logo

фарҳанг

ВОСЕЪ МАРДИ МАЙДОН БУД

Соли оянда ба шӯриши халқӣ, ки таҳти сарварии Восеъ бар зидди истисмори амирӣ сурат гирифт, 130 сол пур мешавад. Мавриди ёдоварии махсус аст, ки 100 - солагии он дар ноҳияҳои ҳамноми ӯ ва Ховалинг дар сатҳи баланд ва хотирмон таҷлил гардида буд. Он имкон фароҳам овард, ки шаҳрвандони кишвар ба як гӯшаи нисбатан норӯшани таърихи миллат бештар ошноӣ пайдо бикунанд ва дар ин замина ҳисси ифтихори миллияшонро болотар бибаранд.
Ба ин муносибат он замон оратория – балети «Фарёди дуриҳо» - и композитори маъруфи тоҷик, шодравон Талабхӯҷа Сатторов эҷод ва дар саҳнаи Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ намоиш дода шуд. Бар асари он ё худ таҷлили ин шӯриш солҳои 90 - и асри гузашта «Тоҷикфилм» филми чаҳорсериягии «Ашк ва шамшер» - ро аз рӯи асари «Восеъ» - и устод Сотим Улуғзода ба навор гирифт. Бояд изҳор дошт, ки асари ин нависанда соли 1967, яъне бахшида ба ифтихори 80 - солагии шӯриши мазкур таълиф гардида буд.
Андозҳои гуногун, ривоҷи зулм боиси сар задани шӯриш шуд. Бо Восеъ, сарвари шӯриш, сокинони Дараи Мухтор, Ховалинг, Балҷувон ҳамроҳ гардиданд. Аз Кӯлобу Муъминобод низ наздики 1000 нафар ба дастаҳои Восеъ пайвастанд. Қалъаи Балҷувон аз ҷониби шӯришгарон фатҳ шуд. Бек аввал ба Кангурт ва баъд ба Ҳисор гурехт. Шӯришгарон Кангурт, Пушинг, Оқсӯ, Тутқавулро низ ба даст оварданд.
Амири Бухоро ба муқобили Восеъ ва дастаҳои ӯ аскарону неруҳои ҳарбии Ҳисор, Дарвоз ва Кӯлобро сафарбар кард. Аз Бухоро низ неруҳои зиёдро бо тиру тӯпҳо фиристод. Охири моҳи июли соли 1888 аскарони амирро даст дод, ки ин шӯришро хомӯш намоянду Восеву ҳамроҳонашро  шикаст бидиҳанд. Тибқи маълумотҳо 130 нафар шӯришгаронро асир гирифта, ба назди амир фиристоданд. Восеъ ва қисме аз ҳамроҳонаш дар кӯҳҳо паноҳ бурданд. Охирҳои моҳи августи ҳамон сол бар асари хиёнат паноҳгоҳи Восеъро ошкор сохтанд. Ӯро дастгир карданд ва барои ҷазо додан ба Шаҳрисабз фиристоданду дар ин ҷо ба қатл расонданд.
Агарчи ин шӯришро шикаст доданд, аммо меҳри сарвари он ва иштирокчиён дар дилҳои мардум боқӣ монд. Аз рӯи садоқату муҳаббаташон  суруди таърихии «Шӯриши Восеъ» тавлид шуд ва аз забонҳо бар забонҳо рафт. Он аз 318 мисраъ иборат буда, аз 100 банди се - мисраию чаҳормисраӣ тартиб ёфтааст.
Суруди таърихии мазкур на танҳо дар бораи ин шӯришу сарвари он то ҷое маълумоти дақиқу саҳеҳ медиҳад, балки як навъ муҳаббатномаи мардум маҳсуб мешавад. Аз ин суруди таърихист:
Восеъ даромад ба майдон,
Монанди шери биёбон,
Хонай мира кард вайрон.
Восеъ марди майдонай,
Замину замон ларзонай,
Беку қозӣ ҳайронай.

Муҳаққиқони соҳа бар ин андешаанд, ки «Шӯриши Восеъ» ягона суруди нисбатан мукаммали таърихист ва он дар эҷодиёти шифоҳии мардум мавқеи махсусро сазовор гардидааст. Намунаҳои ин суруд таҳти унвони «Таронаҳои халқ дар хусуси Восеъ» соли 1934 дар нахустин маҷмӯаи «Адабиёти даҳонакӣ» дарҷ шудааст. Л. Бузургзода ва Р. Ҷалилов дар соли 1941 «Инъикоси шӯриши Восеъ» дар фолклор» - ро ба табъ расонда буданд. Дар он ин сад банди суруд ва хотираҳои мардум аз  шӯриши Восеъро муаллифон ҷой додаанд.
Бо номи «Шӯриши Восеъ» аввал дар жанри драма, баъдҳо драмаи мусиқӣ ва опера эҷод гардид. А. Фитрат нахустин бор драмаи таърихиро дар бораи ин шӯриш иборат аз 4  пардаву 5 намоиш таълиф намуд. Он соли 1927 бо забони тоҷикӣ дар Самарқанд ба табъ расид. Соли 1931 дар Театри давлатии академии драмаи ба номи А. Лоҳутӣ намоиш дода шуд.
Драмаи мусиқии «Восеъ» - ро ки иборат аз 4 пардаву 10 намоиш буд, 17 июли соли 1937 намоиш доданд.
Аввалин операи тоҷик «Шӯриши Восеъ» аст, ки онро С. Баласанян таълиф намудааст. Муаллифони либретто устодон Мирзо Турсунзода ва Абдусалом Деҳотӣ буданд. Нахустнамоиши он ба ифтихори 10 - солагии Ҷумҳурии  Тоҷикистон 16 октябри соли 1939 баргузор шуд. Онро соли 1941 дар Даҳаи санъати тоҷик дар Москва низ намоиш доданд.
Тавре аз ин ҳама бармеояд, шӯриши Восеъ аз оғоз дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошт. Он дар тарбияи ҳисси ватандӯстӣ, ифтихор аз сарзамини аҷдодӣ ва расидан ба қадри неъмати озодию истиқлол таъсири мусбат мегузорад. Аз ин рӯ, месазад, ки дар ташвиқу тарғиби он ба ин мақсадҳои наҷиб аз нав тадбирандешӣ шавад. Фикр мекунам, ки таҷлили 130 - солагии шӯриши Восеъ дар сохту замони нав оғози он хоҳад гардид. Хушбахтона, дар ин маврид маводҳои зиёде вуҷуд доранд ва таҷдиди онҳо барои худшиносӣ ва ҳувияти миллӣ бисёр муҳим аст.
Абдулқодири РАҲИМ ,«Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.05.2017    №: 92    Мутолиа карданд: 837

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед