logo

иқтисод

ОБ ВА МУҚАДДАС ДОШТАНИ ОН ДАР БАЙНИ ТОҶИКОН

Об мояи ҳаёти инсон аст. Аз ҳамаи неъматҳои моддие, ки Худованд офаридааст, барои инсон муҳимтаринаш об мебошад. Об шаффофу равшан, дар ҷое орому сокин ва гоҳе ваҳмангезу тезраву хурӯшон аст.
Аз даврони бостон дар бораи об мардуми ориёинажод як силсила нақлу ривоят ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд. Дар чунин асарҳои фолклорӣ нақши об дар рӯзгори ҷамъияти инсонӣ ифодаи худро ёфтааст. Халқи тоҷик вобаста ба нақши об дар рӯзгори хеш мақолу зарбулмасалҳои фаровонеро мавриди истифода қарор додааст, ки дар онҳо эҳтироми инсон нисбат ба об ва муқаддас доштани он амиқан ифода гардидаанд. Масалан, «Об нест - ҳаёт нест», «Обу ободонӣ», «Об ҳама чизро пок мекунад», «Хобатро ба об гӯй». Дар як андарзи мардумӣ омадааст:
Суҳбати дерошноён дер барҳам мехӯрад,
Об агар сад пора гардад, боз бо ҳам ошност.
 Аз рӯйи одати қадимаи халқи тоҷик ба мусофире ё ташнае об додан кори савоб аст. Мардум ҳамеша кӯшиш мекарданд, ки обро покиза нигоҳ доранд, махзани обро эҳтиёт намоянд. Аз ин рӯ, барои қонунӣ кунондани эҳтироми об як идда боварҳои халқӣ арзи ҳастӣ намудаанд. Мардум чашмаҳоро муқаддас шуморида, атрофи онҳоро иҳотаҳо гирифтаанд. Ва дар бораи пайдоиши онҳо ривоятҳо андешида, пайдоиши махзани обҳоро ба номи бузургони дин марбут донистаанд.
Парастиши об ва муқаддас донистани он дар байни мардуми тоҷик, ба андешаи мо, решаи ниҳоят амиқ дорад. Мардум дар оғози Соли нав – Наврӯз маросимҳои баҳорӣ ва Соли навро бештар дар назди чашмаҳо, рӯдҳо ва ҷойҳои обшор мегузаронанд. Ҳангоми баргузории маросимҳо дар назди чашмаҳо ё дар сояи дарахтоне, ки дар соҳили рӯдҳо сабзидаанд ва манзараи дилрабо доранд, мол кушта, хун мебароранд ва таомҳои маросимӣ пухта, хушнудӣ менамоянд. Ва агар баҳор камбориш ояд, баъди таом фотиҳа хонда, ба ҳамдигар об мепошанд ва бо либосҳояшон ба рӯд даромада обпошӣ карда, ҳамдигарро ба об мепартоянд. Чунин вонамуд менамоянд, ки гӯё борон борида онҳоро тар кардааст. Ин маросим дар бисёр маҳалҳои Хуросон «Обпошон» унвон дорад.
Дар ҳавзаҳои тоҷикнишини Осиёи Марказӣ ва шаҳрҳои қадимаи Самарқанду Бухоро, Кешу Насаф, Хуҷанду Истаравшан, Тирмизу Деҳнав, Ҳисору Кӯлоб, водиҳои Рашту Дарвоз ва Бадахшон нисбат ба он ниҳоят эҳтиёткор буданд. Ҳар як чашма, рӯд, наҳр ва истахрро (ҳавзро) бо номи Ҳазрати Хизр, Ҳазрати Аюб, Луқмони Ҳаким ва ё Ҳазрати Аливу хонадони пайғамбари ислом Муҳаммад (с.) ва наздикони онҳо нисбат медиҳанд. Пайдоиши оби Зам - зам (дар Макка), оби Машҳад ва Раҳмат (дар Самарқанд), чашмаи Аюб (дар Бухоро), ҷӯйи рустои Варганзаро дар ноҳияи Китоб аз каромат ва меҳрубониҳои паямбарон, имомон ва шайхон маънидод намуда, махзанҳои обро эҳтиёт, ба-дин васила обҳоро аз касифӣ эҳтиёт намуда омадаанд. Масалан, дар Нурато чашмае ҳаст, ки тибқи ривояти мардум роҳи он бо чашмаи Зам - зам як дониста мешавад ё худ дар Шаҳритуз «Чилучорчашма» низ тибқи боварҳои мардум ба каромати намояндагони дини мубини ислом марбут аст.  Мардум моҳии ин чашмаро намехӯранд ва роҳ намедиҳанд, ки бегонаҳо дар маркази он даромада шустушӯй ва оббозӣ кунанд. Одати дигаре, ки дар фасли баҳор, агар борон сари вақт наборад, созмон дода мешуд, ин маросими «Даъвати борон» ё «Боронхоҳӣ» мебошад, ки дар Хуросони Эрон низ онро «Боронхоҳӣ» ё «Талаби борон» меноманд. Ин маросим дар фолклоршиносии тоҷик бо истилоҳи «Даъвати борон» машҳур аст.
Дар водиҳои Хатлон, Рашт ва Дарвоз ҳангоми фасли баҳор, агар борон наборад, мардум аз таҳдиди хушксолӣ маросиме созмон медиҳанд, ки онро «Ашагулон» меноманд. Аз гил ё матоъ лӯхтак- арӯсак сохта, панҷ - шаш зан ҷамъ мешаванд. Хонумеро, ки бузургсол бошад, сардор интихоб менамоянд ва ӯро бо либосҳои ҷанда «меороянд» ва арӯсакро ба дасташ медиҳанд. Бо шодиву шӯхӣ ба назди дарвозаи ҳамдеҳагони худ рафта, дастаҷамъона таронаи зайлро месароянд:
Ашагулони ростина,
Оҳиста биҷунбон остина.
Гандуми сабзум қоқ шидай,
Як бор бирезон борона.

Соҳиби хона ба бом баромада, ба болои созмондиҳандагони маросим аз кӯзаву зарфҳои дигар об рехта, доду фарёдзанон хурсандӣ мекарданд. Ва дар фарҷоми маросим ба гурӯҳи иҷрокунандагони маросим инъомҳо медоданд. Ин маросим дар байни тоҷикони водиҳои Ҳисор, Сурхандарё ва Қашқадарёву Самарқанд «Сусхотун» номида шудааст ва тарзи иҷрои маросим низ айнан як аст, вале таронааш тафовут дорад.
(Идома дорад)
Рӯзии АҲМАД


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 01.03.2017    №: 46-47    Мутолиа карданд: 1588
10.08.2020


КОРОНАВИРУС. ШУМОРАИ ШИФОЁФТАГОН БА 6 ҲАЗОРУ 573 КАС РАСИД

ЁРИИ НАВБАТИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ БА СОКИНОНИ ЭҲТИЁҶМАНДИ БАДАХШОН

САФАРИ МУОВИНИ САРВАЗИРИ МАМЛАКАТ ШИРИН ИСМАТУЛЛОЗОДА БА ШАҲРУ НОҲИЯҲОИ ҶУМҲУРӢ

«СУҒД ТЕКСТАЙЛЗ» ФАЪОЛИЯТАШРО ТАВСЕА МЕБАХШАД

ЛИГАИ ОЛӢ. "ИСТИҚЛОЛ", "ХУҶАНД" ВА "ХАТЛОН" ДАВРИ ДУЮМРО БО ПИРӮЗӢ ОҒОЗ КАРДАНД

БАДАХШОН. АВЛАВИЯТ БА ТАВСЕАИ МАЙДОНИ КИШТ

АГЕНТИИ НАШЪАОВАР. МУСОДИРАИ БЕШ АЗ 1 ТОННА МАВОДИ НАШЪАОВАР ВА МАҲВИ 26 ГУРӮҲИ ҶИНОЯТӢ

07.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 443 БЕМОРИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ШИНОСОИИ АЗИМ ИБРОҲИМ БО ҶАРАЁНИ КОР ДАР ИНШООТИ ҶАШНӢ

КМИР. НАҚШАИ ТАҚВИМИИ ЧОРАБИНИҲОИ ИНТИХОБОТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОНРО ТАСДИҚ КАРД

ЛИГАИ БОНУВОН. «ХАТЛОН» ҒОЛИБИ МАРҲИЛАИ АВВАЛ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

06.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 399 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

СУҒД. МАҲСУЛОТИ АРЗОН ЗИНДАГИРО БАРАКАТ МЕБАХШАД

АГЕНТӢ. ШУМОРАИ ХИЗМАТЧИЁНИ ДАВЛАТӢ АЗ ҲИСОБИ ЗАНОН КОҲИШ ЁФТААСТ. ЧАРО?

СЕРИЯ ПРО. МУБОРИЗАИ "СОРО - КОМПАНИЯ" ВА "СИПАР" ШИДДАТ МЕГИРАД

05.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 356 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

АЗ «АМОНАТБОНК» СИПОСГУЗОРЕМ

ЛИГАИ ОЛӢ. МАРҲИЛАИ ДУЮМ 8 АВГУСТ ОҒОЗ МЕЁБАД

04.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 317 БЕМОРИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ОМОДАГИҲО ҶИҲАТИ БАРӮЙХАТГИРИИ АҲОЛӢ ВА ФОНДИ МАНЗИЛ ИДОМА ДОРАНД

АГЕНТИИ СОДИРОТ. СОДИРОТИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ АФЗУД

83 КОРХОНАИ НАВИ САНОАТӢ МАВРИДИ БАҲРАБАРДОРӢ ҚАРОР ГИРИФТ

ВКД. САТҲИ ҶИНОЯТ КОҲИШ ЁФТ

SARS – CoV – 2. ТАДҚИҚОТИ ОЛИМОН ХАТАРИ НАВИ ОНРО ОШКОР СОХТ

ФАЙЗРЕЗ Ё СЕСАД ХАРБУЗА АЗ ЯК КАФ ЗАМИН

ҶОМИ ТОҶИКИСТОН – 2020. ҶУФТҲОИ ДАВРИ 1/4 - ФИНАЛӢ МУАЙЯН ГАРДИДАНД

03.08.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ КОРОНАВИРУС 83,7 ДАРСАДИ СИРОЯТЁФТАГОН СИҲАТ ШУДАНД

АКАДЕМИЯИ ИДОРАКУНИИ ДАВЛАТӢ ДОНИШҶӮЁНИ ХОРИҶИРО БА ТАҲСИЛ ҶАЛБ КАРДАНИСТ

ҲИСОР. БУНЁДИ ИНШООТИ ҶАШНӢ ИДОМА ДОРАД

ГУМРУК. СОДИРОТИ МОЛУ МАҲСУЛОТИ ВАТАНӢ 19,1 ДАРСАД АФЗУД

КУМИТАИ АНДОЗ. ПАНДЕМИЯ БА ИҶРОИ НАҚША БЕТАЪСИР НАМОНД

ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 103 БЕМОРИ COVID - 19 СИҲАТ ШУД

СУҒД. РӮНАМОИИ КИТОБНОМАИ ҲАШТҶИЛДАИ “ПЕШВОИ МИЛЛАТ - ЭМОМАЛӢ РАҲМОН”

САРҲАД. ДАР НОҲИЯИ МИР САЙИД АЛИИ ҲАМАДОНӢ 127 ҶИНОЯТ БА ҚАЙД ГИРИФТА ШУД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед