logo

иқтисод

НАМАК. МУАММОҲОИ КОНҲОИ КӮЛОБ

Аз рӯйи таҳқиқи олимон, садсолаҳо пеш минтақаи кунунии Кӯлоб зери оби бузург қарор доштааст. Масоҳати кӯл пастию баландиҳои ҳудуди  навоҳии Темурмалик, Восеъ, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Фархор ва як қисми шаҳри Кӯлобро дар бар мегирифт. Пеши кӯли бузург аз қисми ҷанубии ноҳияи Фархор баста буда, ба он оби се дарё: Панҷ, Сурхоб ва Ёхсу мерехтааст. Регрезаҳои таги теппаҳои Фархор аз мавзеи Золи Зару Уртабуз то деҳаи Иттифоқ нишонаи он аст, ки замони ниҳоят қадим маҷрои дарёи Панҷ аз ҳамин ҷо мегузаштааст. Ҳамчунин, тахмин задаанд, ки намак ҳангоми аз 3 то 5% зиёд шудани ғилзат (консентратсия) дар кӯл ба  таҳшиншавӣ сар мекунад. Таҳшиншавии намак пеш аз ҳама аз ҳамон ҷойе шурӯъ мешавад, ки оби кӯл камҳаракат бошад. 
Чунин мавзеъҳо камарҳо, халиҷҳо, заминҳои фурӯрафтаи назди кӯл буда метавонанд. Баъди ҳазорсолаҳо намаки кӯл аз ҳисоби оби рӯдхонаҳо афзуда, қабат ба қабат такшин шудааст. Се кони калони намаки минтақаи Кӯлоби вилояти Хатлон мувофиқ ба қонуни табиие, ки Замин дар як шабонарӯз дар гирди тири худ як маротиба чарх мезанад, аз тарафи рости дарёҳо ба вуҷуд омадаанд.
Кони намаки Танобчӣ (дар ноҳияи Темурмалик) аз ҷиҳати тиббӣ хосияти давоӣ дошта, дар тарафи рости дарёи Сурхоб ҷойгир мебошад. Намакаш сурхранги хушсифат аст, барои мардуми маҳал ва чорвои онҳо ба садсолаҳо мерасад.
Намаки Хоҷасартез ҳам дар тарафи рости дарёи  Ёхсу воқеъ мебошад ва аз ҳисоби таҳшиншавӣ рӯ ба ҳастӣ овардааст. Кон аз шаҳри Кӯлоб дар масофаи  8 километр дар шимолу ғарб ҷойгир аст. Таҳқиқгарон захираи намаки онро миллиардҳо тонна муайян кардаанд. Дар намаки он миқдори хлориди натрий 97 - 98 дарсад аст.
Кони намаки дар олам машҳури Хоҷамуъмин дар ҷониби рости дарёи Панҷ, ки ҳазорсолаҳо аз паҳлуи он мегузашт, пайдо шудааст.  Ин кон 24 километр дуртар аз ҷануби ғарбии шаҳри Кӯлоб ва 4 километр ҷанубтари шаҳраки Восеъ ҷойгир мебошад. Шакли зоҳириаш гунбази ниҳоят калонро ба хотир меорад. Намаки он сафеди сабзтоб ё сурхчатоб мебошад.  Болои кӯҳ чуқуриҳои калони зиёд дорад. Кӯҳ аз сатҳи водӣ тақрибан  900 метр баланд аст. Тибқи маълумоти илмӣ, захираи намаки он зиёда аз 30 миллиард тонна мебошад. Дар таркиби намаки он 93,7% хлориди натрий мавҷуд аст. Аз домани кӯҳ 183 чашмаи шӯр ҷорӣ шуда, дар палҳо намак таҳшин мешавад. Айни замон, намаки Хоҷамуъминро дар корхонаҳои ноҳияҳои Восеъ ва Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ мавриди коркард қарор додаанд.
Кӯҳи Хоҷамуъмин дар назар кабуд метобаду гӯё ҳама намак аст. Аммо он фиреби назар буда, асосан намак дар қисми шимолии кӯҳ мавҷуд мебошад. Сайёҳон агар аз қисми шарқӣ ба боло бароянд, ҷойи оташфишон (вулқон)-ро мебинанд. Ҳамин оташфишонӣ бо як неруи бузург шӯробаро ба болои кӯҳ пош додааст. Он ҷойе, ки шӯроба нарасидааст, заминаш хоки муқаррарӣ дорад.
Дар бораи ин кӯҳ ривоятҳо зиёданд.  Яке аз тилисм ҳарф мезанаду дигар аз муъҷизот. Асрори он печидааст. Ҳар нафаре майли тамошои кӯҳ дорад, бояд ҳар лаҳза ҳушёру зирак бошад. Сайёҳ хоҳ нохоҳ аснои тамошо дар ҳарос меафтад.
Манзараи кӯҳи Хоҷамуъмин, ки бо шӯроба пӯшида шудааст, аз ҳисоби таркиши оташфишон ба вуқӯъ пайвастааст. Дар қисми шарқии он ба монанди оташдон манзарае ба чашм мерасад, ки дар натиҷаи гардиши бодҳо ва хокбориши бузург пӯшида шудааст.
Оташфишон тавассути вайроншавии олами маҳвшудаи набототу ҳайвоноти бо намак якҷо таҳшиншуда, ба амал меояд. Намак вайрон намешавад, аммо боқимондаи мавҷудоти (организми) зиндаи бо намак таҳшиншуда вайрон мешавад. Аз таркиби маводи пӯсида газҳои гарм ҷудо гашта, ҳаҷми фишорро меафзоянд. Ин қувваи ниҳоят азим аз ягон тарқиши замин чун фаввора берун зада мебарояд.
Се кони намаки вилояти Хатлон, се боигарии адонашавандаи табиӣ, ки насиби Тоҷикистони азиз гаштаанд, тӯли миллионҳо сол тавлид шудаанд. Ин конҳо бозгӯйи онанд, ки минтақаи замоне зери кӯли калон қарор дошта, тавассути тағйирёбии иқлим ба водии шукуфон табдил ёфтааст.
Бек ДАВЛАТОВ,
омӯзгори муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии № 15-и ноҳияи Восеъ, Аълочии маорифи Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 09.03.2017    №: 53    Мутолиа карданд: 1124

19.11.2018


Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед