logo

фарҳанг

“ШОҲНОМА” ВА РУШДИ ИЛМИ ТИБ ДАР ҚАДИМ

“Шоҳнома”  гарчи саргузашти шоҳон, паҳлавонони асотириву таърихӣ аст, дар айни ҳол ин шоҳкори ҳаммосӣ – адабӣ дорои мазмунҳои фалсафӣ, ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва дигар мабоҳис, аз ҷумла андешаҳои пизишкӣ низ ҳаст.

Албатта зикри ин нукта зарур аст, ки ишораҳои пизишкии “Шоҳнома” – ро  бо дониши пизишкии асри Фирдавсӣ ва боварҳои асотирии мавҷуд дар замонҳои қадим бояд арзёбӣ кард.
Нахуст Фирдавсӣ дар шарҳи подшоҳии Ҷамшед ба корбурди атрҳо ва гиёҳҳо ба унвони дору ва пайдоиши санъати тиб ишора мекунад.  Симурғ дар “Шоҳнома” намоди пизишк ва ҳакимест, ки мушкилоти пизишкиро бартараф ва мӯҷиби оромиш мешавад. Ба унвони мисол Золи навзодро дар кӯҳ парвариш  медиҳад.
Муҳимтарин ва машҳуртарин ишораи пизишкии “Шоҳнома” шарҳи таваллуди Рустам аз модар аст, ки ба иллати дурушт будани ҷуссаи навзод ба дастури Симурғ мубади пизишк ӯро бо шикофтани паҳлӯи Рудоба ба дунё меоварад. Фирдавсӣ беш аз панҷоҳ байт ба ташреҳи ҷузъиёти таваллуди Рустам ихтисос додааст:
Биёвард яке ханҷари обгун,
Яке марди бинодили пурфусун.
Шикофид беранҷ паҳлӯи моҳ,
Битобид мар бачаро сар зи роҳ.
Чунон бегазандаш бурун оварид,
Ки кас дар ҷаҳон ин шигифтӣ надид.
Дар ҷанги Рустам ва Исфандиёр бо таваҷҷуҳ ба захмии шадид шудани Рустам ва Рахш худи Сумурғ ба муолиҷаи захмҳо пардохта, бо тахлияи хун захмҳои амиқ ва бо берун кашидани пайконҳо захмҳои Рустаму Рахшро дармон мекунад. Дар ҳамин набард аст, ки Симурғ бо пай бурдани нуқтаи заъфу осебпазири Исфандиёри Рӯинтан ва роҳнамойи ба Рустам, ҷанг бо пирӯзии Рустам ба поён мепазирад.
Фирдавсӣ борҳо бо истифода аз маю доруи хобовар ба манзур беҳуш кардан ишора мекунад. Дар достони “Бежан ва Манижа” ба дастури Манижа Бежанро бо хӯрондани доруи беҳушӣ мадҳуш карда, ба қасраш мебаранд. Ва дар қаср ӯро бо гулоб, кофур, равған ва сандал ба ҳуш меоваранд:
Бигустурд кофур бар ҷойи хоб,
Ҳаме рехт бар чӯби сандал гулоб.
Биёвард равған мар ӯро бидод,
Ки то гашт бедору чашмаш кушод.
Дар Авасто “анӯшо” ва дар забони паҳлавӣ “анӯш” ба маънии бемарг омадааст. Дар забони форсии тоҷикӣ ҳам “нӯш” дар муқобили заҳр омада ва калимаи нӯшдору муродиф бо анӯшо, анӯш, подзаҳр ва тарёқ мебошад. Ин нӯшдору танҳо дар хазонаи подшоҳон ёфт мешуд ва захмиҳоро аз марг бо он наҷот медоданд. Рустам низ барои дармони захми писар аз шоҳ Кайковус тақозои нӯшдору мекунад.
Фирдавсӣ дар васфи пизишки ҳиндӣ ишораи дигаре ҳам ба подзаҳр дорад:
Зи доноӣ ӯро фузун буд меҳр,
Ҳаме заҳр бишнохт аз подзаҳр.
Дар тибби куҳан доруҳо аз гиёҳон ба даст меомаданд. Фирдавсӣ дар шарҳи подшоҳии Анӯшервон ба рафтани Барзӯяи табиб ба Ҳинд ҷиҳати овардани гиёҳони доруйӣ ишора мекунад. Дар таваллуди Рустам низ мубади пизишк ба дастури Симурғ марҳаме аз кӯбидани гиёҳи махсус ва омехтани он бо ширу мушк ва хушк кардани он дар соя сохта ва бар захми Рудоба мегузорад. Нуктаи зарифи ин дастур тавсия бар хушк кардани марҳам дар соя аст то хоси он дар асари нури офтоб ва гармо аз байн наравад, тавсияест, ки имрӯз ҳам дар нигоҳдории доруҳо ба қуввати худ боқист.
Умедҷон ҲАИТОВ,
омӯзгори МТМУ № 20 - и ноҳияи Айнӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.06.2017    №: 114-117    Мутолиа карданд: 611

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед