logo

фарҳанг

РӮЗНОМАНИГОРӢ. НАБОЯД ТАНҲО БА ФАЪОЛИЯТИ ЭҶОДӢ МАҲДУД ШАВЕМ

Рӯзноманигории тоҷик тӯли мавҷудият, балки фаъолияти худ вобаста ба дигар шудани сохти иҷтимоию сиёсӣ дар се марҳала низом ва таъйиноти худро тағйир додааст.

Марҳалаи аввал то инқилоби соли 1917-и рус, давраи дуюм замони шӯравӣ, марҳалаи сеюм ба даврони истиқлолияти кишвар рост меояд. Дар ин марҳалаҳо таъсири ин авомил таносубан як хел набудааст. Агар дар марҳилаи аввал омилҳои фарҳангӣ, хоса маорифпарварӣ ва иқтисодӣ, бавижа тиҷорӣ афзалият дошта бошад, дар журналистикаи замони шӯравӣ омили сиёсӣ нисбат ба омилҳои дигар бартарӣ пайдо кард. Дар инкишофи рӯзноманигории замони истиқлол омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ бештар таъсиргузоранд. Дар ин раванд таъсири фарҳанги рӯзноманигории аврупоӣ низ кам нест. Ин фарҳанг мустақим не, балки асосан тавассути журналистикаи рус ба воситаҳои ахбори оммаи тоҷик ворид мешавад. Дар ин самт технологияи иттилоотии рушдёфта нақши муҳим дорад. Пешрафти чунин технология тақозо менамояд, ки аз як тараф, шеваи кор дар ВАО дигаргун шавад, аз сӯйи дигар, фаъолияти рӯзноманигорон амалан тағйир ёбад.
Раванди таҳаввулпазирӣ ҳанӯз дар даҳсолаи 1990 бо майли тиҷорӣ ва хусусигардонии нашрияҳои даврӣ шурӯъ гардида, ба дигаргун шудани низоми матбуоти даврӣ оварда расонд. Акнун ин низом танҳо «ёрдамчии содиқ»- и ҳизби ягона набуд, балки эҳтиёҷоти ниҳодҳои гуногуни иҷтимоиро низ баррасӣ менамуд ва манфиатҳои онҳоро тарғиб мекард. Ин ҳолат доираи омилҳои таъсиррасонро ба фаъолияти рӯзноманигорӣ вусъат бахшид. Имрӯз рӯзноманигорон дар сатҳи муайян ба сохторҳои сиёсӣ, ҳукумат, молиёт, сохторҳои тиҷорӣ, муассисаҳо ва соҳибони ВАО вобаста мебошанд.
Дар робита ба ин, агар ба нашрияҳои расмиву ҳукуматӣ, соҳавию бисёртиража ва ҳизбӣ омилҳои сиёсиву ҳукуматӣ бештар таъсир расонанд, барои нашрияҳои хусусиву тиҷоратӣ аслан омили иқтисодӣ таъсиргузор мебошад. Ҳарчанд дар тамоми ВАО, новобаста ба шакли таъйинот, омили иқтисодӣ дар ҷои аввал қарор дорад. Бо таъсири таносубии ин омилҳо рӯзноманигорӣ нисбатан рангорангу шавқовар гардид, доманаи мавзӯоти он васеъ ва мухталиф шуд, шаклҳои нави инъикоси воқеияти иҷтимоӣ зуҳур ёфтанд. Бахусус, матбуоти даврӣ аз ҷиҳати таъйинот ва тип ғанӣ гардида, нисбат ба дигар васоити ахбори омма имкони бештари аз нигоҳи мухталиф ва шаклу шеваи гуногун инъикосу баррасӣ намудани масъалаҳои муҳими рӯзро пайдо кард. Дар баробари ин, мундариҷаи баъзе нашрияҳо то андозае сатҳиву содалавҳона гардид, матолиби нашрияҳо хусусияти ташреҳӣ пайдо карда, жанрҳои публитсистӣ ба ҳам омезиш ёфтаанд, бархе аз жанрҳои таҳлилӣ, публитсистиву бадеӣ, амсоли очерк, фелйетону памфлет ба гӯшаи фаромӯшӣ рафтаанд.
 Рушди технология: диктофонҳои олисифат, дастгоҳҳои хуби наворбардор, телефонҳои мобилии пуриқтидор, компютерҳои пурқувват, интернети “ҳамадон” бешубҳа кори рӯзноманигоронро осон намуд, шаклу ороиши нашрияҳо беҳтар гардид. Дар баробари ин, дар раванди фаъолияти касбӣ баъзе камбуду мушкилот рӯ зад. Дар раванди фаъолияти журналистӣ ба усули маъмулии сабти ахбор табдил ёфтани диктофон ва телефонҳои мобилӣ, албатта, амали бад нест. Ин таҷҳизот ва ин усул барои рӯзноманигор ҷиҳати дастрасии иттилоот ва сабти он созгору муфид аст, аммо мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки ағлаби рӯзноманигорони ҷавон ба сабти диктофон ва ё телефонҳои мобилӣ фирефта шуда, ба фаҳмиши бевоситаи моҳияти воқеаву рӯйдод ва маърифати масъалаҳо камтар мекӯшанд, иттилооти сабтшударо бидуни коркарди касбӣ манзури аудитория мегардонанд. Чунин муносибат агар, аз як тараф, қобилияти фикрронӣ ва раванди ташаккули маҳорати касбии онҳоро суст гардонад, аз тарафи дигар, ба сатҳиву  содалавҳона шудани матолиби интишоршуда боис мегардад, зеро гуфтори шифоҳии сабтшуда коркард намешавад, услуби хаттии публитсистиро касб намекунад. Гузашта аз ин, чунин муносибат салоҳияти меҳнатталабии рӯзноманигоронро мекоҳонад. Аммо аз ин усул ҷойи гурез нест, балки онро бомаърифат мебояд истифода намуд.
Дар замони муосир касбияти рӯзноманигор танҳо бо фаъолияти эҷодӣ маҳдуд намешавад, балки онро донистани технологияи замонавӣ ва истифодаи самараноки он пурра мегардонад. Технология низ ба ҷузъи касбият табдил ёфтааст, ки бидуни донистани он дар журналистика кор кардан душвор аст, зеро меҳнати рӯзноманигорӣ бо технология тавъам шудааст. Бо технология тавъам намудани  меҳнати журналистӣ моҳиятан ба ҳадди ақал расонидани маҳорати эҷодиро мефаҳмонад.
Рушди технология бояд ба инкишофи журналистика ва инкишофи журналистика ба пешрафти ҷомеа таъсир расонад.
Агар дар нашрияҳои даврӣ нафарони бомаҳорат, таҳлилгар, дорои ҷаҳонбинии васеъ бештар ҷалб шаванд, фазои матбуотро баҳси ақлҳо, назару андешаҳо ва музокираҳои илмӣ ишғол намуда, ҷои маводи сатҳиву эҳсосиро матолиби ақливу ратсионалӣ мегирад, арзиш ва мақоми матбуот боз ҳам баландтар мегардад. Бахусус дар шароити имрӯз, ки фазои сиёсиву иҷтимоии ҷаҳон ба буҳрони шадид қарор гирифта, ҳизбу ҳаракатҳои гуногуни моҷароҷӯву исёнгар қувват мегиранд, таҳоҷуми иттилоотӣ бештар ва гаравиш ба фарҳанги беруна мушоҳида мешавад, нақши матбуоти кишварҳо боз ҳам муҳимтару боризтар мегардад. Барои таҳлилу баррасии воқеии ин гуна равияҳо, таҳоҷумҳо, бегонапарастиҳо ва гирифтани пеши роҳи онҳо, ҳамчунин тарғиби дастовардҳои илмиву истеҳсолӣ матбуоти даврӣ имкони бештар дорад, ки фазои мувофиқу муносибро фароҳам орад, дар ифшои моҳияти аслии ҳаводис афкори солимро тарғиб кунад.
Мурод МУРОДӢ, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.03.2017    №: 54    Мутолиа карданд: 826

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед