logo

иқтисод

ОБ ВА МУҚАДДАС ДОШТАНИ ОН ДАР БАЙНИ ТОҶИКОН

Об мояи ҳаёти инсон аст. Аз ҳамаи неъматҳои моддие, ки Худованд офаридааст, барои инсон муҳимтаринаш об мебошад. Об шаффофу равшан, дар ҷое орому сокин ва гоҳе ваҳмангезу тезраву хурӯшон аст.
Аз даврони бостон дар бораи об мардуми ориёинажод як силсила нақлу ривоят ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд. Дар чунин асарҳои фолклорӣ нақши об дар рӯзгори ҷамъияти инсонӣ ифодаи худро ёфтааст. Халқи тоҷик вобаста ба нақши об дар рӯзгори хеш мақолу зарбулмасалҳои фаровонеро мавриди истифода қарор додааст, ки дар онҳо эҳтироми инсон нисбат ба об ва муқаддас доштани он амиқан ифода гардидаанд. Масалан, «Об нест - ҳаёт нест», «Обу ободонӣ», «Об ҳама чизро пок мекунад», «Хобатро ба об гӯй». Дар як андарзи мардумӣ омадааст:
Суҳбати дерошноён дер барҳам мехӯрад,
Об агар сад пора гардад, боз бо ҳам ошност.
 Аз рӯйи одати қадимаи халқи тоҷик ба мусофире ё ташнае об додан кори савоб аст. Мардум ҳамеша кӯшиш мекарданд, ки обро покиза нигоҳ доранд, махзани обро эҳтиёт намоянд. Аз ин рӯ, барои қонунӣ кунондани эҳтироми об як идда боварҳои халқӣ арзи ҳастӣ намудаанд. Мардум чашмаҳоро муқаддас шуморида, атрофи онҳоро иҳотаҳо гирифтаанд. Ва дар бораи пайдоиши онҳо ривоятҳо андешида, пайдоиши махзани обҳоро ба номи бузургони дин марбут донистаанд.
Парастиши об ва муқаддас донистани он дар байни мардуми тоҷик, ба андешаи мо, решаи ниҳоят амиқ дорад. Мардум дар оғози Соли нав – Наврӯз маросимҳои баҳорӣ ва Соли навро бештар дар назди чашмаҳо, рӯдҳо ва ҷойҳои обшор мегузаронанд. Ҳангоми баргузории маросимҳо дар назди чашмаҳо ё дар сояи дарахтоне, ки дар соҳили рӯдҳо сабзидаанд ва манзараи дилрабо доранд, мол кушта, хун мебароранд ва таомҳои маросимӣ пухта, хушнудӣ менамоянд. Ва агар баҳор камбориш ояд, баъди таом фотиҳа хонда, ба ҳамдигар об мепошанд ва бо либосҳояшон ба рӯд даромада обпошӣ карда, ҳамдигарро ба об мепартоянд. Чунин вонамуд менамоянд, ки гӯё борон борида онҳоро тар кардааст. Ин маросим дар бисёр маҳалҳои Хуросон «Обпошон» унвон дорад.
Дар ҳавзаҳои тоҷикнишини Осиёи Марказӣ ва шаҳрҳои қадимаи Самарқанду Бухоро, Кешу Насаф, Хуҷанду Истаравшан, Тирмизу Деҳнав, Ҳисору Кӯлоб, водиҳои Рашту Дарвоз ва Бадахшон нисбат ба он ниҳоят эҳтиёткор буданд. Ҳар як чашма, рӯд, наҳр ва истахрро (ҳавзро) бо номи Ҳазрати Хизр, Ҳазрати Аюб, Луқмони Ҳаким ва ё Ҳазрати Аливу хонадони пайғамбари ислом Муҳаммад (с.) ва наздикони онҳо нисбат медиҳанд. Пайдоиши оби Зам - зам (дар Макка), оби Машҳад ва Раҳмат (дар Самарқанд), чашмаи Аюб (дар Бухоро), ҷӯйи рустои Варганзаро дар ноҳияи Китоб аз каромат ва меҳрубониҳои паямбарон, имомон ва шайхон маънидод намуда, махзанҳои обро эҳтиёт, ба-дин васила обҳоро аз касифӣ эҳтиёт намуда омадаанд. Масалан, дар Нурато чашмае ҳаст, ки тибқи ривояти мардум роҳи он бо чашмаи Зам - зам як дониста мешавад ё худ дар Шаҳритуз «Чилучорчашма» низ тибқи боварҳои мардум ба каромати намояндагони дини мубини ислом марбут аст.  Мардум моҳии ин чашмаро намехӯранд ва роҳ намедиҳанд, ки бегонаҳо дар маркази он даромада шустушӯй ва оббозӣ кунанд. Одати дигаре, ки дар фасли баҳор, агар борон сари вақт наборад, созмон дода мешуд, ин маросими «Даъвати борон» ё «Боронхоҳӣ» мебошад, ки дар Хуросони Эрон низ онро «Боронхоҳӣ» ё «Талаби борон» меноманд. Ин маросим дар фолклоршиносии тоҷик бо истилоҳи «Даъвати борон» машҳур аст.
Дар водиҳои Хатлон, Рашт ва Дарвоз ҳангоми фасли баҳор, агар борон наборад, мардум аз таҳдиди хушксолӣ маросиме созмон медиҳанд, ки онро «Ашагулон» меноманд. Аз гил ё матоъ лӯхтак- арӯсак сохта, панҷ - шаш зан ҷамъ мешаванд. Хонумеро, ки бузургсол бошад, сардор интихоб менамоянд ва ӯро бо либосҳои ҷанда «меороянд» ва арӯсакро ба дасташ медиҳанд. Бо шодиву шӯхӣ ба назди дарвозаи ҳамдеҳагони худ рафта, дастаҷамъона таронаи зайлро месароянд:
Ашагулони ростина,
Оҳиста биҷунбон остина.
Гандуми сабзум қоқ шидай,
Як бор бирезон борона.

Соҳиби хона ба бом баромада, ба болои созмондиҳандагони маросим аз кӯзаву зарфҳои дигар об рехта, доду фарёдзанон хурсандӣ мекарданд. Ва дар фарҷоми маросим ба гурӯҳи иҷрокунандагони маросим инъомҳо медоданд. Ин маросим дар байни тоҷикони водиҳои Ҳисор, Сурхандарё ва Қашқадарёву Самарқанд «Сусхотун» номида шудааст ва тарзи иҷрои маросим низ айнан як аст, вале таронааш тафовут дорад.
(Идома дорад)
Рӯзии АҲМАД


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 01.03.2017    №: 46-47    Мутолиа карданд: 1294

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед