logo

фарҳанг

ПАЙВАНДИ ИНСОН, ЗАМИН ВА КАЙҲОН

Дар байни тоҷикон  як силсила расму оини тақвимӣ вобаста ба фасли баҳор роиҷ мебошад. Ин расму оинҳо ба серҳосилӣ, андешаи нав эҳё шудани олами наботот вобаста аст. Наврӯз ба олами наботот пайвастагии зиёд дорад. Он бо пухтани хӯроки баҳории суманак, ки аз навдаҳои нахустини сабзаҳои гандуми баҳорӣ тайёр карда мешавад, оғоз мегардад. Дар ҷашни Наврӯз аз 7 навъи зироатҳои донагӣ хӯроке бо номи гандумкуча тайёр мекунанд. Ба ақидаи мардум ин барои серҳосилии зироатҳои соли дарпешистода ва барқарор намудани неруи худи одамон пас аз фасли сармо мусоидат мекунад.
Омад - омади баҳор ва омода намудани замин  барои кишт байни тоҷикони водиҳо ва кӯҳистон ба таҷлили ҷашни гулҳои нахустини баҳорӣ  вобастагӣ дорад.
Сокинони деҳа  дастаи гули сияҳгӯшро гирифта, онро мебӯсанд,  баъд гулҳоро дар чашм молида, мегӯянд: «Бойчечак – бойчечак, сиёҳгӯш - сиёҳгӯш, вазниниҳои маро бигиру сабукиҳоятро ба ман бидеҳ» ва ба писарбачаҳое, ки гул овардаанд,  меваҳои хушк, тухм ва қанд медиҳанд. Ба гуфтаи мардумшинос М. Р. Раҳимов ин расм деҳқононро аз омода шудан ба корҳои саҳроӣ ва зинда шудани табиат огоҳ менамуд.
Мардумшиноси маъруфи рус Е. М. Пешерева дар бораи таҷлили «Иди Лола» дар шаҳрҳои Исфара, Конибодом, Истаравшан ва ноҳияи  Шаҳристон («Иди лолазор») дар охири асри XIX ва ибтидои асри ХХ маълумоти ҷолиб додааст. Аз рӯйи маълумоти пешниҳоднамудаи олими мардумшинос ин ид аз ҷамъ овардани гули лола ва бо он оро додани  шохчаи дарахт оғоз мегардид. Бо ин шохча сокинони деҳа сайругашти оммавӣ баргузор мекарданд. Рӯзи дувум занҳо ва мардҳо ба мазор мерафтанд. Занҳо одатан дар мазори Абдуллои Сурхӣ ҷамъ меомаданд. Баъди зиёрати мазор ба назди ҷӯй рафта, дар оби он оббозӣ ё  обпошӣ менамуданд.
Дар ҷануби Тоҷикистон ин идро бо номи «Сайри гули сурх» ва дар шаҳри Бухоро бо номи  «Гули сурх»  таҷлил  менамуданд.
Мардумшиноси  дигари рус Б. Х. Кармишева иди мазкурро миёни тоҷикони Бойсуни Ӯзбекистон мушоҳида карда, қайд намудааст, ки он ҷо мазори Гули Сурх вуҷуд дорад. Дар он гузаштагони хоҷаҳои Гули Сурх дафн карда шудаанд. Аз рӯйи ривоятҳо, дар ин ҷо иди Гули Сурх дар рӯзи аввали Наврӯз оғоз меёфт. Шайхҳо дар ин рӯз болои мазор шохчаи гул мегузоштанд ва мардуми атроф  онро зиёрат мекарданд.
Тоҷикони Бухоро дар Иди Наврӯз сабзаи суманакро дар дастархон мегузоштанд. Нафари ба хона даромада се  бор сабзаро ба чашмонашон молида, мегуфт: «Илоҳо моро ба солу моҳи дарозе расонӣ». Баъд аз он, ба сари дастархоне, ки аз санбӯса ва бичакҳои алафин, тухмҳои ранги сурх дошта, суманаки дегӣ  ва меваҷот оро дода шуда буд, менишаст ва аз он тановул мекард.
Байни тоҷикони Бухоро расм буд, ки дар ҷашни Наврӯз аз гули садбарг  мураббо омода карда, рӯйи хони наврӯзӣ гузоранд. Бо ин мақсад гулҳои махсуси садбарг парвариш мекарданд, ки он бо исми гули мураббоӣ ном бароварда буд. То ҳол ин намуд мураббо миёни тоҷикони Бухоро ва ҳам зодагони Бухоро, ки дар Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд, хеле машҳур аст.
Дар Тоҷикистон занҳо дар Наврӯз  куртаҳои гулдӯзӣ мепӯшиданд. Ин куртаҳо аз нақшҳои гуногун иборат буда, табиати диёрро инъикос менамоянд. Нақши ин тасвирҳо  рамзнок буда,  аз табори ориёӣ будани  миллати тоҷик шаҳодат медиҳанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони илмии Институти таърих,
бостоншиносӣ  ва мардумшиносии ба номи А. Дониш


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.03.2017    №: 60    Мутолиа карданд: 521

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад

ЭНЕРГЕТИКА. 2,5 миллиард сомонӣ қарзи дебитории "Барқи тоҷик" муаммои ҳалталаб боқӣ мемонад

15.07.2019


Сарвазири Корея ба Тоҷикистон меояд

Баррасии масъалаҳои ҳамгироии САҲА, СҲШ ва ИА дар минтақаи Осиёи Марказӣ

Нахустин шумораи маҷаллаи «Осиё ва Аврупо» аз чоп баромад

ДТТ. Изҳори нигаронӣ аз вазъи бо кор таъмин шудани хатмкардаҳо

ТИБ. 288 номгӯи доруи ғайристандартӣ ошкор шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед