logo

фарҳанг

ПАЙВАНДИ ИНСОН, ЗАМИН ВА КАЙҲОН

Дар байни тоҷикон  як силсила расму оини тақвимӣ вобаста ба фасли баҳор роиҷ мебошад. Ин расму оинҳо ба серҳосилӣ, андешаи нав эҳё шудани олами наботот вобаста аст. Наврӯз ба олами наботот пайвастагии зиёд дорад. Он бо пухтани хӯроки баҳории суманак, ки аз навдаҳои нахустини сабзаҳои гандуми баҳорӣ тайёр карда мешавад, оғоз мегардад. Дар ҷашни Наврӯз аз 7 навъи зироатҳои донагӣ хӯроке бо номи гандумкуча тайёр мекунанд. Ба ақидаи мардум ин барои серҳосилии зироатҳои соли дарпешистода ва барқарор намудани неруи худи одамон пас аз фасли сармо мусоидат мекунад.
Омад - омади баҳор ва омода намудани замин  барои кишт байни тоҷикони водиҳо ва кӯҳистон ба таҷлили ҷашни гулҳои нахустини баҳорӣ  вобастагӣ дорад.
Сокинони деҳа  дастаи гули сияҳгӯшро гирифта, онро мебӯсанд,  баъд гулҳоро дар чашм молида, мегӯянд: «Бойчечак – бойчечак, сиёҳгӯш - сиёҳгӯш, вазниниҳои маро бигиру сабукиҳоятро ба ман бидеҳ» ва ба писарбачаҳое, ки гул овардаанд,  меваҳои хушк, тухм ва қанд медиҳанд. Ба гуфтаи мардумшинос М. Р. Раҳимов ин расм деҳқононро аз омода шудан ба корҳои саҳроӣ ва зинда шудани табиат огоҳ менамуд.
Мардумшиноси маъруфи рус Е. М. Пешерева дар бораи таҷлили «Иди Лола» дар шаҳрҳои Исфара, Конибодом, Истаравшан ва ноҳияи  Шаҳристон («Иди лолазор») дар охири асри XIX ва ибтидои асри ХХ маълумоти ҷолиб додааст. Аз рӯйи маълумоти пешниҳоднамудаи олими мардумшинос ин ид аз ҷамъ овардани гули лола ва бо он оро додани  шохчаи дарахт оғоз мегардид. Бо ин шохча сокинони деҳа сайругашти оммавӣ баргузор мекарданд. Рӯзи дувум занҳо ва мардҳо ба мазор мерафтанд. Занҳо одатан дар мазори Абдуллои Сурхӣ ҷамъ меомаданд. Баъди зиёрати мазор ба назди ҷӯй рафта, дар оби он оббозӣ ё  обпошӣ менамуданд.
Дар ҷануби Тоҷикистон ин идро бо номи «Сайри гули сурх» ва дар шаҳри Бухоро бо номи  «Гули сурх»  таҷлил  менамуданд.
Мардумшиноси  дигари рус Б. Х. Кармишева иди мазкурро миёни тоҷикони Бойсуни Ӯзбекистон мушоҳида карда, қайд намудааст, ки он ҷо мазори Гули Сурх вуҷуд дорад. Дар он гузаштагони хоҷаҳои Гули Сурх дафн карда шудаанд. Аз рӯйи ривоятҳо, дар ин ҷо иди Гули Сурх дар рӯзи аввали Наврӯз оғоз меёфт. Шайхҳо дар ин рӯз болои мазор шохчаи гул мегузоштанд ва мардуми атроф  онро зиёрат мекарданд.
Тоҷикони Бухоро дар Иди Наврӯз сабзаи суманакро дар дастархон мегузоштанд. Нафари ба хона даромада се  бор сабзаро ба чашмонашон молида, мегуфт: «Илоҳо моро ба солу моҳи дарозе расонӣ». Баъд аз он, ба сари дастархоне, ки аз санбӯса ва бичакҳои алафин, тухмҳои ранги сурх дошта, суманаки дегӣ  ва меваҷот оро дода шуда буд, менишаст ва аз он тановул мекард.
Байни тоҷикони Бухоро расм буд, ки дар ҷашни Наврӯз аз гули садбарг  мураббо омода карда, рӯйи хони наврӯзӣ гузоранд. Бо ин мақсад гулҳои махсуси садбарг парвариш мекарданд, ки он бо исми гули мураббоӣ ном бароварда буд. То ҳол ин намуд мураббо миёни тоҷикони Бухоро ва ҳам зодагони Бухоро, ки дар Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд, хеле машҳур аст.
Дар Тоҷикистон занҳо дар Наврӯз  куртаҳои гулдӯзӣ мепӯшиданд. Ин куртаҳо аз нақшҳои гуногун иборат буда, табиати диёрро инъикос менамоянд. Нақши ин тасвирҳо  рамзнок буда,  аз табори ориёӣ будани  миллати тоҷик шаҳодат медиҳанд.
З. ЮСУФБЕКОВА,
М. ШОВАЛИЕВА,
ходимони илмии Институти таърих,
бостоншиносӣ  ва мардумшиносии ба номи А. Дониш


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.03.2017    №: 60    Мутолиа карданд: 388

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед