logo

иқтисод

ОБ ВА МУҚАДДАС ДОШТАНИ ОН ДАР БАЙНИ ТОҶИКОН

Об мояи ҳаёти инсон аст. Аз ҳамаи неъматҳои моддие, ки Худованд офаридааст, барои инсон муҳимтаринаш об мебошад. Об шаффофу равшан, дар ҷое орому сокин ва гоҳе ваҳмангезу тезраву хурӯшон аст.
Аз даврони бостон дар бораи об мардуми ориёинажод як силсила нақлу ривоят ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд. Дар чунин асарҳои фолклорӣ нақши об дар рӯзгори ҷамъияти инсонӣ ифодаи худро ёфтааст. Халқи тоҷик вобаста ба нақши об дар рӯзгори хеш мақолу зарбулмасалҳои фаровонеро мавриди истифода қарор додааст, ки дар онҳо эҳтироми инсон нисбат ба об ва муқаддас доштани он амиқан ифода гардидаанд. Масалан, «Об нест - ҳаёт нест», «Обу ободонӣ», «Об ҳама чизро пок мекунад», «Хобатро ба об гӯй». Дар як андарзи мардумӣ омадааст:
Суҳбати дерошноён дер барҳам мехӯрад,
Об агар сад пора гардад, боз бо ҳам ошност.
 Аз рӯйи одати қадимаи халқи тоҷик ба мусофире ё ташнае об додан кори савоб аст. Мардум ҳамеша кӯшиш мекарданд, ки обро покиза нигоҳ доранд, махзани обро эҳтиёт намоянд. Аз ин рӯ, барои қонунӣ кунондани эҳтироми об як идда боварҳои халқӣ арзи ҳастӣ намудаанд. Мардум чашмаҳоро муқаддас шуморида, атрофи онҳоро иҳотаҳо гирифтаанд. Ва дар бораи пайдоиши онҳо ривоятҳо андешида, пайдоиши махзани обҳоро ба номи бузургони дин марбут донистаанд.
Парастиши об ва муқаддас донистани он дар байни мардуми тоҷик, ба андешаи мо, решаи ниҳоят амиқ дорад. Мардум дар оғози Соли нав – Наврӯз маросимҳои баҳорӣ ва Соли навро бештар дар назди чашмаҳо, рӯдҳо ва ҷойҳои обшор мегузаронанд. Ҳангоми баргузории маросимҳо дар назди чашмаҳо ё дар сояи дарахтоне, ки дар соҳили рӯдҳо сабзидаанд ва манзараи дилрабо доранд, мол кушта, хун мебароранд ва таомҳои маросимӣ пухта, хушнудӣ менамоянд. Ва агар баҳор камбориш ояд, баъди таом фотиҳа хонда, ба ҳамдигар об мепошанд ва бо либосҳояшон ба рӯд даромада обпошӣ карда, ҳамдигарро ба об мепартоянд. Чунин вонамуд менамоянд, ки гӯё борон борида онҳоро тар кардааст. Ин маросим дар бисёр маҳалҳои Хуросон «Обпошон» унвон дорад.
Дар ҳавзаҳои тоҷикнишини Осиёи Марказӣ ва шаҳрҳои қадимаи Самарқанду Бухоро, Кешу Насаф, Хуҷанду Истаравшан, Тирмизу Деҳнав, Ҳисору Кӯлоб, водиҳои Рашту Дарвоз ва Бадахшон нисбат ба он ниҳоят эҳтиёткор буданд. Ҳар як чашма, рӯд, наҳр ва истахрро (ҳавзро) бо номи Ҳазрати Хизр, Ҳазрати Аюб, Луқмони Ҳаким ва ё Ҳазрати Аливу хонадони пайғамбари ислом Муҳаммад (с.) ва наздикони онҳо нисбат медиҳанд. Пайдоиши оби Зам - зам (дар Макка), оби Машҳад ва Раҳмат (дар Самарқанд), чашмаи Аюб (дар Бухоро), ҷӯйи рустои Варганзаро дар ноҳияи Китоб аз каромат ва меҳрубониҳои паямбарон, имомон ва шайхон маънидод намуда, махзанҳои обро эҳтиёт, ба-дин васила обҳоро аз касифӣ эҳтиёт намуда омадаанд. Масалан, дар Нурато чашмае ҳаст, ки тибқи ривояти мардум роҳи он бо чашмаи Зам - зам як дониста мешавад ё худ дар Шаҳритуз «Чилучорчашма» низ тибқи боварҳои мардум ба каромати намояндагони дини мубини ислом марбут аст.  Мардум моҳии ин чашмаро намехӯранд ва роҳ намедиҳанд, ки бегонаҳо дар маркази он даромада шустушӯй ва оббозӣ кунанд. Одати дигаре, ки дар фасли баҳор, агар борон сари вақт наборад, созмон дода мешуд, ин маросими «Даъвати борон» ё «Боронхоҳӣ» мебошад, ки дар Хуросони Эрон низ онро «Боронхоҳӣ» ё «Талаби борон» меноманд. Ин маросим дар фолклоршиносии тоҷик бо истилоҳи «Даъвати борон» машҳур аст.
Дар водиҳои Хатлон, Рашт ва Дарвоз ҳангоми фасли баҳор, агар борон наборад, мардум аз таҳдиди хушксолӣ маросиме созмон медиҳанд, ки онро «Ашагулон» меноманд. Аз гил ё матоъ лӯхтак- арӯсак сохта, панҷ - шаш зан ҷамъ мешаванд. Хонумеро, ки бузургсол бошад, сардор интихоб менамоянд ва ӯро бо либосҳои ҷанда «меороянд» ва арӯсакро ба дасташ медиҳанд. Бо шодиву шӯхӣ ба назди дарвозаи ҳамдеҳагони худ рафта, дастаҷамъона таронаи зайлро месароянд:
Ашагулони ростина,
Оҳиста биҷунбон остина.
Гандуми сабзум қоқ шидай,
Як бор бирезон борона.

Соҳиби хона ба бом баромада, ба болои созмондиҳандагони маросим аз кӯзаву зарфҳои дигар об рехта, доду фарёдзанон хурсандӣ мекарданд. Ва дар фарҷоми маросим ба гурӯҳи иҷрокунандагони маросим инъомҳо медоданд. Ин маросим дар байни тоҷикони водиҳои Ҳисор, Сурхандарё ва Қашқадарёву Самарқанд «Сусхотун» номида шудааст ва тарзи иҷрои маросим низ айнан як аст, вале таронааш тафовут дорад.
(Идома дорад)
Рӯзии АҲМАД


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 01.03.2017    №: 46-47    Мутолиа карданд: 1265

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед