logo

фарҳанг

ЖУРНАЛИСТИКА ВА ПУБЛИТСИСТИКАШИНОСӢ. ОН БОЯД ЧУН САМТИ АФЗАЛИЯТНОКИ ИЛМ ЭЪТИРОФ ГАРДАД

Мафҳум, мазмун ва вазифаҳои публитсистикаро имрӯз муҳаққиқони илмҳои адабиётшиносӣ ва журналистика ба таври гуногун маънидод мекунанд. Илми адабиётшиносӣ публитсистикаро ҳамчун жанри алоҳида,  як навъи адабиёт ва ё адабиёти аз ҳунари бадеӣ орӣ медонад.

Ин фаҳмиш аз он сар зада, ки публитсистика табиати духӯрагӣ дорад: аз як тараф, ба воқеияти иҷтимоӣ такя мекунад, аз ҷониби дигар, аз аносири ҳунарӣ баҳраманд мегардад. Ҷанбаи аввал ба журналистика ва ҷанбаи дувум ба адабиёти бадеӣ мегаравад.  Аммо таносуби ин гаравиш баробар нест, балки ҷанбаи воқеӣ дар он афзалият дорад. Ба ибораи дигар, публитсистика аз воқеияти мушаххаси давру замони муайян маншаъ мегирад.
Ҷойи шубҳае нест, ки публитсистика таърихи дерина ва бо адабиёти бадеӣ алоқамандӣ дорад, аммо дар инкишофи он пеш аз ҳама пайдоиши матбуот ва ташаккули воситаҳои дигари ахбори омма таъсир гузоштааст. Дар қарни ХХ ва замони имрӯз, ки онро қарни иттилоот ва ҳатто оғози эраи иттилоотӣ меноманд, публитсистика бо журналистика алоқамандии бештар пайдо кардааст.
Лозим  ба  ёдоварист,  ки имкониятҳои матбуоти даврӣ таъйиноти публитсистикаро тағйир дода, омилҳои иҷтимоӣ ва сиёсиро дар он пурзӯр намуд. Публитсистика  ҳамчун навъи эҷоди муътақид ба воқеияти иҷтимоӣ эътироф гардида, масъалаҳои шинохти назарии он мавриди баҳси олимону муҳаққиқон қарор гирифт. Масъалаҳои чӣ будани публитсистика ҳарчанд дар нимаи дувуми асри XIX аз ҷониби олимони рус ба баҳси илмӣ ворид шуда, ба шарофати корҳои илмии В. В. Воровский, А. В. Луначарский, С. Г. Шаумян ва дигарон таҳқиқоти публитсистӣ ривоҷ ёфт. Бахусус дар давраи аввали ҳокимияти шӯравӣ дар Русия ва ҷамоҳири пешрафта нуфузи зиёд пайдо кард, аммо ба ҷанбаҳои назарӣ ва махсусияти осори ин навъи эҷод асосан баъд аз солҳои 70 – уми асри гузашта таваҷҷуҳ бештар гардид. Дар ин давра дар публитсистикашиносии шӯравӣ пажӯҳишҳои зиёде ба анҷом расиданд.
Дар фазои илмии шӯравӣ масъалаҳои назарии публитсистика, асосан, аз ҷониби адибон ва адабиётшиносон дар алоқамандӣ бо хосияти адабиёти бадеӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтааст. Аз ҷумла, пажӯҳишҳои олимони тоҷик М. Шукуров «Тадқиқи бадеӣ ва ҷанбаи публитсистӣ», А. Саъдуллоев «Публитсистикаи Мирзо Турсунзода», «Хосияти адабиёт» ва дигарон дар ҳамин рӯҳия амалӣ шудаанд. 
Дар замони имрӯз, ки бо инкишофи техникаву технология, аз ҷумла рушди интернет, навъҳои гуногуни муошират ба вуҷуд омада шакл мегирад, муносибати журналистӣ ва публитсистӣ низ ашколи тоза пайдо мекунад. Ин ҳолат нишон медиҳад, ки талаботи ҷомеа дигаргун мешавад ва муносибати журналистӣ ва публитсистӣ низ тағйир меёбад. Имрӯз ҷомеа тақозо дорад, ки масъалаҳои иҷтимоӣ, сиёсӣ, фарҳангӣ на танҳо дар доираи маҳал, балки берун аз он, дар фазои ҷаҳонӣ мавриди баррасӣ ва ҳаллу фасл қарор гиранд. Ин тақозои замони муосир, аз як тараф, аҳамият ва муҳимияти боз ҳам бештар пайдо кардани журналистика ва публитсистикаро нишон диҳад, аз сӯйи дигар, сатҳи баланд ва мақоми ҷаҳонӣ пайдо кардани мавзӯоти баҳси онро мефаҳмонад. Далели ин ҳолат муборизаҳои сиёсиву ғоявии байни давлатҳо, ҳизбу ҳаракат ва созмонҳои гуногун аст. Дар ин раванд мубориза барои ҳифз ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ дар ҷои аввал меистад. Ҳифзи манфиатҳои миллӣ вазифаи як нафар ва ё гурӯҳи алоҳида нест, балки вазифаи тамоми ҷомеа аст. Агар ҷомеа фаъол набошад, татбиқи ғояҳои иҷтимоиву сиёсӣ ва миллӣ табиӣ ва судманд сурат намегирад. Дар маърифатнокии ҷомеа, боло бурдани фаъолмандии касбиву шаҳрвандии мардум, ташкили муборизаҳои оқилонаву созанда баҳри татбиқи ин ё он барномаҳои муҳими давру замон, ниҳодҳои гуногуни иҷтимоӣ нақш гузоранд ҳам, дар шароити имрӯза ҳеҷ яке аз онҳо мисли журналистика, ВАО ва публитсистика имконият ва афзалият надорад. Имрӯз на фақат ба онҳо таваҷҷуҳ бештар шудааст, балки таносуби публитсистӣ ва оҳангҳои иҷтимоӣ дар адабиёти бадеӣ афзалият пайдо кардааст. Имрӯз мо тавассути публитсистика ва публитсистон метавонем бо истифода аз воситаҳои гуногуни ахбори омма фазои иттилоотии кишварро соҳибӣ кунем, набзи онро муайян намоем, байни қишрҳои гуногуни ҷомеа мубодилаи афкор ба вуҷуд орем. 
Агар дар ибтидо публитсистика ҳамчун намуди махсуси адабиёт дар қаринаи адабиёти илмӣ ва бадеӣ шинохта мешуд, имрӯз он хусусиятҳои ҷудогона пайдо намуда, ба шакли махсуси эҷод мубаддал гардидааст, ки инъикоси воқеият, тарғиби ғояҳои иҷтимоӣ ва ташаккули афкори оммаро дар назар дорад. Имрӯз публитсистика танҳо майл ба адабиёти бадеиву таърих надорад, балки майли он ба сотсиология, сиёсатшиносӣ, равоншиносӣ бештар шудааст. Мафҳуму ифодаҳои «ҷанбаи публитсистӣ», «рӯҳи публитсистӣ», «мабнои публитсистӣ», «оҳанги публитсистӣ», «тамоюли публитсистӣ» ва амсоли ин, имрӯз духӯрагии худро коҳиш дода, омили сирф публитсистиро касб намудаанд.
Бо дигар шудани таъйинот ва нақши ВАО самти пажӯҳиши ин соҳа низ тағйир ёфт. Агар самти пажӯҳишҳои илмии ин соҳаро қаблан, ағлаб масъалаҳои таърихӣ ва амалӣ ташкил медод, имрӯз таваҷҷуҳ ба мавзӯоти технологияи касбӣ, роҳу тариқаи истифодаи воситаҳои техникии замонавӣ, татбиқи технологияҳои рақамӣ дар фаъолияти ВАО, иртибот бо аудитория ва ғайра бартарӣ пайдо намудааст.
 Ҳолат, хусусият ва таъйиноти журналистика ва публитсистикаи муосир тақозо менамояд, ки муносибат ба таҳқиқи он тағйир ёбад, рӯҳи замонавӣ пайдо кунад, то натиҷаҳои илмии ҳосилшуда бо раванди ҷомеаи муосир ва инкишофи соҳа таъсири бештар расонад.
Ин ва дигар омилҳо нишон медиҳанд, ки заминаҳои ташаккули илмҳои публитсистикашиносӣ ва журналистика дар кишвари мо ҳаматарафа фароҳам шуда, предмети омӯзиш ва пажӯҳиши он муайян ва мушаххас шудааст. Ин аст, ки ҳамасола дар самти журналистика чандин рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ бомуваффақият дифоъ мегарданд.   
Аммо, мутаассифона, журналистика ва публитсистикашиносӣ ҳамчун илми алоҳида дар “Номгӯи самтҳои афзалиятноки инкишофи илм, техника ва технология дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” дохил карда нашудааст. Ба андешаи мо, дар асри рушди иттилоот, вақте ки омилҳои амнияти иттилоотӣ дар ҷаҳони муосир ба мадди аввал баромадаанд, журналистика ва публитсистикашиносӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки инкишофи илм дар Тоҷикистони соҳибистиқлол эътироф гардад.     
Бо итминони комил метавон гуфт, ки шомил намудани ин соҳа ба номгӯйи мазкур, на танҳо ба инкишофи ин соҳаи муҳими илм, балки дар пешрафти ҳаёти иҷтимоиву иқтисодӣ ва фарҳангии ҷомеа таъсири назаррас хоҳад гузошт.
Мурод МУРОДӢ,
Масрур АБДУЛЛОЕВ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 29.03.2017    №: 66    Мутолиа карданд: 479

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед