logo

фарҳанг

ПАЙВАНДИ ИНСОН, ЗАМИН ВА КАЙҲОН

Дар байни тоҷикон  як силсила расму оини тақвимӣ вобаста ба фасли баҳор роиҷ мебошад. Ин расму оинҳо ба серҳосилӣ, андешаи нав эҳё шудани олами наботот вобаста аст. Наврӯз ба олами наботот пайвастагии зиёд дорад. Он бо пухтани хӯроки баҳории суманак, ки аз навдаҳои нахустини сабзаҳои гандуми баҳорӣ тайёр карда мешавад, оғоз мегардад. Дар ҷашни Наврӯз аз 7 навъи зироатҳои донагӣ хӯроке бо номи гандумкуча тайёр мекунанд. Ба ақидаи мардум ин барои серҳосилии зироатҳои соли дарпешистода ва барқарор намудани неруи худи одамон пас аз фасли сармо мусоидат мекунад.
Омад - омади баҳор ва омода намудани замин  барои кишт байни тоҷикони водиҳо ва кӯҳистон ба таҷлили ҷашни гулҳои нахустини баҳорӣ  вобастагӣ дорад.
Сокинони деҳа  дастаи гули сияҳгӯшро гирифта, онро мебӯсанд,  баъд гулҳоро дар чашм молида, мегӯянд: «Бойчечак – бойчечак, сиёҳгӯш - сиёҳгӯш, вазниниҳои маро бигиру сабукиҳоятро ба ман бидеҳ» ва ба писарбачаҳое, ки гул овардаанд,  меваҳои хушк, тухм ва қанд медиҳанд. Ба гуфтаи мардумшинос М. Р. Раҳимов ин расм деҳқононро аз омода шудан ба корҳои саҳроӣ ва зинда шудани табиат огоҳ менамуд.
Мардумшиноси маъруфи рус Е. М. Пешерева дар бораи таҷлили «Иди Лола» дар шаҳрҳои Исфара, Конибодом, Истаравшан ва ноҳияи  Шаҳристон («Иди лолазор») дар охири асри XIX ва ибтидои асри ХХ маълумоти ҷолиб додааст. Аз рӯйи маълумоти пешниҳоднамудаи олими мардумшинос ин ид аз ҷамъ овардани гули лола ва бо он оро додани  шохчаи дарахт оғоз мегардид. Бо ин шохча сокинони деҳа сайругашти оммавӣ баргузор мекарданд. Рӯзи дувум занҳо ва мардҳо ба мазор мерафтанд. Занҳо одатан дар мазори Абдуллои Сурхӣ ҷамъ меомаданд. Баъди зиёрати мазор ба назди ҷӯй рафта, дар оби он оббозӣ ё  обпошӣ менамуданд.
Дар ҷануби Тоҷикистон ин идро бо номи «Сайри гули сурх» ва дар шаҳри Бухоро бо номи  «Гули сурх»  таҷлил  менамуданд.
Мардумшиноси  дигари рус Б. Х. Кармишева иди мазкурро миёни тоҷикони Бойсуни Ӯзбекистон мушоҳида карда, қайд намудааст, ки он ҷо мазори Гули Сурх вуҷуд дорад. Дар он гузаштагони хоҷаҳои Гули Сурх дафн карда шудаанд. Аз рӯйи ривоятҳо, дар ин ҷо иди Гули Сурх дар рӯзи аввали Наврӯз оғоз меёфт. Шайхҳо дар ин рӯз болои мазор шохчаи гул мегузоштанд ва мардуми атроф  онро зиёрат мекарданд.
Тоҷикони Бухоро дар Иди Наврӯз сабзаи суманакро дар дастархон мегузоштанд. Нафари ба хона даромада се  бор сабзаро ба чашмонашон молида, мегуфт: «Илоҳо моро ба солу моҳи дарозе расонӣ». Баъд аз он, ба сари дастархоне, ки аз санбӯса ва бичакҳои алафин, тухмҳои ранги сурх дошта, суманаки дегӣ  ва меваҷот оро дода шуда буд, менишаст ва аз он тановул мекард.
Байни тоҷикони Бухоро расм буд, ки дар ҷашни Наврӯз аз гули садбарг  мураббо омода карда, рӯйи хони наврӯзӣ гузоранд. Бо ин мақсад гулҳои махсуси садбарг парвариш мекарданд, ки он бо исми гули мураббоӣ ном бароварда буд. То ҳол ин намуд мураббо миёни тоҷикони Бухоро ва ҳам зодагони Бухоро, ки дар Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд, хеле машҳур аст.
Дар Тоҷикистон занҳо дар Наврӯз  куртаҳои гулдӯзӣ мепӯшиданд. Ин куртаҳо аз нақшҳои гуногун иборат буда, табиати диёрро инъикос менамоянд. Нақши ин тасвирҳо  рамзнок буда,  аз табори ориёӣ будани  миллати тоҷик шаҳодат медиҳанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони илмии Институти таърих,
бостоншиносӣ  ва мардумшиносии ба номи А. Дониш


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.03.2017    №: 60    Мутолиа карданд: 455

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед