logo

фарҳанг

ЗАБОНИ МОДАРӢ. ЭҲТИРОМ БА ОН ЭҲТИРОМ БА ИМРӮЗУ ОЯНДАИ МИЛЛАТ

Бо қарори Конференсияи генералии ЮНЕСКО аз 17 ноябри соли 1999 - ум 21 феврал Рӯзи байналмилалии забони модарӣ эълон гардида, ҳамасола ҳамчун рӯзи эҳтиром ва арҷгузорӣ ба забони модарӣ ва мусоидат ба рангорангии бисёрзабонӣ ва гуногунфарҳангии забонҳои рӯйи олам бо тантана ҷашн гирифта мешавад.
Рӯзи байналмилалии забони модарӣ ба ҳодисаи  21 феврали соли 1952 дар шаҳри Даккаи Бангладеш рухдода мансуб аст. Дар ин рӯз панҷ нафар донишҷӯён - иштирокчиёни намоиши эътирозӣ барои ҳимояи забони модарии худ аз тири кормандони мақомоти қудратӣ ба ҳалокат расиданд. Он вақт ин кишвар дар тобеияти Покистон буд.
Забон воситаи ҳифз ва рушди мероси фарҳангӣ ба шумор меравад. Рушди забони модарӣ ба дарку фаҳмиши анъанаҳои фарҳангии рӯи олам шароит фароҳам меорад. Албатта, ҷаҳонишавӣ ба забонҳои ақаллиятҳои миллӣ беасар намемонад. Рушди ҷаҳони муосир, агар аз як ҷиҳат заминаҳои мусоидеро барои ташаккули гурӯҳе аз забонҳои рӯйи олам муҳайё созад, пас, дар навбати худ, ба гурӯҳи забонҳои ақаллиятҳои миллӣ таъсири манфӣ мерасонад. Бинобар ин, мутахассисон бар он андешаанд, ки агар аз имрӯз ҷиҳати устуворӣ ва пойдории зиёда аз шаш ҳазору ҳафтсад забони дар муоширатбудаи рӯйи олам чораҳо андешида нашавад, пас то охири садаи равон ба қисме аз забонҳои дар муоширатбуда хатари нестшавӣ таҳдид мекунад.
Алҳол зиёда аз 43 дарсади (2465) забонҳои рӯйи оламро хатари маҳвшавӣ таҳдид дорад. Давлатҳои абарқудрате, ки дар онҳо асосан маҳви забонҳои ақаллиятҳои миллӣ ба мушоҳида мерасанд Ҳиндустон (197 забон), ИМА (191), Бразилия (190), Хитой (144), Индонезия ва Мексика (143) мебошанд.  
Мувофиқи маълумоти ЮНЕСКО танҳо дар давоми ҳаёти се насли одамӣ 200 забон маҳв шудааст. Хатари маҳвшавии забонҳо дар ҳамаи минтақаҳои ҷаҳон ба мушоҳида мерасад.
Таърих сабабҳои аз байн рафтани забонро дар натиҷаи офатҳои табиӣ, вабои умумӣ, ҷангу қатлу куштори оммавӣ ва бо сабабҳои демографӣ афзоиш наёфтану ҷисман ба ҳалокат расидани гурӯҳи муайяни соҳибзабононро дар ёд дорад. Ҳолатҳои зиёде, ки соҳибзабонон ҳамчун забони муошират барои ҳамгироӣ бо замону ҷомеа дигар забонҳоро интихоб менамоянд, забони хонаводагиро забони модарӣ нею забони бартаридошта ва ё забони расмиро «забони модарӣ»  қарор додаанд, бисёр ба мушоҳида мерасанд.
Албатта, барои нигоҳдошти асолати забони модарӣ ва бақои умри ҷовидонии забон соҳибзабононро зарур аст, ки мутолиаву муошират, махсусан забони муоширати хонаводагиро ба забони модарӣ ба роҳ монанд. Устуворӣ ва бақои умри забони модарӣ ба муошират ва муносибати ҷамъиятҳои этникӣ ба забони модарӣ, муҳайё сохтани шароитҳои мусоиди сиёсиву иҷтимоӣ, ки ба рушди бисёрзабонӣ ва эҳтиром ба забонҳои хурд ва ё ақаллиятҳои миллӣ мусоидат менамояд, алоқамандӣ дорад.
Дар сархати охирини моддаи 2 - юми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: «Ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳақ доранд аз забони модариашон озодона истифода кунанд». Дар Тоҷикистон барои миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ истиқомат мекунанд, барои омӯзиши забони модариашон тамоми шароит муҳайё карда шудааст.
Дар 63 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии ҷумҳурӣ 4797 нафар хонанда таҳсил менамоянд, ки асосан намояндагони ақаллиятҳои миллӣ - русу ӯзбекҳо ва қирғизу туркманҳо мебошанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди худ вазифаи ҷалби шаҳрвандони ҳамаи миллатҳоро дар бунёди ҷомеаи шаҳрвандӣ гузошта, забони модарии ақаллиятҳои миллӣ ва мероси фарҳангии халқҳои дар ҳудуди кишвар истиқоматкунандаро ҳимоя ва ҳифз менамояд. Рӯзи байналмилалии забони модарӣ дар Тоҷикистон ҳамчун рӯзи арҷгузорӣ ба забони модарӣ, эҳтиром ба забони ақаллиятҳои миллӣ, ҳимояи забонҳо аз хатарҳои ҷаҳонишавӣ, таҷлил мегардад.
Раҷабалӣ САНГОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.02.2017    №: 39    Мутолиа карданд: 1711

22.07.2019


МЕЪМОРӢ ВА СОХТМОН. Қонуншиканиҳо ҳанӯз зиёданд

ТАҲСИЛОТИ САЛОҲИЯТНОК ТАТБИҚ МЕГАРДАД

ЗАМИН. Камбуди оби полизӣ мушкили ҳалталаб боқӣ мемонад

Гилерми: «Тоҷикон соҳиби кишвари афсонавианд»

Швейтсария дар Тоҷикистон бонк мекушояд

Ҷаҳон дар як сатр

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед