logo

иқтисод

ХАРБУЗА. ЧӢ ГУНА ШУҲРАТИ ПЕШИНАРО БАРҚАРОР КУНЕМ?

Аз махзанҳои таърихӣ бармеояд, ки харбуза ҳанӯз дар замонҳои қадим  ҳамчун зироати ғизоӣ эътибори калон дошт, парвариш меёфт ва ҳатто тоҷирон  онро ба шакли ғилоф  дона - дона банду баст карда, ба кишварҳои дур туҳфа мебурданд.   Имрӯз дар Тоҷикистон зиёда аз 60 навъи он кишт карда мешавад. Айни ҳол баъзе навъҳои харбузаи Тоҷикистон ба монанди ҷиликӯлию конибодомӣ моли содиротӣ буда, берун аз ҳудуди кишварамон низ шуҳрати калон доранд.

Дар таркиби кимиёии харбуза элементҳои барои инсон зарурии калий, калсий, натрий, магний, оҳан, фосфор ва витамини С зиёданд, қанди умумӣ 3.5 то 18 дарсадро ташкил медиҳад. Аз ин рӯ, харбуза на танҳо маводи хуби ғизоӣ, балки давоӣ ҳам эътироф шудааст. Ин нуктаро бузургони илму адаби мо низ таъкид кардаанд:
Тановул гар кунӣ харбузаро субҳ,
Барӣ аз дил  ғубору иллату кубҳ.

Мувофиқи тавсияи мутахассисон, ки  аз дастовардҳои илмӣ асос мегирад,  то кишти харбуза – зироати куҳан ва муҳими кишоварзӣ рӯзҳои башумор мондааст. Кишти зери плёнкаро аз 25 феврал то 1 март  ва дар ҳавои кушод аз 20 март шурӯъ кардан мувофиқи матлаб аст. 
Мутаассифона, солҳои охир ҳамагӣ 25 - 30 дарсади кишти умумии майдонҳои полизиро харбуза ташкил дода, ҳамзамон  ҳосилнокии он кам шуда истодааст. Ҳосилнокии миёнаи қитъаҳои омӯзишӣ солҳои 2010 - 2013 (мутаносибан дар гурӯҳҳо) то  179 - 219 - 234 - 247 сга паст фаромадааст.  Сабаби  асосии коҳиш ёфтани майдонҳои кишти  ин зироати гаронбаҳои ғизоӣ   пастравии самаранокии парвариши  зироат аст. Бар асари паҳншавии зараррасонҳои «магаси харбуза» ва «ширинча»  талафёбии ҳосил зиёд гардид ва соҳа  дар  андешидани тадбирҳо барои пешгирии ин вазъ ва ҳимояи харбуза қафо монд. Истеҳсолоти кишоварзӣ бар асари ин омил рақобатпазирии маҳсулотро дар бозор таъмин карда натавонист. Дар натиҷа маҳсулоти монанд,  лекин сифатан пасти ба саломатии мардум зараровар ба ҷумҳурӣ  ворид шуда мақом ёфт. Раванди ҷойдошта метавонад сабаби аз байн рафтани навъҳои беҳтарини бо заҳмати чандинасраи халқ офаридашудаи харбуза гардад. Ҳамчунин, ин омил ба таъмини амнияти озуқавории кишвар низ мусоидат намекунад.
Мувофиқи маълумот, бори аввал зарари ҳашароти зараррасон - «магаси харбуза» соли 2003 мушоҳида гардид. Айни ҳол он  дар тамоми ҳудуди вилояти Хатлон паҳн шудааст. Ҷузъан зарари он дар шаҳру навоҳии Зафаробод, Мастчоҳ, Истаравшан, Деваштич,  Конибодоми вилояти Суғд ба мушоҳида мерасад.  Хуруҷ ва зараррасонии шадиди ин ҳашарот дар навоҳии полизикори водии Вахш  соли 2009  ба қайд гирифта шудааст. Дар натиҷаи гузарондани чораҳои  пешгирӣ ва ҳимоя дар хоҷагиҳои таҷрибавӣ паҳншавии зараррасон  дар маҷмӯъ  аз 70 - 95 дарсади соли 2009   то  10 - 20 дарсади соли 2013  коҳиш ёфт.   Соли 2009  65 - 90 дарсади ҳосили харбуза талаф ёфт, соли 2013 бошад, талафи ҳосил 10 - 15 дарсадро ташкил дод. Тадбирҳои роҳандозишудаи  аз «магаси харбуза» ва «ширинча» эмин доштани ҳосил собит сохтанд, ки самараи хуб танҳо дар натиҷаи маҷмӯан (дастҷамъона) гузарондани чорабиниҳо   ба даст меояд. Ҳамчунин, ба андешаи мо, зарур аст, ки кишоварзон  оид ба парвариши харбуза ва ҳимояи он, аз ҷумла парвариш ва нигоҳубини агротехникӣ, хусусиятҳои биологии  «магаси харбуза» ва «ширинча» барин ҳашароти зараррасон, коҳиш додани таъсири ҳашароти зараррасон тавассути гузарондани чорабиниҳои иловагии агротехникӣ - шудгори тирамоҳӣ, яхоб ва обмонии баҳорӣ ва муборизаи кимиёӣ бо ин ҳашарот, бояд иттилооти зарурӣ дошта бошанд.
 Ҳамзамон, бояд ҷиҳати дастрасии маводи зарурӣ доир ба паҳншавии зараррасонҳо дар    майдонҳои  кишти харбуза   бо иштироки  кишоварзон давра ба давра  мониторинг ва   семинарҳои омӯзишӣ гузаронда, корҳои пешгирӣ ва ҳимоя ташкил карда шаванд.   Чораҳои агротехникӣ бе иловаи чораҳои кимиёии мубориза на танҳо самара намедиҳанд,  балки ин ҳол ба   нобудшавии зиёди (иллат ёфтани  95 - 98 дарсади ҳосил  имконпазир аст) ҳосил оварда мерасонад. Муқаррар гардидааст, ки гузарондани чораҳои маҷмӯии ҳимояи зироати харбуза аз ҳашароти зараррасони «магаси харбуза» ва «ширинча»  ба ҳисоби миёна дар се соли таҳқиқотӣ аз 22611 то 36611 сомонӣ аз ҳар гектар фоидаи соф меоварад.  Парвариши харбуза бо ин усули ҳимоя сатҳи даромаднокиро барзиёд таъмин мекунад. Бо назардошти  натиҷаи корҳои таҳқиқотӣ   тавсия дода мешавад, ки дар сурати дар маҷмӯъ гузарондани чораҳои пешгирӣ ва ҳимоя  дар заминҳои обёришавандаи водиҳои Вахш ва Данғара парвариши навъҳои «ҳандалак», «тобистона» ва «тирамоҳӣ - зимистона» - и харбуза, дар навбати аввал навъҳои ба зараррасонҳо ва касалиҳо тобовари Кукча - 588, Бухорогӣ - 33, Тирамоҳӣ, Андархон, Обинабот, Гулобӣ, Парсилдоқӣ, Бурикалла, Алапучоқ, Амириро ба роҳ мондан  даркор аст.
Айни замон  кишоварзон дар парвариш ва ҳимояи  ин зироати ғизоии мардумӣ ва содиротӣ ба мушкилӣ дучор шуда, ба дастгирии мушаххас, хусусан олимон, ниёз доранд.  Дастовардҳои илмӣ ва таҷрибаи дар амал ҷорӣ кардани онҳо метавонанд ин мушкилиҳои соҳаро осон намоянд. Биноан, ташкили сохтори  муосири идоракуниро, ки  истеҳсолоти кишоварзиро бо соҳаҳои хизматрасонӣ, таъминот, таъмир, коркард, бандубаст, интиқол ва фурӯши маҳсулот фаъол ва муназзам мегардонад, зарур мешуморем. 
Ғ. ДОСТИЕВ, коршиноси масоили кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 13.03.2017    №: 55    Мутолиа карданд: 928

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед