logo

фарҳанг

“ШОҲНОМА” ВА РУШДИ ИЛМИ ТИБ ДАР ҚАДИМ

“Шоҳнома”  гарчи саргузашти шоҳон, паҳлавонони асотириву таърихӣ аст, дар айни ҳол ин шоҳкори ҳаммосӣ – адабӣ дорои мазмунҳои фалсафӣ, ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва дигар мабоҳис, аз ҷумла андешаҳои пизишкӣ низ ҳаст.

Албатта зикри ин нукта зарур аст, ки ишораҳои пизишкии “Шоҳнома” – ро  бо дониши пизишкии асри Фирдавсӣ ва боварҳои асотирии мавҷуд дар замонҳои қадим бояд арзёбӣ кард.
Нахуст Фирдавсӣ дар шарҳи подшоҳии Ҷамшед ба корбурди атрҳо ва гиёҳҳо ба унвони дору ва пайдоиши санъати тиб ишора мекунад.  Симурғ дар “Шоҳнома” намоди пизишк ва ҳакимест, ки мушкилоти пизишкиро бартараф ва мӯҷиби оромиш мешавад. Ба унвони мисол Золи навзодро дар кӯҳ парвариш  медиҳад.
Муҳимтарин ва машҳуртарин ишораи пизишкии “Шоҳнома” шарҳи таваллуди Рустам аз модар аст, ки ба иллати дурушт будани ҷуссаи навзод ба дастури Симурғ мубади пизишк ӯро бо шикофтани паҳлӯи Рудоба ба дунё меоварад. Фирдавсӣ беш аз панҷоҳ байт ба ташреҳи ҷузъиёти таваллуди Рустам ихтисос додааст:
Биёвард яке ханҷари обгун,
Яке марди бинодили пурфусун.
Шикофид беранҷ паҳлӯи моҳ,
Битобид мар бачаро сар зи роҳ.
Чунон бегазандаш бурун оварид,
Ки кас дар ҷаҳон ин шигифтӣ надид.
Дар ҷанги Рустам ва Исфандиёр бо таваҷҷуҳ ба захмии шадид шудани Рустам ва Рахш худи Сумурғ ба муолиҷаи захмҳо пардохта, бо тахлияи хун захмҳои амиқ ва бо берун кашидани пайконҳо захмҳои Рустаму Рахшро дармон мекунад. Дар ҳамин набард аст, ки Симурғ бо пай бурдани нуқтаи заъфу осебпазири Исфандиёри Рӯинтан ва роҳнамойи ба Рустам, ҷанг бо пирӯзии Рустам ба поён мепазирад.
Фирдавсӣ борҳо бо истифода аз маю доруи хобовар ба манзур беҳуш кардан ишора мекунад. Дар достони “Бежан ва Манижа” ба дастури Манижа Бежанро бо хӯрондани доруи беҳушӣ мадҳуш карда, ба қасраш мебаранд. Ва дар қаср ӯро бо гулоб, кофур, равған ва сандал ба ҳуш меоваранд:
Бигустурд кофур бар ҷойи хоб,
Ҳаме рехт бар чӯби сандал гулоб.
Биёвард равған мар ӯро бидод,
Ки то гашт бедору чашмаш кушод.
Дар Авасто “анӯшо” ва дар забони паҳлавӣ “анӯш” ба маънии бемарг омадааст. Дар забони форсии тоҷикӣ ҳам “нӯш” дар муқобили заҳр омада ва калимаи нӯшдору муродиф бо анӯшо, анӯш, подзаҳр ва тарёқ мебошад. Ин нӯшдору танҳо дар хазонаи подшоҳон ёфт мешуд ва захмиҳоро аз марг бо он наҷот медоданд. Рустам низ барои дармони захми писар аз шоҳ Кайковус тақозои нӯшдору мекунад.
Фирдавсӣ дар васфи пизишки ҳиндӣ ишораи дигаре ҳам ба подзаҳр дорад:
Зи доноӣ ӯро фузун буд меҳр,
Ҳаме заҳр бишнохт аз подзаҳр.
Дар тибби куҳан доруҳо аз гиёҳон ба даст меомаданд. Фирдавсӣ дар шарҳи подшоҳии Анӯшервон ба рафтани Барзӯяи табиб ба Ҳинд ҷиҳати овардани гиёҳони доруйӣ ишора мекунад. Дар таваллуди Рустам низ мубади пизишк ба дастури Симурғ марҳаме аз кӯбидани гиёҳи махсус ва омехтани он бо ширу мушк ва хушк кардани он дар соя сохта ва бар захми Рудоба мегузорад. Нуктаи зарифи ин дастур тавсия бар хушк кардани марҳам дар соя аст то хоси он дар асари нури офтоб ва гармо аз байн наравад, тавсияест, ки имрӯз ҳам дар нигоҳдории доруҳо ба қуввати худ боқист.
Умедҷон ҲАИТОВ,
омӯзгори МТМУ № 20 - и ноҳияи Айнӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.06.2017    №: 114-117    Мутолиа карданд: 516

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед