logo

фарҳанг

ЗАБОНИ МОДАРӢ. ЭҲТИРОМ БА ОН ЭҲТИРОМ БА ИМРӮЗУ ОЯНДАИ МИЛЛАТ

Бо қарори Конференсияи генералии ЮНЕСКО аз 17 ноябри соли 1999 - ум 21 феврал Рӯзи байналмилалии забони модарӣ эълон гардида, ҳамасола ҳамчун рӯзи эҳтиром ва арҷгузорӣ ба забони модарӣ ва мусоидат ба рангорангии бисёрзабонӣ ва гуногунфарҳангии забонҳои рӯйи олам бо тантана ҷашн гирифта мешавад.
Рӯзи байналмилалии забони модарӣ ба ҳодисаи  21 феврали соли 1952 дар шаҳри Даккаи Бангладеш рухдода мансуб аст. Дар ин рӯз панҷ нафар донишҷӯён - иштирокчиёни намоиши эътирозӣ барои ҳимояи забони модарии худ аз тири кормандони мақомоти қудратӣ ба ҳалокат расиданд. Он вақт ин кишвар дар тобеияти Покистон буд.
Забон воситаи ҳифз ва рушди мероси фарҳангӣ ба шумор меравад. Рушди забони модарӣ ба дарку фаҳмиши анъанаҳои фарҳангии рӯи олам шароит фароҳам меорад. Албатта, ҷаҳонишавӣ ба забонҳои ақаллиятҳои миллӣ беасар намемонад. Рушди ҷаҳони муосир, агар аз як ҷиҳат заминаҳои мусоидеро барои ташаккули гурӯҳе аз забонҳои рӯйи олам муҳайё созад, пас, дар навбати худ, ба гурӯҳи забонҳои ақаллиятҳои миллӣ таъсири манфӣ мерасонад. Бинобар ин, мутахассисон бар он андешаанд, ки агар аз имрӯз ҷиҳати устуворӣ ва пойдории зиёда аз шаш ҳазору ҳафтсад забони дар муоширатбудаи рӯйи олам чораҳо андешида нашавад, пас то охири садаи равон ба қисме аз забонҳои дар муоширатбуда хатари нестшавӣ таҳдид мекунад.
Алҳол зиёда аз 43 дарсади (2465) забонҳои рӯйи оламро хатари маҳвшавӣ таҳдид дорад. Давлатҳои абарқудрате, ки дар онҳо асосан маҳви забонҳои ақаллиятҳои миллӣ ба мушоҳида мерасанд Ҳиндустон (197 забон), ИМА (191), Бразилия (190), Хитой (144), Индонезия ва Мексика (143) мебошанд.  
Мувофиқи маълумоти ЮНЕСКО танҳо дар давоми ҳаёти се насли одамӣ 200 забон маҳв шудааст. Хатари маҳвшавии забонҳо дар ҳамаи минтақаҳои ҷаҳон ба мушоҳида мерасад.
Таърих сабабҳои аз байн рафтани забонро дар натиҷаи офатҳои табиӣ, вабои умумӣ, ҷангу қатлу куштори оммавӣ ва бо сабабҳои демографӣ афзоиш наёфтану ҷисман ба ҳалокат расидани гурӯҳи муайяни соҳибзабононро дар ёд дорад. Ҳолатҳои зиёде, ки соҳибзабонон ҳамчун забони муошират барои ҳамгироӣ бо замону ҷомеа дигар забонҳоро интихоб менамоянд, забони хонаводагиро забони модарӣ нею забони бартаридошта ва ё забони расмиро «забони модарӣ»  қарор додаанд, бисёр ба мушоҳида мерасанд.
Албатта, барои нигоҳдошти асолати забони модарӣ ва бақои умри ҷовидонии забон соҳибзабононро зарур аст, ки мутолиаву муошират, махсусан забони муоширати хонаводагиро ба забони модарӣ ба роҳ монанд. Устуворӣ ва бақои умри забони модарӣ ба муошират ва муносибати ҷамъиятҳои этникӣ ба забони модарӣ, муҳайё сохтани шароитҳои мусоиди сиёсиву иҷтимоӣ, ки ба рушди бисёрзабонӣ ва эҳтиром ба забонҳои хурд ва ё ақаллиятҳои миллӣ мусоидат менамояд, алоқамандӣ дорад.
Дар сархати охирини моддаи 2 - юми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: «Ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳақ доранд аз забони модариашон озодона истифода кунанд». Дар Тоҷикистон барои миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ истиқомат мекунанд, барои омӯзиши забони модариашон тамоми шароит муҳайё карда шудааст.
Дар 63 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии ҷумҳурӣ 4797 нафар хонанда таҳсил менамоянд, ки асосан намояндагони ақаллиятҳои миллӣ - русу ӯзбекҳо ва қирғизу туркманҳо мебошанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон дар назди худ вазифаи ҷалби шаҳрвандони ҳамаи миллатҳоро дар бунёди ҷомеаи шаҳрвандӣ гузошта, забони модарии ақаллиятҳои миллӣ ва мероси фарҳангии халқҳои дар ҳудуди кишвар истиқоматкунандаро ҳимоя ва ҳифз менамояд. Рӯзи байналмилалии забони модарӣ дар Тоҷикистон ҳамчун рӯзи арҷгузорӣ ба забони модарӣ, эҳтиром ба забони ақаллиятҳои миллӣ, ҳимояи забонҳо аз хатарҳои ҷаҳонишавӣ, таҷлил мегардад.
Раҷабалӣ САНГОВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.02.2017    №: 39    Мутолиа карданд: 1634

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед