logo

иҷтимоиёт

ДАВЛАТМАРД

Нусратулло Махсум. Ин ном дар саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик ҳамрадифи номҳои шахсиятҳои маъруфу сарсупурдаи давлату миллат барои ҷовидонӣ ҳаккокӣ шудааст.  Ин давлатмард зиндагии талх, вале ибратомӯз дорад. Ҳанӯз ҷавони наврас буд, ки душвориҳои зиндагӣ ба кӯи ғарибиаш бурд. Ҳамроҳи ҳамдеҳагонаш дар шаҳрҳои саноатии Туркистон шароитҳои тоқатфарсоро таҳаммул карда, заҳмат мекашид, то дар таъмини рӯзгори аҳли байти чашминтизораш саҳм гирад, балки онҳоро аз хатари гуруснагиву нобудӣ раҳоӣ бахшад. Ҳашт сол ҳаммол буд. Муошират бо мардуми касбу кори гуногун имконияташ дод, то дар ин муддат забонҳои ӯзбекӣ ва русиро ёд гирад.

Воқеаву ҳодисаҳои атроф, ки торафт тезутунд мешуданд, дар рушду такомули тафаккури инқилобии ин ҷавони тоҷик беасар намонданд. Фаъол шуд, дар корпартоиву намоишҳои эътирозии коргарони шаҳри Қӯқанд дар давраи инқилоби якуми рус (1905 - 1907) фаъолона ширкат кард. Мавқеи дуруст дошт, дарк мекард, ки маҳз синфи коргари рус метавонад халқи тоҷикро аз зулму истибдод раҳонда, озодӣ бахшад.
Пас аз инқилоби Октябр ва сарнагун шудани ҳукумати амирӣ Нусратулло Махсум соли 1921 дар қатори аввалин инқилобчиён дар таъсиси Ҳокимияти Шӯравӣ дар Бухорои Шарқӣ нақш гузошт. Солҳои 1921-1923 ҳамчун намояндаи кумитаи хӯроквории Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро қисмҳои Артиши Сурхро дар ноҳияи Ғарм, баъд дар Душанбе бо маводи ғизоӣ таъмин мекард. Ҳамзамон, бар зидди дастаҳои босмачиён муборизаи беамон мебурд.
Давлатмард дар мушкилтарин солҳои 1921-1924 дар вазифаҳои пурмасъулият – раиси Кумитаи инқилобии вилояти Ғарм, раиси Кумитаи иҷроияи Бухорои Шарқӣ ва пас аз таъсиси ҶМШС Тоҷикистон  раиси Кумитаи инқилобии ҷумҳуриявиро ба зимма дошт.
13 июли соли 1926 таҳти раёсати Нусратулло Махсум Комиссияи марказии тадорукот оид ба даъват намудани Анҷумани якуми умумитоҷикии муассисони шӯроҳои  намояндагони коргарон, деҳқонон ва аскарони сурх созмон ёфт. Якуми декабри соли 1926 ин анҷуман мақоми олии давлатии худ – Кумитаи иҷроияи марказии ҶМШС Тоҷикистонро созмон дод ва Нусратулло Махсум раис интихоб шуд.  Дар анҷуман муовини раиси Кумитаи инқилобӣ, узви Шӯрои ҳарбии инқилобии корпуси тирандози 13-ум Б. В. Толпиго, аз ҷумла чунин изҳор дошт: «Ба мо, рафиқон, лозим аст, ки раиси КИМ – кадхудои ҳамаи тоҷиконро интихоб намоем. Раиси КИМ ва сарвари ҳамаи тоҷикон бояд рафиқе интихоб шавад, ки ӯ Тоҷикистонро ва Тоҷикистон ӯро бидонад, табақаҳои васеи аҳолӣ, бидуни шак, ба ӯ боварӣ ва эҳтиром дошта бошанд. Ман хато намекунам, агар бигӯям, ки чунин инсон Нусратулло Махсум буда метавонад».
Нусратулло Махсум  солҳои 1921-1933 ҳини иҷрои вазифаҳои гуногун – раиси Кумитаи инқилобии вилоятӣ, раиси Кумитаи инқилобии Тоҷикистон дар торумори дастаҳои босмачиён фаъолона ширкат варзида, барои ҳукумати нав содиқона хидмат намуд. Дар як муддати кӯтоҳ аз вилояти худмухтор ба ҷумҳурии мухтор ва пас ба ҷумҳурии мустақили шӯравии сотсиалистӣ табдил ёфтани Тоҷикистон аз заҳматҳои шикастнопазири ҳамин фарзанди фарзона маншаъ мегирад, ки барои ояндаи шукуфони ин сарзамину миллати бузург нақши тақдирсоз доранд. Соли 1929 Тоҷикистон ҷумҳурии мустақил эълон шуд ва давлатмарди тоҷик Нусратулло Махсум раиси КИМ ҶШС Тоҷикистон интихоб гардид.
Замони роҳбариаш Нусратулло Махсум дар таъсиси мақомоти нави идора дар шакли шӯроҳо ва комиҷроияҳо, бозгардондани фирориён ва ташвиқу тарғиби моҳияти ҳукумати нав, ҷалби занон ба корҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ, пешрафти иқтисодиёт, иншооти обӣ, бунёди роҳи оҳан ва шабакаи васеи роҳҳои мошингард, маҳви бесаводӣ ва ғайра заҳмати зиёде ба харҷ дод. Ӯ ҳамчун роҳбари давлат ба масъалаи озодии занон диққати махсус дода, қотеона талаб мекард, ки дар ҳалли масоили мазкур боэҳтиёт бошанд, ҳуқуқҳои шаҳрвандии зан, манфиату муносибатҳои муътадили оилавии онҳо аз назари эътибор дур намонад.
Ӯ, ҳамзамон ба масоили муҳоҷирати дохилӣ ва муқимишавии аҳолӣ назари хоси худро дошт. Пеш аз ҳама, таъкид менамуд, ки дар кишвар заминҳои холии истифоданашуда зиёданд. Аз ин рӯ, ба водиҳо деҳқононе бояд кӯчонда шаванд, ки дар кӯҳистон имкони васеъ кардани хоҷагиҳояшонро надоранд.
Моҳи декабри соли 1933 бо қарори Бюрои сиёсии КМ ВКП (б) Нусратулло Махсумро ба КМ ВКП (б), барои таҳсил даъват намуданд. Ӯ ба Академияи тарҳрезии ИҶШС дохил шуд. Аммо соли 1937 ӯро ба миллатчигӣ, таъсиси созмони зиддишӯравӣ айбдор намуда, ба маҳбас кашиданд. Коллегияи ҳарбии Суди Олии ИҶШС, аз 31 октябри соли 1937, мувофиқи моддаҳои 48 - 2, 58 - 8, 58 - 11 КҶ  РСФСР ба Нусратулло Махсум, собиқ раиси КИМ ҶШС Тоҷикистон ҷазои олӣ – ҳукми қатл (бо мусодираи молу мулк) ҳукм кард. Ҳукм 1 ноябри ҳамон сол дар шаҳри Маскав ба иҷро расид.
28 декабри соли 1957 Коллегияи ҳарбии Суди Олии ИҶШС хулосаи Прокурори генералиро бобати ҳукмномаи Нусратулло Махсум мавриди баррасӣ қарор дода, онро бекор ва парвандаро бинобар вуҷуд надоштани ҷиноят қатъ кард ва ӯро ба қавле сафед намуд.
Танҳо бо гузашти даҳсолаҳо, аниқтараш пас аз ба даст овардани соҳибистиқлолӣ дар қатори дигар шахсиятҳои ҷамъиятиву сиёсӣ зиндагиномаи Нусратулло Махсум ҳамчун фарзанди фарзонаи миллат бознигарӣ шуд ва ниҳоят аз ҷониби роҳбарияти олии мамлакат он баҳои воқеӣ ва одилона гирифт. Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон саҳми ин фарзанди бузурги миллатро дар таъсиси ҷумҳурии мухтори шӯравӣ қайд намуда, иброз доштанд: ки «Дар вазъияти ниҳоят ҳассосу мушкил дар сафи аввалин фарзандони сарсупурдаи халқи тоҷик ба мубориза бархостани Нусратулло Махсум нишонаи ватандӯсту ватанпарасти асил будани ӯ мебошад».       
Ба хотири гиромидошти хизматҳои содиқонааш ба давлату миллат соли 2001 - ум 120 - солагии Арбоби барҷастаи давлатӣ Нусратулло Махсум дар сатҳи баланди ҷумҳуриявӣ ҷашн гирифта шуд. 27-уми июни соли соли 2006 бошад, Нусратулло Махсум бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба унвони олии Қаҳрамони Тоҷикистон қадр гардид, ки ин далели эътирофи  хизматҳои шоистаи ӯ дар назди халқу Ватан аст. Баъд аз ин мукофоти олӣ номи давлатмард Нусратулло Махсум ҷовидонӣ хоҳад буд ва ӯ ҳамчун фарзанди содиқи миллат дар замири мардум абадан маъво хоҳад гирифт.
Умари ШЕРХОН, адиб


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 15.05.2017    №: 97-98    Мутолиа карданд: 421

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед