logo

иқтисод

ИЛМ. ИМКОНИЯТҲО КАМТАР ИСТИФОДА МЕШАВАНД, ЧАРО?

Дар солҳои мавҷудияти Ҳокимияти шӯравӣ роҳбарияти ҷумҳурӣ барои бунёди нахустин комбинати металлургӣ дар шаҳраки Регар қарор кард. Барои фаъолияти мунтазами он ашёи минералии зарурӣ бояд аз кони нефелинҳои сиенитии мавзеи Турпӣ, воқеъ дар ноҳияи Рашт, истихроҷ мешуд. Аммо ин нақша бо ҳар гуна сабабҳои объективию  субъективӣ амалӣ нагардид ва дар натиҷа, комбинати мазкур фаъолияти худро аз ҳисоби ашёи гилхоки воридотии гаронбаҳо  давом дод.
Масоили таъмин кардани ширкати «Талко» бо ашёи ватанӣ беш аз пеш ҳалталаб шудааст. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатиашон ба Маҷлиси Олӣ иброз намуданд, ки яке аз ҳадафҳои стратегии давлат ин саноаткунонии мамлакат ва  аз кишвари аграрӣ - саноатӣ ба кишвари саноатӣ - аграрӣ табдил додани Тоҷикистони маҳбуби мо мебошад. Зимни баррасии «Иҷрои Буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати маблағгузории «Барномаи давлатии рушди соҳаи геологияи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012-2020» дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ зикр гардид, ки барномаи мазкур барои рушди соҳаҳои саноат дар заминаи истифодаи захираҳои канданиҳои фоиданоки маҳаллӣ ва ривоҷ додани корҳои ҷустуҷӯию иктишофии сарватҳои қаъризаминӣ таҳия  шудааст. Ҳадафи асосии барнома афзун намудани заминаи ашёи минералӣ барои мунтазам фаъолият кардани корхонаҳои амалкунанда, бунёдшаванда ва банақшагирифташуда мебошад.
Тавре зимни баррасии масъала зикр гардид, барои фаъолияти мунтазам ва босифати ширкати «Талко» истеҳсоли гилхок, ки аз маъдани боксит ҷудо карда мешавад, зарур аст. Мутаассифона, дар таърихи бисёрсолаи инкишофи қишри замин дар Тоҷикистон шароити геологии ҳосилшавии маъдани боксит ба вуҷуд наомадааст.
Дар ҳақиқат, боксит маъдани асосӣ барои аз он ҷудо карда гирифтани гилхок ва алюминий ба ҳисоб меравад. Аз рӯи маълумоти мавҷуда, маъдани боксит дар ҷаҳон хеле кам вомехӯрад ва қариб 90 дарсади кону сарчашмаҳои он асосан дар Австралия, Бразилия, Гвинея, Гайана, Суринам ва ҷазираи Ямайкаи баҳри Кариб мавҷуданд. Боксити холис маъдани алюминийдор мебошад ва асосан аз се минерали оксиди алюминий - гиббсит, бёмит ва диаспор ташкил ёфтааст. Сиенити нефелинӣ, ки дар ноҳияи Рашт дарёфт карда шудааст, таркибан аз ду минерал: нефелин ва калсилит иборат буда, сарчашмаи гилхок ва алюминийи холис мебошад.
Дар ҳудуди Тоҷикистон бисёр ашёҳои минералӣ мавҷуданд, ки онҳо дар структураи минералӣ бо намуди пайвастагии оксидӣ ё гидроксидӣ ашёи алюминийдорро ташкил медиҳанд. Яке аз ҳамин гуна навъи пайвастагӣ дар таркиби минерали гилии бейделлит дида мешавад, ки вай маҳсули тағйирёбии нефелин буда, компоненти асосии минерали монтмориллонит ба ҳисоб меравад. Минерали монтмориллонит дар асл ташкилкунандаи гилҳои бентонитӣ мебошад, ки хусусият ва қобилияти баланди ҷаббишнокӣ, ёзандагӣ, равонӣ, часпакӣ, суспензионӣ, ба гел табдилёбӣ ва ғайра дорад. Хусусиятҳои номбаргардида сифатҳои асосии гилҳои монтмориллонитиро ташкил намуда,  имконият медиҳанд, ки гилҳои аз чунин минерал ҳосилшуда ҳамчун ашёи минералӣ  дар як қатор соҳаҳои саноат (нассоҷӣ, равғанкашӣ, шароббарорӣ ва ғайра), кишоварзӣ ва тиб истифода шаванд.
Бо назардошти он, ки гилҳои монтмориллонитӣ ва дигар минералҳои таркибан ба гурӯҳи монтмориллонитӣ дохилшаванда (бейделлит, гиббсит, бёмит, калсилит ва ғайра) аз оксиду гидрооксиди алюминий иборатанд, усулҳои коркарди онҳоро дарёфт намуда, технологияи ҷудо карда гирифтани оксиди алюминийро (Al2O3) ба роҳ монда, «Талко» - ро бо ин ашёи минералии алтернативӣ таъмин намудан имконпазир аст. Ашёи минералии монтмориллонитӣ (бентонитӣ) қариб дар тамоми мавзеъҳои Тоҷикистон васеъ паҳн гаштаанд ва дар қабатҳои ҷинсҳои таҳшонии даври палеоген (35 - 40 млн. сол қабл) ҳосил шудаанд. Айни ҳол зиёда аз 30 кону манбаи он дарёфт шудааст, ки захираи онҳо ба садҳо миллион тонна мерасад.
А. ҚОРИЕВ,
номзади илмҳои геология ва минералогия, корманди Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.04.2017    №: 70    Мутолиа карданд: 416

23.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед