logo

иқтисод

АНОР. ЧӢ ГУНА БОҒҲОРО АЗ НОБУДӢ ҲИФЗ НАМОЕМ?

Анор меваи лазиз ва дармонбахш, яъне дорои хосиятҳои табобатӣ буда, дар саноати хӯрокворӣ ва техникӣ низ истифода мешавад. Ҳамин аст, ки талаботи бозор ба меваи анор ҳамеша афзоянда боқӣ мемонад. Мутаассифона, бо вуҷуди дар ҷумҳурӣ ба роҳ мондани бунёди боғҳои нав, таъмири боғҳои пешина ва мавҷудияти хоҷагиҳои зиёди ниҳолпарварӣ, дар байни боғдорон норасоии ниҳолҳои навъҳои серҳосилу босифат ба хубӣ эҳсос мешавад.
Хоҷагидорон ва деҳқонони инфиродӣ аз нарасидани ниҳолҳои босифату серҳосил ноилоҷ боғҳои худро бо ниҳолҳои ғайристандартиву пастсифат пур мекунанд, ки дар оянда сабаби камҳосилӣ мегардад. Дар нишондодҳои оморӣ анор ба гурӯҳи меваҳои субтропикӣ дохил  мешавад. Ба назари мо, дар оянда муайян сохтани роҳҳои самаранок истифода бурдани заминҳои санглоху камоб, ки боғҳои анор асосан дар  ин заминҳо бунёд мегарданд, аз фоида холӣ нест. Мувофиқи ҳисоботи оморӣ, соли 2014 дар ҷумҳурӣ 400 гектар боғи анор мавҷуд буд ва ҳамагӣ 320 тонна меваи анор ҷамъоварӣ шудааст.
Солҳои 90 - уми қарни гузашта дар ҷумҳурӣ зараррасони нав - ба истилоҳ «оташаки анор» ба мушоҳида расид, ки хуруҷи он, мутаассифона,  то ҳол давом дошта, боиси нобудшавии ҳосили анор гардидааст. Дар боғҳои анори шаҳри Норак ин ҳашароти зараррасон соли 1996 ба қайд гирифта шуд. Барои мисол, солҳои пешин ( то зуҳури «оташаки анор») ҳосилнокии боғҳои анор аз ҳар гектар 300 - 400 сентнерро ташкил медод. Ин нишондод айни ҳол то 20 - 30 сентнер кам шудааст. Таҳқиқоти солҳои 2009 - 2011 гузарондаи олимони соҳа якҷо бо мутахассисони корхонаи «Боғи анор», хоҷагии фермерии «Хол» ва 20 хоҷагии наздиҳавлигии шаҳри Норак собит сохт, ки зарари солонаи анорпарварон аз ин ҳашарот зиёда аз 4 миллион сомониро ташкил медиҳад. Бинобар камҳосилӣ 70 - 80 дарсади боғҳои Норак, Қубодиён, Дӯстӣ, Ҷалолиддини Балхӣ ва дигар шаҳру ноҳияҳо нобуд карда шуд. Ба ақидаи мутахассисон ва олимони соҳа, сабаби асосии кам гардидани майдонҳои боғҳои анор зарари ин ҳашарот мебошад. Мушкилӣ дар он аст, ки ин зараррасон ҳанӯз пурра мавриди омӯзиш қарор нагирифтааст ва чораҳои пешгирӣ тавассути заҳрҳои кимиёвӣ бинобар сабаби афзоиш ёфтани ҳашарот дар қабати дарунии мева натиҷа намедиҳанд. Гузарондани чораҳои пешгирӣ тариқи дастӣ тоза кардани гулдони меваи анор кори серхароҷот буда, вақти зиёдро талаб мекунад. Зиёда аз ин, фурсат аз даст меравад, чунки ҳашарот дар як муддати кӯтоҳ қабати тунуку нозуки гулдонро сӯрох карда, ба дохили мева медарояд.
Мушкилоти бавуқӯомадаро чӣ тавр пешгирӣ кунем? Ба ақидаи мутахассисон ва олимони соҳа, дар пешгирӣ ва муҳофизати ниҳол ва ҳосили боғҳои анор ташкили ҳимояи биологӣ ба мақсад мувофиқ аст. Бо ин усул аз ҳашароти фоиданоки ба истилоҳ «энтимофаг» - ҳо ба монанди трихограмма, габробакон, тиллочашмак ва часпакҳои феромонӣ, ки дар ҳимояи ҳосили пахта маъмулан ба кор бурда мешаванд, истифода кардан ба зарур аст. Энтимофагҳо дар табиати кишварамон паҳн гардидаанд, лекин барои нобуд сохтани ҳашароти зараррасон басанда нестанд. Барои ин лозим меояд, ки парвариши онҳо тавассути ташкили озмоишгоҳҳои назди боғҳо ба роҳ монда шавад. Аз назари иқтисодӣ низ хароҷоти ҳимояи  биологӣ назар ба хароҷоти ҳимоя тавассути заҳрҳои кимиёвӣ зиёда аз ду  баробар кам аст. Аз ин лиҳоз, олимони соҳаи иқтисоди кишоварзии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи илмҳои ҷумҳурӣ дар якҷоягӣ бо кафедраи ҳимояи рустаниҳои Донишгоҳи аграрӣ лоиҳаи мукаммали рушди соҳаи анорпарварӣ,  бар зидди «оташаки анор» ташкили маркази ҳамоҳангсози «Навниҳол» ва маркази илмӣ - методии «Ҳимояи биологии боғоти анор» - ро таҳия карданд. Мувофиқи ин лоиҳа то соли 2030 майдони умумии боғҳои анорро тавассути ташкили қитъаҳои ниҳолпарварӣ дар корхонаи «Боғи анор» - и Норак ва шаҳру навоҳии дигари амалисозии лоиҳа - Ҳисор, Шамсиддини Шоҳин, Рашт, Дарвоз, Панҷакент, Шаҳристон, Бобоҷон Ғафуров, Фархор, Дӯстӣ ва Қубодиён то 1300 гектар расондан ва ҳосилнокии ҳар гектарро то 120 сентнер баланд бардоштан имкон дорад. Ин баробари 15600 тонна меваи анор аст. Мувофиқи ҳисобҳои пешакӣ, дар ҳолати 85 дарсад сифати хуби молӣ доштани ҳосил 11260 тонна меваи тару тозаро бо нархи 15 сомонӣ ба фурӯш баровардан мумкин аст. Ҷиҳати таъмини бозори дохилӣ 50 дарсади ҳосил  ба фурӯш бароварда, 50  дарсади дигар ба хориҷи мамлакат содир мешавад. Бо назардошти камаш 20 сомонӣ барои як кило 112 миллион сомонӣ даромад ба даст меояд. Коркарди саноатии 1740 тонна меваи ғайристандартӣ дар сурати барориши 30 дарсад  афшура 5220 литр ва бо нархи 20 сомонӣ беш аз 10 миллион сомониро ташкил мекунад.
Муҳим он аст, ки ин ташаббус аз ҷониби сохторҳои марбута дастгирӣ ёбад.
Ғ. ДОСТИЕВ,
коршиноси масоили иқтисодӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.05.2017    №: 90    Мутолиа карданд: 708

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров

GLOBE SOCCER AWARDS. Беҳтаринҳоро муайян кард

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Пекин музокироти тиҷоратии ИМА ва Чин мегузарад

Эрдуғон пирӯзӣ бар террористони «Давлати исломӣ» - ро эълом дошт

Разведкаи Сурия дар ҳафт сол 80 саркардаи исломиро нест кард


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед