logo

иҷтимоиёт

АСРОРИ «БЕШАИ ПАЛАНГОН»

Мамнӯъгоҳи давлатии «Бешаи палангон» яке аз  гӯшаҳои зебоманзари Тоҷикистон буда, дар он то ба ҳол нодиртарин наботот ва ҳайвоноти гуногун сукунат доранд. Чунин мамнӯъгоҳ дар миқёси Осиёи  Марказӣ аввалин буда, 4 - уми ноябри соли 1938 дар ҳудуди  Тоҷикистон таъсис ёфтааст. 

Дар адабиёти илмӣ - оммавӣ он бо номҳои «Бешаи палангон»,  «Полвонтуғай», «Ҷангали палангон», «Мавзеи баброн», «Қӯруғи палангҳо» маълум аст. Дар он айём масоҳати умумии мамнӯъгоҳ 50 ҳазор гектар буд ва аз соли 1941 он ба ихтиёри филиали Тоҷикистонии Академияи фанҳои СССР ва баъдтар ба ихтиёри Академияи фанҳои РСС Тоҷикистон вогузошта шуд.   
Ҳадафи бунёди ин мамнӯъгоҳ нигоҳдошти муҳити табиии поёноби дарёҳои Вахшу Панҷ, бахусус дар он гузарондани корҳои илмию таҳқиқотӣ ва мушоҳидаҳои мониторингӣ буд. Олими шинохта Г. А. Кожевнников дар бораи мамнӯъгоҳ навиштааст: «Мақсади ниҳоии мамнӯъгоҳ дарки қонунҳои эволютсияи олами органикӣ мебошад».
Аз ҳамон давра инҷониб аз тарафи олимону муҳаққиқони Ҷумҳурии  Тоҷикистон ва Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил пайваста сафарҳои илмӣ гузаронда мешаванд. Дар муддати  зиёда аз 70 сол аз ҷониби олимон тамоми релефи мамнӯъгоҳ, обу хок, ҷангал, рустаниҳо, ва олами ҳайвоноту парандагони мамнӯъгоҳ ҳаматарафа таҳқиқ шуд. Муқаррар гардид, ки мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон» воқеан дар Осиёи Марказӣ ягона мавзеест, ки дар он комплекси биёбонии туғай, минтақаи субтропикии хушк боқӣ мондааст.
Табиатшиноси рус Р. Л. Потапов соли 1962 ба «Бешаи палангон» омада, баъди аз наздик шиносоӣ пайдо кардан ва омӯзиши мамнӯъгоҳ китоби илмӣ-оммавии «Дар бешаи палангон» - ро чоп кард. Р. Л. Потапов, аз ҷумла навиштааст: «Вақте ки шумо аз туғайзор, аз байни анбӯҳи қамишзору буттаҳои зичи ба ҳам пайвастшуда мегузаред, беихтиёр навиштаҳои сайёҳони ҷангалҳои касногузари Амазонка ба хотиратон мерасад. Дар ин ҷо одами чолок ҳам бо душворӣ қадам мегузорад ва баъд аз 500-600 метр роҳ гаштан ҳатман монда шуда, ба рӯи қамишҳо мехобад. Вале баданаш ба хок намерасад, зеро анбӯҳи қамишҳо бистари мулоимро мемонанд, ки ғафсии онҳо 1 - 1,5 метр мебошад. Чунин аст, мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон»….
«Бешаи палангон» дар қисмати ҷанубӣ - ғарбии ҷумҳурӣ, дар резишгоҳи дарёи Вахш ҷойгир шудааст. Дар ҳудуди он аз оби дарёи Вахш кӯлҳои бешуморе ба вуҷуд омадаанд, ки дар онҳо набототу буттаҳои гуногун месабзанд. Баъзеи ин кӯлҳо то 2 - 4 км дарозӣ дошта, чуқурии онҳо то 10 - 15 метрро ташкил додааст. Тобистони беша хеле гарм ва тафсон аст. Ҳарорати ҳаво бениҳоят баланд мешавад. Дар ин соатҳо аксари ҷонварон ба лонаҳои зеризаминии худ ё ба зери буттаю саксавулзорҳо пинҳон мешаванд. Дар ин айём дар майдонҳои васеи мамнӯъгоҳ, дар кӯлу ботлоқ бухоршавии об рух дода, ҳаво нисбатан намнок мешавад. Танҳо баъди чунин рӯзҳо шабона салқин шуда, ҳарорати ҳаво то 10 - 15 дараҷа паст мефарояд.
Дар мамнӯъгоҳи «Бешаи палангон» дар қатори ҳайвоноти нодир ва мурғи даштӣ тазавр, 33 намуди ширхӯрон, шағолу гурбаи ёбоӣ, боз 26 намуди гуногуни  хазандаҳо мавҷуд мебошад. Морҳои куброи осиёмиёнагӣ, гурза, мори афъии регзор ва тирмор дучор мешаванд, ки хеле хавфноканд.
Ҳар дафъа, ки меҳмони «Бешаи палангон» мешавам, албатта мехоҳам ҳар чи бештар асрори онро омӯзам. Баҳори  имсол низ сафарам бобарор буд. Дар оғӯши табиати афсункори беша сайр карда, чӣ тавр дохили анбӯҳи  чакалакзор шуданамро нафаҳмида мондам. Оромӣ ҳукмфармо буд. Ин оромиро ногаҳон овози шағолу садои беисти гавазнҳо халалдор намуд. Шояд ғизолон аз таҳдиди шағолон фирор доштанд, ки овози онҳо то рафт пасттар мешуд. Ин оромӣ як навъ ба дилам ваҳм овард, ки базӯр аз анбӯҳи чакалакзор берун шуда, ба биёбони холӣ афтодам. Дар ин мавзеи тафсони беохир танҳо буттаҳои худрӯйи саксавул мерӯиду халос. Дар гармӣ хостам  наздиктарин хоначаи ҷангалбонҳоро пайдо созам. Акнун қоматамро рост карда, роҳамро давом доданӣ будам, ки садои ғайриодие баланд шуд. Ногоҳ чашмам ба сусмор, ки онро «тимсоҳи биёбон» ҳам мегӯянд, афтод. Сусмори бадҳайбати хокистарранг дар ҳавои серун  гӯё ҷило медод. Сари аз боло ба поён пачақу пулакчадор ва забони дарозаш маро ба ҳайрат овард. Аввалин маротиба «тимсоҳи биёбон»-ро аз наздик медидам. Ин хазандаи нотарс пойҳояшро ба замин қавӣ гузошта буд, ангуштони дарозу нохунҳои тезашро гӯё намоиш дода, интизори он буд, ки ман ба чӣ амале даст хоҳам зад.
Сусмор дар регзор  озодона ҳаракат карда, дар паҳлуи саксавул ногоҳ бо муши калоне рӯ ба рӯ шуд. «Тимсоҳи биёбон» дигар ба ман кордор нашуд, шушашро аз ҳаво пур карда, фашасзанон ба туъмааш дарафтод. Мушро дар як лаҳза пахш карда, миёни саксавул пинҳон шуд.
Чунин сусморҳо хеле кам боқӣ мондаанд. Ҳарчанд барои ҳифзаш сусморро ба Китоби сурхи Тоҷикистон дохил намудаанд, аммо ҳоло ҳам баъзе шахсони ноогоҳ онро нест мекунанд. Ҳол он ки сусмор барои табиат фоиданок буда, ҳар гуна хояндаву ҳашароти зарарнокро нест мекунад.
Ҳамин тавр, омӯзишу мушоҳидаҳои илмӣ атрофи хазандагони М0амнӯъгоҳи давлатии «Бешаи палангон» идома дорад. Моро ҳаёти ноором, пур аз хавфу хатари ҷондорони ин макони пурасрор ором намегузорад, зеро ин ҷонварон низ мехоҳанд зинда монанд, насли худро нигаҳ доранд.
Аз ин сабаб, кӯшишҳои мо бояд ба он равона гардад, ки шумораи чунин ҷонварон зиёд гардаду чун як ҷузъи табиат бо одамон бошанд, то насли оянда онҳоро танҳо дар китоб не, балки дар табиати зинда бубинанду баҳра баранд.
Маҷид САЛИМ, адиби табиатшинос


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.06.2017    №: 114-117    Мутолиа карданд: 699

10.12.2018


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Томас Гремингер

Ҷамъомади тантанавӣ бахшида ба таъсиси воҳидҳои таъйиноти махсуси ВКД

Ба ифтихори солгарди Сайидои Насафӣ Конфронси байналмилалӣ доир мегардад

Вориси Ангела Меркел дар мақоми сарвари ҲНД Аннегрет Крамп-Карренбауэр шуд

Дар ОПЕК+доир ба маҳдудсозии истихроҷи нафт ба мувофиқа расиданд

Боздошти беш аз 1700 нафар дар намоишҳои эътирозӣ дар Фаронса

Беш аз нисфи аҳолии сайёра ба интернет дастрасӣ ёфт

Ҷаҳон дар як сатр

МАСТЧОҲ. Деҳаҳо симои нав мегиранд

Путин: «Дар ИИАО бозори ягонаи газ, нафт ва маҳсулоти нафтӣ мешавад»

Нахустин ҳамоиши сарони манотиқи кишварҳои СҲШ дар Челябинск гузашт

Медведев: «Россия мушкили амнияти озуқавориро ҳал намуд»

Дар Олмон кӣ Ангела Меркелро иваз мекунад?

Нақлиёти ройгони ҷамъиятӣ дар Люксембург

Ҷаҳон дар як сатр

Кишоварзӣ бахши муҳим дар ноҳияи Деваштич

06.12.2018


74 варзишгар ба Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шуд

Иштироки муовини вазири рушди иқтисод ва савдо дар мулоқоти сатҳи баланд

Баррасии масъалаи содироти маҳсулот ба бозорҳои Аврупо

ПАНҶАКЕНТ. Ифтитоҳи 63 иншоот

Бунёди роҳи танобӣ дар шаҳри Хуҷанд

“ГАНҶИ ҲИЛОЛ”. Тадбирҳо самар медиҳанд

05.12.2018


Баррасии масоили сиёсати хориҷии кишвар

Мулоқоти Шамсиддин Орумбекзода бо Мерилин Йосефсон

Баргузории конференсияи «Нақши сайёҳӣ дар ташаккули тарзи ҳаёти солим»

Путин ва Назарбоев ҳамкориро дар доираи Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё баррасӣ карданд

Куртс ҳамкорӣ бо Россияро шарти сулҳу субот дар Аврупо номид

Вашингтон дар Покистон муколамаи Кобул бо "Толибон"-ро муҳокима мекунад

Трамп дар фикри баррасии мушкили мусаллаҳшавии бошитоб бо Путин ва Си Ҷинпин шуд

Ҳонконгро матлубтарин кишвари дидании сайёҳон дар соли равон хонданд

Ҷаҳон дар як сатр

ЛУКА МОДРИЧ - барандаи "Тӯби тиллоӣ"

5 медали теннисбозони тоҷик

04.12.2018


Ҳамоиш оид ба татбиқи самтҳои асосии сиёсати хориҷии Тоҷикистон


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед