logo

фарҳанг

ЗАБОНИ МОДАРӢ. ЭҲТИРОМ БА ОН ЭҲТИРОМ БА ИМРӮЗУ ОЯНДАИ МИЛЛАТ

Бо қарори Конференсияи генералии ЮНЕСКО аз 17 ноябри соли 1999 - ум 21 феврал Рӯзи байналмилалии забони модарӣ эълон гардида, ҳамасола ҳамчун рӯзи эҳтиром ва арҷгузорӣ ба забони модарӣ ва мусоидат ба рангорангии бисёрзабонӣ ва гуногунфарҳангии забонҳои рӯйи олам бо тантана ҷашн гирифта мешавад.
Рӯзи байналмилалии забони модарӣ ба ҳодисаи  21 феврали соли 1952 дар шаҳри Даккаи Бангладеш рухдода мансуб аст. Дар ин рӯз панҷ нафар донишҷӯён - иштирокчиёни намоиши эътирозӣ барои ҳимояи забони модарии худ аз тири кормандони мақомоти қудратӣ ба ҳалокат расиданд. Он вақт ин кишвар дар тобеияти Покистон буд.
Забон воситаи ҳифз ва рушди мероси фарҳангӣ ба шумор меравад. Рушди забони модарӣ ба дарку фаҳмиши анъанаҳои фарҳангии рӯи олам шароит фароҳам меорад. Албатта, ҷаҳонишавӣ ба забонҳои ақаллиятҳои миллӣ беасар намемонад. Рушди ҷаҳони муосир, агар аз як ҷиҳат заминаҳои мусоидеро барои ташаккули гурӯҳе аз забонҳои рӯйи олам муҳайё созад, пас, дар навбати худ, ба гурӯҳи забонҳои ақаллиятҳои миллӣ таъсири манфӣ мерасонад. Бинобар ин, мутахассисон бар он андешаанд, ки агар аз имрӯз ҷиҳати устуворӣ ва пойдории зиёда аз шаш ҳазору ҳафтсад забони дар муоширатбудаи рӯйи олам чораҳо андешида нашавад, пас то охири садаи равон ба қисме аз забонҳои дар муоширатбуда хатари нестшавӣ таҳдид мекунад.
Алҳол зиёда аз 43 дарсади (2465) забонҳои рӯйи оламро хатари маҳвшавӣ таҳдид дорад. Давлатҳои абарқудрате, ки дар онҳо асосан маҳви забонҳои ақаллиятҳои миллӣ ба мушоҳида мерасанд Ҳиндустон (197 забон), ИМА (191), Бразилия (190), Хитой (144), Индонезия ва Мексика (143) мебошанд.  
Мувофиқи маълумоти ЮНЕСКО танҳо дар давоми ҳаёти се насли одамӣ 200 забон маҳв шудааст. Хатари маҳвшавии забонҳо дар ҳамаи минтақаҳои ҷаҳон ба мушоҳида мерасад.
Таърих сабабҳои аз байн рафтани забонро дар натиҷаи офатҳои табиӣ, вабои умумӣ, ҷангу қатлу куштори оммавӣ ва бо сабабҳои демографӣ афзоиш наёфтану ҷисман ба ҳалокат расидани гурӯҳи муайяни соҳибзабононро дар ёд дорад. Ҳолатҳои зиёде, ки соҳибзабонон ҳамчун забони муошират барои ҳамгироӣ бо замону ҷомеа дигар забонҳоро интихоб менамоянд, забони хонаводагиро забони модарӣ нею забони бартаридошта ва ё забони расмиро «забони модарӣ»  қарор додаанд, бисёр ба мушоҳида мерасанд.
Албатта, барои нигоҳдошти асолати забони модарӣ ва бақои умри ҷовидонии забон соҳибзабононро зарур аст, ки мутолиаву муошират, махсусан забони муоширати хонаводагиро ба забони модарӣ ба роҳ монанд. Устуворӣ ва бақои умри забони модарӣ ба муошират ва муносибати ҷамъиятҳои этникӣ ба забони модарӣ, муҳайё сохтани шароитҳои мусоиди сиёсиву иҷтимоӣ, ки ба рушди бисёрзабонӣ ва эҳтиром ба забонҳои хурд ва ё ақаллиятҳои миллӣ мусоидат менамояд, алоқамандӣ дорад.
Дар сархати охирини моддаи 2 - юми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: «Ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳақ доранд аз забони модариашон озодона истифода кунанд». Дар Тоҷикистон барои миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ истиқомат мекунанд, барои омӯзиши забони модариашон тамоми шароит муҳайё карда шудааст.
Дар 63 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии ҷумҳурӣ 4797 нафар хонанда таҳсил менамоянд, ки асосан намояндагони ақаллиятҳои миллӣ - русу ӯзбекҳо ва қирғизу туркманҳо мебошанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди худ вазифаи ҷалби шаҳрвандони ҳамаи миллатҳоро дар бунёди ҷомеаи шаҳрвандӣ гузошта, забони модарии ақаллиятҳои миллӣ ва мероси фарҳангии халқҳои дар ҳудуди кишвар истиқоматкунандаро ҳимоя ва ҳифз менамояд. Рӯзи байналмилалии забони модарӣ дар Тоҷикистон ҳамчун рӯзи арҷгузорӣ ба забони модарӣ, эҳтиром ба забони ақаллиятҳои миллӣ, ҳимояи забонҳо аз хатарҳои ҷаҳонишавӣ, таҷлил мегардад.
Раҷабалӣ САНГОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.02.2017    №: 39    Мутолиа карданд: 1572

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед