logo

иқтисод

ОБ ВА МУҚАДДАС ДОШТАНИ ОН ДАР БАЙНИ ТОҶИКОН

Об мояи ҳаёти инсон аст. Аз ҳамаи неъматҳои моддие, ки Худованд офаридааст, барои инсон муҳимтаринаш об мебошад. Об шаффофу равшан, дар ҷое орому сокин ва гоҳе ваҳмангезу тезраву хурӯшон аст.
Аз даврони бостон дар бораи об мардуми ориёинажод як силсила нақлу ривоят ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд. Дар чунин асарҳои фолклорӣ нақши об дар рӯзгори ҷамъияти инсонӣ ифодаи худро ёфтааст. Халқи тоҷик вобаста ба нақши об дар рӯзгори хеш мақолу зарбулмасалҳои фаровонеро мавриди истифода қарор додааст, ки дар онҳо эҳтироми инсон нисбат ба об ва муқаддас доштани он амиқан ифода гардидаанд. Масалан, «Об нест - ҳаёт нест», «Обу ободонӣ», «Об ҳама чизро пок мекунад», «Хобатро ба об гӯй». Дар як андарзи мардумӣ омадааст:
Суҳбати дерошноён дер барҳам мехӯрад,
Об агар сад пора гардад, боз бо ҳам ошност.
 Аз рӯйи одати қадимаи халқи тоҷик ба мусофире ё ташнае об додан кори савоб аст. Мардум ҳамеша кӯшиш мекарданд, ки обро покиза нигоҳ доранд, махзани обро эҳтиёт намоянд. Аз ин рӯ, барои қонунӣ кунондани эҳтироми об як идда боварҳои халқӣ арзи ҳастӣ намудаанд. Мардум чашмаҳоро муқаддас шуморида, атрофи онҳоро иҳотаҳо гирифтаанд. Ва дар бораи пайдоиши онҳо ривоятҳо андешида, пайдоиши махзани обҳоро ба номи бузургони дин марбут донистаанд.
Парастиши об ва муқаддас донистани он дар байни мардуми тоҷик, ба андешаи мо, решаи ниҳоят амиқ дорад. Мардум дар оғози Соли нав – Наврӯз маросимҳои баҳорӣ ва Соли навро бештар дар назди чашмаҳо, рӯдҳо ва ҷойҳои обшор мегузаронанд. Ҳангоми баргузории маросимҳо дар назди чашмаҳо ё дар сояи дарахтоне, ки дар соҳили рӯдҳо сабзидаанд ва манзараи дилрабо доранд, мол кушта, хун мебароранд ва таомҳои маросимӣ пухта, хушнудӣ менамоянд. Ва агар баҳор камбориш ояд, баъди таом фотиҳа хонда, ба ҳамдигар об мепошанд ва бо либосҳояшон ба рӯд даромада обпошӣ карда, ҳамдигарро ба об мепартоянд. Чунин вонамуд менамоянд, ки гӯё борон борида онҳоро тар кардааст. Ин маросим дар бисёр маҳалҳои Хуросон «Обпошон» унвон дорад.
Дар ҳавзаҳои тоҷикнишини Осиёи Марказӣ ва шаҳрҳои қадимаи Самарқанду Бухоро, Кешу Насаф, Хуҷанду Истаравшан, Тирмизу Деҳнав, Ҳисору Кӯлоб, водиҳои Рашту Дарвоз ва Бадахшон нисбат ба он ниҳоят эҳтиёткор буданд. Ҳар як чашма, рӯд, наҳр ва истахрро (ҳавзро) бо номи Ҳазрати Хизр, Ҳазрати Аюб, Луқмони Ҳаким ва ё Ҳазрати Аливу хонадони пайғамбари ислом Муҳаммад (с.) ва наздикони онҳо нисбат медиҳанд. Пайдоиши оби Зам - зам (дар Макка), оби Машҳад ва Раҳмат (дар Самарқанд), чашмаи Аюб (дар Бухоро), ҷӯйи рустои Варганзаро дар ноҳияи Китоб аз каромат ва меҳрубониҳои паямбарон, имомон ва шайхон маънидод намуда, махзанҳои обро эҳтиёт, ба-дин васила обҳоро аз касифӣ эҳтиёт намуда омадаанд. Масалан, дар Нурато чашмае ҳаст, ки тибқи ривояти мардум роҳи он бо чашмаи Зам - зам як дониста мешавад ё худ дар Шаҳритуз «Чилучорчашма» низ тибқи боварҳои мардум ба каромати намояндагони дини мубини ислом марбут аст.  Мардум моҳии ин чашмаро намехӯранд ва роҳ намедиҳанд, ки бегонаҳо дар маркази он даромада шустушӯй ва оббозӣ кунанд. Одати дигаре, ки дар фасли баҳор, агар борон сари вақт наборад, созмон дода мешуд, ин маросими «Даъвати борон» ё «Боронхоҳӣ» мебошад, ки дар Хуросони Эрон низ онро «Боронхоҳӣ» ё «Талаби борон» меноманд. Ин маросим дар фолклоршиносии тоҷик бо истилоҳи «Даъвати борон» машҳур аст.
Дар водиҳои Хатлон, Рашт ва Дарвоз ҳангоми фасли баҳор, агар борон наборад, мардум аз таҳдиди хушксолӣ маросиме созмон медиҳанд, ки онро «Ашагулон» меноманд. Аз гил ё матоъ лӯхтак- арӯсак сохта, панҷ - шаш зан ҷамъ мешаванд. Хонумеро, ки бузургсол бошад, сардор интихоб менамоянд ва ӯро бо либосҳои ҷанда «меороянд» ва арӯсакро ба дасташ медиҳанд. Бо шодиву шӯхӣ ба назди дарвозаи ҳамдеҳагони худ рафта, дастаҷамъона таронаи зайлро месароянд:
Ашагулони ростина,
Оҳиста биҷунбон остина.
Гандуми сабзум қоқ шидай,
Як бор бирезон борона.

Соҳиби хона ба бом баромада, ба болои созмондиҳандагони маросим аз кӯзаву зарфҳои дигар об рехта, доду фарёдзанон хурсандӣ мекарданд. Ва дар фарҷоми маросим ба гурӯҳи иҷрокунандагони маросим инъомҳо медоданд. Ин маросим дар байни тоҷикони водиҳои Ҳисор, Сурхандарё ва Қашқадарёву Самарқанд «Сусхотун» номида шудааст ва тарзи иҷрои маросим низ айнан як аст, вале таронааш тафовут дорад.
(Идома дорад)
Рӯзии АҲМАД


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 01.03.2017    №: 46-47    Мутолиа карданд: 1326

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед