logo

иқтисод

АНОР. ЧӢ ГУНА БОҒҲОРО АЗ НОБУДӢ ҲИФЗ НАМОЕМ?

Анор меваи лазиз ва дармонбахш, яъне дорои хосиятҳои табобатӣ буда, дар саноати хӯрокворӣ ва техникӣ низ истифода мешавад. Ҳамин аст, ки талаботи бозор ба меваи анор ҳамеша афзоянда боқӣ мемонад. Мутаассифона, бо вуҷуди дар ҷумҳурӣ ба роҳ мондани бунёди боғҳои нав, таъмири боғҳои пешина ва мавҷудияти хоҷагиҳои зиёди ниҳолпарварӣ, дар байни боғдорон норасоии ниҳолҳои навъҳои серҳосилу босифат ба хубӣ эҳсос мешавад.
Хоҷагидорон ва деҳқонони инфиродӣ аз нарасидани ниҳолҳои босифату серҳосил ноилоҷ боғҳои худро бо ниҳолҳои ғайристандартиву пастсифат пур мекунанд, ки дар оянда сабаби камҳосилӣ мегардад. Дар нишондодҳои оморӣ анор ба гурӯҳи меваҳои субтропикӣ дохил  мешавад. Ба назари мо, дар оянда муайян сохтани роҳҳои самаранок истифода бурдани заминҳои санглоху камоб, ки боғҳои анор асосан дар  ин заминҳо бунёд мегарданд, аз фоида холӣ нест. Мувофиқи ҳисоботи оморӣ, соли 2014 дар ҷумҳурӣ 400 гектар боғи анор мавҷуд буд ва ҳамагӣ 320 тонна меваи анор ҷамъоварӣ шудааст.
Солҳои 90 - уми қарни гузашта дар ҷумҳурӣ зараррасони нав - ба истилоҳ «оташаки анор» ба мушоҳида расид, ки хуруҷи он, мутаассифона,  то ҳол давом дошта, боиси нобудшавии ҳосили анор гардидааст. Дар боғҳои анори шаҳри Норак ин ҳашароти зараррасон соли 1996 ба қайд гирифта шуд. Барои мисол, солҳои пешин ( то зуҳури «оташаки анор») ҳосилнокии боғҳои анор аз ҳар гектар 300 - 400 сентнерро ташкил медод. Ин нишондод айни ҳол то 20 - 30 сентнер кам шудааст. Таҳқиқоти солҳои 2009 - 2011 гузарондаи олимони соҳа якҷо бо мутахассисони корхонаи «Боғи анор», хоҷагии фермерии «Хол» ва 20 хоҷагии наздиҳавлигии шаҳри Норак собит сохт, ки зарари солонаи анорпарварон аз ин ҳашарот зиёда аз 4 миллион сомониро ташкил медиҳад. Бинобар камҳосилӣ 70 - 80 дарсади боғҳои Норак, Қубодиён, Дӯстӣ, Ҷалолиддини Балхӣ ва дигар шаҳру ноҳияҳо нобуд карда шуд. Ба ақидаи мутахассисон ва олимони соҳа, сабаби асосии кам гардидани майдонҳои боғҳои анор зарари ин ҳашарот мебошад. Мушкилӣ дар он аст, ки ин зараррасон ҳанӯз пурра мавриди омӯзиш қарор нагирифтааст ва чораҳои пешгирӣ тавассути заҳрҳои кимиёвӣ бинобар сабаби афзоиш ёфтани ҳашарот дар қабати дарунии мева натиҷа намедиҳанд. Гузарондани чораҳои пешгирӣ тариқи дастӣ тоза кардани гулдони меваи анор кори серхароҷот буда, вақти зиёдро талаб мекунад. Зиёда аз ин, фурсат аз даст меравад, чунки ҳашарот дар як муддати кӯтоҳ қабати тунуку нозуки гулдонро сӯрох карда, ба дохили мева медарояд.
Мушкилоти бавуқӯомадаро чӣ тавр пешгирӣ кунем? Ба ақидаи мутахассисон ва олимони соҳа, дар пешгирӣ ва муҳофизати ниҳол ва ҳосили боғҳои анор ташкили ҳимояи биологӣ ба мақсад мувофиқ аст. Бо ин усул аз ҳашароти фоиданоки ба истилоҳ «энтимофаг» - ҳо ба монанди трихограмма, габробакон, тиллочашмак ва часпакҳои феромонӣ, ки дар ҳимояи ҳосили пахта маъмулан ба кор бурда мешаванд, истифода кардан ба зарур аст. Энтимофагҳо дар табиати кишварамон паҳн гардидаанд, лекин барои нобуд сохтани ҳашароти зараррасон басанда нестанд. Барои ин лозим меояд, ки парвариши онҳо тавассути ташкили озмоишгоҳҳои назди боғҳо ба роҳ монда шавад. Аз назари иқтисодӣ низ хароҷоти ҳимояи  биологӣ назар ба хароҷоти ҳимоя тавассути заҳрҳои кимиёвӣ зиёда аз ду  баробар кам аст. Аз ин лиҳоз, олимони соҳаи иқтисоди кишоварзии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи илмҳои ҷумҳурӣ дар якҷоягӣ бо кафедраи ҳимояи рустаниҳои Донишгоҳи аграрӣ лоиҳаи мукаммали рушди соҳаи анорпарварӣ,  бар зидди «оташаки анор» ташкили маркази ҳамоҳангсози «Навниҳол» ва маркази илмӣ - методии «Ҳимояи биологии боғоти анор» - ро таҳия карданд. Мувофиқи ин лоиҳа то соли 2030 майдони умумии боғҳои анорро тавассути ташкили қитъаҳои ниҳолпарварӣ дар корхонаи «Боғи анор» - и Норак ва шаҳру навоҳии дигари амалисозии лоиҳа - Ҳисор, Шамсиддини Шоҳин, Рашт, Дарвоз, Панҷакент, Шаҳристон, Бобоҷон Ғафуров, Фархор, Дӯстӣ ва Қубодиён то 1300 гектар расондан ва ҳосилнокии ҳар гектарро то 120 сентнер баланд бардоштан имкон дорад. Ин баробари 15600 тонна меваи анор аст. Мувофиқи ҳисобҳои пешакӣ, дар ҳолати 85 дарсад сифати хуби молӣ доштани ҳосил 11260 тонна меваи тару тозаро бо нархи 15 сомонӣ ба фурӯш баровардан мумкин аст. Ҷиҳати таъмини бозори дохилӣ 50 дарсади ҳосил  ба фурӯш бароварда, 50  дарсади дигар ба хориҷи мамлакат содир мешавад. Бо назардошти камаш 20 сомонӣ барои як кило 112 миллион сомонӣ даромад ба даст меояд. Коркарди саноатии 1740 тонна меваи ғайристандартӣ дар сурати барориши 30 дарсад  афшура 5220 литр ва бо нархи 20 сомонӣ беш аз 10 миллион сомониро ташкил мекунад.
Муҳим он аст, ки ин ташаббус аз ҷониби сохторҳои марбута дастгирӣ ёбад.
Ғ. ДОСТИЕВ,
коршиноси масоили иқтисодӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.05.2017    №: 90    Мутолиа карданд: 1159
14.08.2020


САНГВОР. ДЕҲАҲО ТАРОВАТИ ТОЗА МЕГИРАНД

ВАҲДАТ. ЭҲСОСИ ШУКӮҲИ ҶАШНИ МИЛЛӢ

ДАЪВАТИ СММ АЗ ҶОМЕАИ ҶАҲОНӢ

Ҷаҳон дар як сатр

ҶОМИ ҶАҲОН – 2022. БОЗИҲОИ МАРҲИЛАИ ИНТИХОБӢ СОЛИ 2021 БАРГУЗОР МЕШАВАНД

12.08.2020


ТОҶИКИСТОН. АЗ COVID – 19 БОЗ 39 БЕМОР ШИФО ЁФТ

ВИДЕОКОНФРОНСИ “ОСИЁИ МАРКАЗӢ + ЯПОНИЯ”

ВОХӮРИИ МУҲАММАДЮСУФ ИМОМЗОДА БО МУҲАММАД ЗОҲИР АҒБАР

ҶАМЪБАСТИ ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ ФОСИЛАВИИ «ТОЗАГӢ – ГАРАВИ САЛОМАТӢ»

ЛИГАИ АВРУПО. ҶУФТҲОИ ДАВРИ НИМНИҲОӢ МАЪЛУМ ГАРДИДАНД

10.08.2020


КОРОНАВИРУС. ШУМОРАИ ШИФОЁФТАГОН БА 6 ҲАЗОРУ 573 КАС РАСИД

ЁРИИ НАВБАТИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ БА СОКИНОНИ ЭҲТИЁҶМАНДИ БАДАХШОН

САФАРИ МУОВИНИ САРВАЗИРИ МАМЛАКАТ ШИРИН ИСМАТУЛЛОЗОДА БА ШАҲРУ НОҲИЯҲОИ ҶУМҲУРӢ

«СУҒД ТЕКСТАЙЛЗ» ФАЪОЛИЯТАШРО ТАВСЕА МЕБАХШАД

ЛИГАИ ОЛӢ. "ИСТИҚЛОЛ", "ХУҶАНД" ВА "ХАТЛОН" ДАВРИ ДУЮМРО БО ПИРӮЗӢ ОҒОЗ КАРДАНД

БАДАХШОН. АВЛАВИЯТ БА ТАВСЕАИ МАЙДОНИ КИШТ

АГЕНТИИ НАШЪАОВАР. МУСОДИРАИ БЕШ АЗ 1 ТОННА МАВОДИ НАШЪАОВАР ВА МАҲВИ 26 ГУРӮҲИ ҶИНОЯТӢ

07.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 443 БЕМОРИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

ВМКБ. ШИНОСОИИ АЗИМ ИБРОҲИМ БО ҶАРАЁНИ КОР ДАР ИНШООТИ ҶАШНӢ

КМИР. НАҚШАИ ТАҚВИМИИ ЧОРАБИНИҲОИ ИНТИХОБОТИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОНРО ТАСДИҚ КАРД

ЛИГАИ БОНУВОН. «ХАТЛОН» ҒОЛИБИ МАРҲИЛАИ АВВАЛ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

06.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 399 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID-19 ШИФО ЁФТ

СУҒД. МАҲСУЛОТИ АРЗОН ЗИНДАГИРО БАРАКАТ МЕБАХШАД

АГЕНТӢ. ШУМОРАИ ХИЗМАТЧИЁНИ ДАВЛАТӢ АЗ ҲИСОБИ ЗАНОН КОҲИШ ЁФТААСТ. ЧАРО?

СЕРИЯ ПРО. МУБОРИЗАИ "СОРО - КОМПАНИЯ" ВА "СИПАР" ШИДДАТ МЕГИРАД

05.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 356 ГИРИФТОРИ БЕМОРИИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

АЗ «АМОНАТБОНК» СИПОСГУЗОРЕМ

ЛИГАИ ОЛӢ. МАРҲИЛАИ ДУЮМ 8 АВГУСТ ОҒОЗ МЕЁБАД

04.08.2020


ТОҶИКИСТОН. 6 ҲАЗОРУ 317 БЕМОРИ COVID – 19 ШИФО ЁФТ

ОМОДАГИҲО ҶИҲАТИ БАРӮЙХАТГИРИИ АҲОЛӢ ВА ФОНДИ МАНЗИЛ ИДОМА ДОРАНД

АГЕНТИИ СОДИРОТ. СОДИРОТИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ АФЗУД

83 КОРХОНАИ НАВИ САНОАТӢ МАВРИДИ БАҲРАБАРДОРӢ ҚАРОР ГИРИФТ

ВКД. САТҲИ ҶИНОЯТ КОҲИШ ЁФТ

SARS – CoV – 2. ТАДҚИҚОТИ ОЛИМОН ХАТАРИ НАВИ ОНРО ОШКОР СОХТ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед