logo

фарҳанг

ПАЙВАНДИ ИНСОН, ЗАМИН ВА КАЙҲОН

Дар байни тоҷикон  як силсила расму оини тақвимӣ вобаста ба фасли баҳор роиҷ мебошад. Ин расму оинҳо ба серҳосилӣ, андешаи нав эҳё шудани олами наботот вобаста аст. Наврӯз ба олами наботот пайвастагии зиёд дорад. Он бо пухтани хӯроки баҳории суманак, ки аз навдаҳои нахустини сабзаҳои гандуми баҳорӣ тайёр карда мешавад, оғоз мегардад. Дар ҷашни Наврӯз аз 7 навъи зироатҳои донагӣ хӯроке бо номи гандумкуча тайёр мекунанд. Ба ақидаи мардум ин барои серҳосилии зироатҳои соли дарпешистода ва барқарор намудани неруи худи одамон пас аз фасли сармо мусоидат мекунад.
Омад - омади баҳор ва омода намудани замин  барои кишт байни тоҷикони водиҳо ва кӯҳистон ба таҷлили ҷашни гулҳои нахустини баҳорӣ  вобастагӣ дорад.
Сокинони деҳа  дастаи гули сияҳгӯшро гирифта, онро мебӯсанд,  баъд гулҳоро дар чашм молида, мегӯянд: «Бойчечак – бойчечак, сиёҳгӯш - сиёҳгӯш, вазниниҳои маро бигиру сабукиҳоятро ба ман бидеҳ» ва ба писарбачаҳое, ки гул овардаанд,  меваҳои хушк, тухм ва қанд медиҳанд. Ба гуфтаи мардумшинос М. Р. Раҳимов ин расм деҳқононро аз омода шудан ба корҳои саҳроӣ ва зинда шудани табиат огоҳ менамуд.
Мардумшиноси маъруфи рус Е. М. Пешерева дар бораи таҷлили «Иди Лола» дар шаҳрҳои Исфара, Конибодом, Истаравшан ва ноҳияи  Шаҳристон («Иди лолазор») дар охири асри XIX ва ибтидои асри ХХ маълумоти ҷолиб додааст. Аз рӯйи маълумоти пешниҳоднамудаи олими мардумшинос ин ид аз ҷамъ овардани гули лола ва бо он оро додани  шохчаи дарахт оғоз мегардид. Бо ин шохча сокинони деҳа сайругашти оммавӣ баргузор мекарданд. Рӯзи дувум занҳо ва мардҳо ба мазор мерафтанд. Занҳо одатан дар мазори Абдуллои Сурхӣ ҷамъ меомаданд. Баъди зиёрати мазор ба назди ҷӯй рафта, дар оби он оббозӣ ё  обпошӣ менамуданд.
Дар ҷануби Тоҷикистон ин идро бо номи «Сайри гули сурх» ва дар шаҳри Бухоро бо номи  «Гули сурх»  таҷлил  менамуданд.
Мардумшиноси  дигари рус Б. Х. Кармишева иди мазкурро миёни тоҷикони Бойсуни Ӯзбекистон мушоҳида карда, қайд намудааст, ки он ҷо мазори Гули Сурх вуҷуд дорад. Дар он гузаштагони хоҷаҳои Гули Сурх дафн карда шудаанд. Аз рӯйи ривоятҳо, дар ин ҷо иди Гули Сурх дар рӯзи аввали Наврӯз оғоз меёфт. Шайхҳо дар ин рӯз болои мазор шохчаи гул мегузоштанд ва мардуми атроф  онро зиёрат мекарданд.
Тоҷикони Бухоро дар Иди Наврӯз сабзаи суманакро дар дастархон мегузоштанд. Нафари ба хона даромада се  бор сабзаро ба чашмонашон молида, мегуфт: «Илоҳо моро ба солу моҳи дарозе расонӣ». Баъд аз он, ба сари дастархоне, ки аз санбӯса ва бичакҳои алафин, тухмҳои ранги сурх дошта, суманаки дегӣ  ва меваҷот оро дода шуда буд, менишаст ва аз он тановул мекард.
Байни тоҷикони Бухоро расм буд, ки дар ҷашни Наврӯз аз гули садбарг  мураббо омода карда, рӯйи хони наврӯзӣ гузоранд. Бо ин мақсад гулҳои махсуси садбарг парвариш мекарданд, ки он бо исми гули мураббоӣ ном бароварда буд. То ҳол ин намуд мураббо миёни тоҷикони Бухоро ва ҳам зодагони Бухоро, ки дар Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд, хеле машҳур аст.
Дар Тоҷикистон занҳо дар Наврӯз  куртаҳои гулдӯзӣ мепӯшиданд. Ин куртаҳо аз нақшҳои гуногун иборат буда, табиати диёрро инъикос менамоянд. Нақши ин тасвирҳо  рамзнок буда,  аз табори ориёӣ будани  миллати тоҷик шаҳодат медиҳанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони илмии Институти таърих,
бостоншиносӣ  ва мардумшиносии ба номи А. Дониш


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.03.2017    №: 60    Мутолиа карданд: 618
02.04.2020


МАШВАРАТИ КОРИИ МУОВИНИ РАИСИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН БО ВАКИЛОНИ МАРДУМӢ

ҶАВОНОНИ ТОҶИКОБОД БА САФИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ ПАЙВАСТАНД

САЙЁҲӢ. ТАШКИЛИ 12 ХАТСАЙРИ НАВ

ШИРКАТИ 42 ЛЕГИОНЕР ДАР ЧЕМПИОНАТИ НАВБАТИИ ТОҶИКИСТОН

СУТ РАСМАН ДАР ТОҶИКИСТОН НАБУДАНИ КОРОНАВИРУСРО ТАСДИҚ НАМУД

ГАРДИШИ МОЛ МИЁНИ ТОҶИКИСТОН ВА КИШВАРҲОИ СҲШ АЗ НИМ МИЛЛИАРД ДОЛЛАР БОЛО РАФТ

АРАБИСТОНИ САУДӢ: "АЗ САФАР БА ҲАҶ ХУДДОРӢ КУНЕД!"

СОКИНИ 101 - СОЛАИ НИДЕРЛАНД АЗ COVID-19 ҶОН БА САЛОМАТ БУРД

Ҷаҳон дар як сатр

01.04.2020


ХАТЛОН. ҶОИЗА БАРОИ МУҲАҚҚИҚОНИ ИЛМҲОИ ТАБИАТШИНОСӢ ВА ДАҚИҚ

СУҒД. БЕШ АЗ 30 КОРХОНАИ ИСТЕҲСОЛИ ОРДУ РАВҒАН

НУФУЗИ САЙЁҲИИ ТОҶИКИСТОН МЕАФЗОЯД

ФАЪОЛИЯТИ ҲУҚУҚЭҶОДКУНӢ БА МАРҲИЛАИ СИФАТАН НАВ ВОРИД ШУД

«ҚАҲРАМОНИ АБАДӢ - ТЕМУРМАЛИК» ДАР ҶУМҲУРИИ КОРЕЯ БА ТАБЪ РАСИД

ТОКИО. САНАИ БАРГУЗОРИИ БОЗИҲОИ ОЛИМПӢ МАЪЛУМ ШУД

ТАНТАНАҲОИ НАВРӮЗӢ ДАР ЛАХШ

ҲИФЗИ МУҲИТИ ЗИСТ. ИҶРОИ БАРНОМА МУҲОКИМА ГАРДИД

СУТ: 165 ҲАЗОР БЕМОРИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

ЧИН БАРОИ ПЕШГИРӢ АЗ КОРОНАВИРУС БА ТОҶИКИСТОН АФЗОРИ ЗАРУРӢ ФИРИСТОД

ДАР УХАН БЕШ АЗ 60 БЕМОРХОНА БА НИЗОМИ МУҚАРРАРИИ ФАЪОЛИЯТ БАРГАШТ

ТАБИБОНИ ОЛМОНӢ 16 ҲАЗОР БЕМОРРО АЗ КОРОНАВИРУС НАҶОТ ДОДАНД

ПУТИН ВА ТРАМП НАРХИ КУНУНИИ НАФТРО БА МАНФИАТИ ДУ КИШВАР СОЗГОР НАМЕШУМОРАНД

ДАР ТУРКМАНИСТОН ИСТИФОДАИ КАЛИМАИ КОРОНАВИРУС МАНЪ ГАШТ

Ҷаҳон дар як сатр

31.03.2020


РОҒУН. ВАРЗИШ РӮ БА РУШД ДОРАД

КОРРУПСИЯ РОҲБАРИ АССОТСИАТСИЯРО БА КУРСИИ АЙБДОРӢ НИШОНД

ОДАМКУШӢ. ХУШУНАТИ ОИЛАВИЕ, КИ БО МАРГ АНҶОМ ШУД

ДУЗДӢ. ГУМОНБАР БОЗДОШТ ГАРДИД

Ҷаҳон дар як сатр

РОССИЯ РОҲИ ТАБОБАТИ КОРОНАВИРУСРО ПАЙДО КАРД

ДАР ҚИРҒИЗИСТОН НАХУСТИН БЕМОРОНИ ВИРУСИ НАВ ШИФО ЁФТАНД

ПУТИН ВА ТРАМП МАСОИЛИ COVID-19 ВА НАРХИ НАФТРО БАРРАСӢ НАМУДАНД

ИНДУСТРИЯИ МӮДИ ИТАЛИЯ РӮЗЕ 1,5 МИЛЛИОН НИҚОБИ ТИББӢ ХОҲАД БАРОВАРД

30.03.2020


"АЗ НАВРӮЗ ТО НАВРӮЗ"

БӮСТОН. АВЛАВИЯТ БА РУШДИ САНОАТ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед