logo

фарҳанг

“ШОҲНОМА” ВА РУШДИ ИЛМИ ТИБ ДАР ҚАДИМ

“Шоҳнома”  гарчи саргузашти шоҳон, паҳлавонони асотириву таърихӣ аст, дар айни ҳол ин шоҳкори ҳаммосӣ – адабӣ дорои мазмунҳои фалсафӣ, ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва дигар мабоҳис, аз ҷумла андешаҳои пизишкӣ низ ҳаст.

Албатта зикри ин нукта зарур аст, ки ишораҳои пизишкии “Шоҳнома” – ро  бо дониши пизишкии асри Фирдавсӣ ва боварҳои асотирии мавҷуд дар замонҳои қадим бояд арзёбӣ кард.
Нахуст Фирдавсӣ дар шарҳи подшоҳии Ҷамшед ба корбурди атрҳо ва гиёҳҳо ба унвони дору ва пайдоиши санъати тиб ишора мекунад.  Симурғ дар “Шоҳнома” намоди пизишк ва ҳакимест, ки мушкилоти пизишкиро бартараф ва мӯҷиби оромиш мешавад. Ба унвони мисол Золи навзодро дар кӯҳ парвариш  медиҳад.
Муҳимтарин ва машҳуртарин ишораи пизишкии “Шоҳнома” шарҳи таваллуди Рустам аз модар аст, ки ба иллати дурушт будани ҷуссаи навзод ба дастури Симурғ мубади пизишк ӯро бо шикофтани паҳлӯи Рудоба ба дунё меоварад. Фирдавсӣ беш аз панҷоҳ байт ба ташреҳи ҷузъиёти таваллуди Рустам ихтисос додааст:
Биёвард яке ханҷари обгун,
Яке марди бинодили пурфусун.
Шикофид беранҷ паҳлӯи моҳ,
Битобид мар бачаро сар зи роҳ.
Чунон бегазандаш бурун оварид,
Ки кас дар ҷаҳон ин шигифтӣ надид.
Дар ҷанги Рустам ва Исфандиёр бо таваҷҷуҳ ба захмии шадид шудани Рустам ва Рахш худи Сумурғ ба муолиҷаи захмҳо пардохта, бо тахлияи хун захмҳои амиқ ва бо берун кашидани пайконҳо захмҳои Рустаму Рахшро дармон мекунад. Дар ҳамин набард аст, ки Симурғ бо пай бурдани нуқтаи заъфу осебпазири Исфандиёри Рӯинтан ва роҳнамойи ба Рустам, ҷанг бо пирӯзии Рустам ба поён мепазирад.
Фирдавсӣ борҳо бо истифода аз маю доруи хобовар ба манзур беҳуш кардан ишора мекунад. Дар достони “Бежан ва Манижа” ба дастури Манижа Бежанро бо хӯрондани доруи беҳушӣ мадҳуш карда, ба қасраш мебаранд. Ва дар қаср ӯро бо гулоб, кофур, равған ва сандал ба ҳуш меоваранд:
Бигустурд кофур бар ҷойи хоб,
Ҳаме рехт бар чӯби сандал гулоб.
Биёвард равған мар ӯро бидод,
Ки то гашт бедору чашмаш кушод.
Дар Авасто “анӯшо” ва дар забони паҳлавӣ “анӯш” ба маънии бемарг омадааст. Дар забони форсии тоҷикӣ ҳам “нӯш” дар муқобили заҳр омада ва калимаи нӯшдору муродиф бо анӯшо, анӯш, подзаҳр ва тарёқ мебошад. Ин нӯшдору танҳо дар хазонаи подшоҳон ёфт мешуд ва захмиҳоро аз марг бо он наҷот медоданд. Рустам низ барои дармони захми писар аз шоҳ Кайковус тақозои нӯшдору мекунад.
Фирдавсӣ дар васфи пизишки ҳиндӣ ишораи дигаре ҳам ба подзаҳр дорад:
Зи доноӣ ӯро фузун буд меҳр,
Ҳаме заҳр бишнохт аз подзаҳр.
Дар тибби куҳан доруҳо аз гиёҳон ба даст меомаданд. Фирдавсӣ дар шарҳи подшоҳии Анӯшервон ба рафтани Барзӯяи табиб ба Ҳинд ҷиҳати овардани гиёҳони доруйӣ ишора мекунад. Дар таваллуди Рустам низ мубади пизишк ба дастури Симурғ марҳаме аз кӯбидани гиёҳи махсус ва омехтани он бо ширу мушк ва хушк кардани он дар соя сохта ва бар захми Рудоба мегузорад. Нуктаи зарифи ин дастур тавсия бар хушк кардани марҳам дар соя аст то хоси он дар асари нури офтоб ва гармо аз байн наравад, тавсияест, ки имрӯз ҳам дар нигоҳдории доруҳо ба қуввати худ боқист.
Умедҷон ҲАИТОВ,
омӯзгори МТМУ № 20 - и ноҳияи Айнӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.06.2017    №: 114-117    Мутолиа карданд: 552

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед