқ мекунанд ва бо таассуф ба чашм мехӯрад, ки дар миёни иддае аз ҳамдиёрони ба донишварзиву донишҷӯӣ сарукордошта, назарияҳое ба сони хуршедмарказӣ (системаи офтоб), офариниши ҷаҳон, такомули табиӣ (эволютсия) ва соири дарёфтаҳои донишмандони Ғарбро зери тозиёнаи интиқод ва инкори қатъӣ қарор медиҳанд. Дар ин росто, гумон мекунам, мебояд дар донишгоҳҳо ва донишкадаҳои мамлакат, ба омӯзиши таърихи фалсафа аҳамияти хоса бахшида, ҳангоми арзёбии донишҳои шогирдон ба сатҳи омӯхтаҳои фалсафии онҳо баҳои воқеӣ гузошта шавад. Равшанандешонро мебояд ба сони сарсупурдагони замони ренесанси Аврупо бештар бо ҷавонони донишпажӯҳ суҳбатҳову гуфтумонҳо доир намоянд, зеро муборизаи ифротгароёни динӣ, пеш аз ҳама, бар зидди онҳо нигаронда шудааст. Дар ин маврид донишманди донои тоҷик Саймумин Ятимов натиҷагириҳои олимонаву оқилона доранд: «Сабаби асосии муборизаи рӯҳониёни ифротӣ бар зидди зиёиён дар солҳои 20 – уму 30 – юм ва 90 – уми асри XX то замонҳои наздик дар он буд, ки одамони саводнокшуда дигар намехостанд муриду мухлиси афроди мутаассиби ҷаҳолатзада бошанд ва аз таҳти назорату фармонбардории онҳо берун мешуданд. Ба ибораи дигар, ҳамаи ин кӯшишҳои ҷаҳолатпарастон оқибатҳои ҷиддӣ доранд. Ин талошҳо ба он равона гардидаанд, ки одамонро дар ҳолати бесаводӣ, камшуурӣ, бетафаккурӣ ва ҷоҳилӣ нигоҳ доранд».
Набояд аз дида дур дошт, ки яке аз нуктаҳои асосии ба омӯзишу парвариши ҷавонон нигаронидаи Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ихтироъкории ҷавонон таъкид дорад. Чирамандии таассубгароӣ дар ҷомеа ва ҳампайвандии дин ва давлат боиси аз ибтикору ихтироъ бозмондани андешаҳои ноби ҷусторони илмҳои дақиқ хоҳанд буд.
Дар поён ин гуфтаҳои донишманд Алии Мирфатрусро нақл мекунем, ки росту омӯзанда мебошанд: «Равшангарони Эрон, Афғонистон ва Тоҷикистон дар солҳои гузашта заҳри идеологияҳои динӣ, ё лениниро чашидаанд ва аз ин роҳ хисороти ҷуброннопазире мутаҳаммил шудаанд. Шояд ба дур аз воқеият набошад, агар бигӯем, он чӣ бар Эрон ва Афғонистон дар солҳои ахир гузаштааст, аз ҷумла маҳсули идеологиязадагии раҳбарони сиёсӣ ва равшанфикрони Эрону Афғонистон будааст. Ҳеҷ лозим нест, ки иштибоҳоти хунину ҳавлноки мо (эрониёну афғонистониҳо) - ро масалан, тоҷикҳо ҳам бихоҳанд такрор кунанд».
Зафар МИРЗОЁН,
мушовири ректори
Донишгоҳи давлатии
Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.02.2017    №: 34    Мутолиа карданд: 1828

22.02.2019


Ҷаласаи Комиссияи сетарафаи танзими муносибатҳои иҷтимоию меҳнатӣ

Забони тоҷикӣ таърихи зиёда аз чорҳазорсолаи хату алифбо дорад

ББТ барои фаъолияти оператори низоми пардохтии “Осон” иҷозатнома гирифт

МАВСИМИ НАВИ ЛИГАИ ОЛӢ МОҲИ АПРЕЛ ОҒОЗ МЕГАРДАД

Путин самтҳои асосии сиёсати хориҷии Россияро тавзеҳ дод

Хадамоти вижаи 7 кишвари ИДМ машқи "Арарат-Антитеррор" мегузаронанд

Чин дар кайҳон неругоҳи барқи офтобӣ месозад

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед