logo

фарҳанг

ҲАСТӢ БУБАХШЕМУ ИФТИХОР

Дигар ин нукта, ки забон ҳастии миллат аст, як ҳақиқати бебаҳс маҳсуб шудааст ва ҳеҷ каси солимандеша дар ҷаҳон ба дурустии он шакку шубҳае надорад. Миллати моро маҳз забон дар дарозои таърих на танҳо аз маҳвшавӣ нигоҳ дошт, балки шукӯҳу эътибори хоса бахшиду чун миллати бофарҳангу мутамаддин муаррифӣ намуд.

Ин забон қарнҳои зиёд аз баҳри Миёназамин то марзҳои Ҳинду Чин забони муоширати қавмҳову халқҳои гуногун буд. Бад – ин хотир бо ифтихор изҳор доштанду изҳор медорем, ки сарҳади тоҷик забони он мебошад.
Таърих гувоҳ аст, яъне, шоҳиди барҳақ аст, ки барои дигар қавмҳову халқҳои минтақа забони мо забони расмӣ, коргузорӣ, илму адаб ба шумор мерафт. Ин забони шево забони шеъри олӣ, забони фарҳанги воло буд ва шукр, ҳамчунон боқист. Ин забони асилу покиза моро бо ниёгони пуршарафамон мепайвандад. Мебинем ва эҳсос менамоему ба тамоми ҳастӣ, бо дилу ҷон бовар мекунем, ки дар ин маврид фосилаҳо вуҷуд надоранд. Балки ин фосилаҳоро забони пурғановатамон аз миён мебарад. Суханону шеърҳои ноби султони шуаро Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ ва Абуалӣ ибни Сино имрӯзист, агарчи беш аз даҳ садсола пештар гуфта шудаанд:

Дониш андар дил чароғи равшан аст,
В – аз ҳама бад бар тани ту
ҷавшан аст.
***
Аз қаъри гили сиёҳ то авҷи Зуҳал
Кардам ҳама мушкилоти гетиро ҳал.

Дар ин ҳол ба хотири фаҳми суханону шеърҳои ин шуаро ниёз барои рӯ овардан ба фарҳангу қомусу луғат вуҷуд надорад. Оре, ин дар сурате аст, ки дигар миллатҳо ба чунин бахту саодати таърихӣ мушарраф нагардидаанд. Забони даҳ аср пеши шуарову аҳли илми онҳо танҳо барои гурӯҳи бисёр ками муҳаққиқонашон, он ҳам тавассути фарҳангу қомусу луғатҳо, ошност.
Бо ин забон дар он рӯзгори пешин Қуръони маҷид тарҷума шуд ва садҳо асарҳои адабиву таърихӣ, ахлоқӣ, илмӣ, динӣ, фалсафӣ. Ҳамзамон, ин гуна асарҳоро чун дурдонаҳо ба риштаи назм кашидаанд.
Дар баробари ин, бузургтарин асарҳоро худ эҷод карданд, ки то ба ҳол мавриди омӯзиши ҷаҳониён қарор доранд. Ба ин васила  нуфузи забони моро дар дунё боло бурданд ва онро густариш доданд. Ҳамчунон, собит сохтанд, ки тавоноии ин забон бештар аз он аст, ки ҷаҳониён мепиндоранд.
Ин забон бо кӯшиши абармардони илму фарҳангаш дар ҳама қарнҳо дар ҳоли рушду ташаккулу таҳаввул буд. Рӯйдодҳои фоҷиабору ногувори таърих ба пешрафту густариши он ҳеҷ монеае эҷод карда натавонистанд.
Бузургони мо дар ҳама ҳолат бо шинохти рисолати бузурги инсонӣ бо ин забон барои мо ва ҷаҳониён осори гаронбаҳоро аз худ боқӣ гузоштанд. Аз ин рӯ, эҳтироми ин забон эҳтироми ин бузургон ва фарҳанги волои миллат аст. Аз ин рӯ, гиромидошти он барои ҳар нафари соҳиби забон қарз мебошад. Ва барои пойдорӣ ва ҳифзи асолати он, ки бар ҳастии мо ва пешиниён сабаб аст, махсусан дар раванди ҷаҳонишавӣ  бояд бештар аз пештар саъю кӯшиш ба харҷ бидиҳем.
Таърих ва таҷрибаи рӯзгор ҳамеша ин пандро ба мо медиҳад, ки андак ғафлат моро, забонамонро ба нобудӣ ва маҳвшавӣ мебарад. Ба бахти  миллати соҳибтамаддунамон ҳамеша барои пойдорию бедории миллат ва устувории забони он абармардон ва қаҳрамонони миллӣ на танҳо саъю талош, балки ҷоннисорӣ низ намуданд. Аз ҷумла, устод Садриддин Айнӣ дар он рӯзгори фоҷиаборе, ки душманон мехостанд, миллатеро бо номи тоҷик эътироф накунанд, ба расмият нашиносанд ва бад – ин васила аз миён бибаранду фарҳанги волояшро маҳв бисозанд, ба муборизаи рӯ ба рӯ бархост. Бо далелҳои бузурги илмию таърихӣ, осори адабӣ, ахлоқӣ собит сохт, ки ин миллат бо забони шевову фарҳанги олияш дар дарозои таърих хидмати бузургу шоиста намудааст ва устувор мондаву ҳамчунон мемонад. Ҳеҷ неруе ин ҳақиқат ва миллату забони тоҷикиро пинҳон кардаву аз миён бурда наметавонад.
Бо ҷасорати том иброз дошт, ки «Дар Осиёи Миёна, хусусан дар хоки Бухоро ва Туркистон ба будани як қавми бузурге бо номи тоҷик бояд касе инкор надошта бошад. Соҳиби маданияти куҳан ва адабиёти куҳансол будани ин қавм низ ҷойи инкор нест».
Воқеан, фарзандони бонангу номусу миллат дар он рӯзгори пурошӯб ва баъдҳо низ миллат ва забони онро зинда нигоҳ доштанду медоранд. Агар ба рӯзгори онҳо ба дидаи ибрат бинигарем, ин ҳақиқат маълум мешавад, ки ба ранҷҳову муборизаҳо ва заҳматҳои сангин дар пойдорию густариши миллату забон муваффақ шуданд. Яъне, ин роҳи душворро бо худфидоиву ҷоннисорӣ ва мардонагӣ тай намуданд.
Барои мақоми давлатӣ гирифтани забони тоҷикӣ дар кишвар зиёиён бо ҷасорати хос ва ифтихор аз ватандорӣ дар охири солҳои 80 – уми асри рафта бархостанд. Пирӯзӣ дар ин ҳол насибашон гардид. Аммо танҳо Истиқлоли давлатӣ омили эҳёи ин забон шуд. Албатта, бо саъю талоши бесобиқаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон. Маҳз  тавассути ӯ ин забон дар умури коргузорӣ, робитаҳои хориҷии кишвар бо дигар давлатҳои дунё ба таври васеъ мавриди истифода қарор гирифт. Бо пешниҳоди ӯ соли 2008 «Соли забони тоҷикӣ» эълон гардид ва он бо ҷашни Одамушшуаро Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ таҷлил шуд. Бо ин башорати нек таъкид намуд, ки «таҷлили Соли забон ба наслҳои имрӯзу ояндаи Тоҷикистон барои поку беолоиш нигоҳ доштани забони модарии худ, яъне забони тоҷикии адабӣ, забони осори гаронмояи Рӯдакиву Мавлонои Балхӣ мусоидат менамояд».
Дар ин росто, ҳамчунон супориш дод, ки то сентябри соли оянда, яъне соли 2008 «чопи таҷдиди назаршудаи фарҳанги дуҷилдаи забони тоҷикӣ таъмин карда шавад».
Ҳанӯз аз ёдҳо нарафта, ки доираи амали ин забон рӯз то рӯз, сол ба сол маҳдудтар мегардид. Дар баъзе аз соҳаҳо бошад, он ба забони дуюм табдил ёфта буд ва ё ҳеҷ мавқееро касб намекард.
Сарвари давлат чунин ҷабрҳои таърихро аз миён бурд ва ҳамзамон дастур доду пайваста таъкид намуду менамояд, ки масъулон, хоса муҳаққиқон, омӯзгорон, олимон, ходимони васоити ахбори умум барои ҳифзи асолати забон рисолати таърихии худро нек ба фарҷом бирасонанд. То ба ӯ ҳеҷ сарвари давлате ғамхорӣ нисбат ба забонро аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ эълон накарда буд. Расман баён дошт, ки забон ҳастии миллат ва сарвати бебаҳои миллат ва давлат мебошад. Бо ин, албатта, иктифо накард. Барои дарки бештари муҳимияти масъала китоби «Забони миллат – ҳастии миллат» - ро таълиф намуд.
Дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон сабт шуд, ки забони тоҷикӣ дар кишвари мо мақоми давлатӣ дорад.
Таъкид намуд, ки «Забони тоҷикӣ ҳамон вақт дар мақоми забони илму фарҳанг қарор мегирад, ки агар бо ин забон истилоҳоти илмӣ, аз ҷумла сабки нигориши илми муосир ба вуҷуд оварда шавад».
Бо ташаббусу иқдоми ӯ Қонуни забон таҷдиди назар карда шуд. Инчунин, ниҳоди махсус бо номи Кумитаи забон ва истилоҳоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт. Номҳои ашхос, маҳалҳо ба дастури Пешвои миллат тоҷикӣ шуданд. Таҳияву нашри китобҳои дарсӣ туфайли ғамхорию дастгирӣ ва роҳнамоии ӯ ба забони давлатӣ сурат гирифтанд.
Бо дастури Сарвари давлат мероси гаронбаҳои илмӣ, адабӣ, ахлоқӣ, динӣ, фалсафӣ аз нав нашр ва дастраси соҳибзабонон гардид.
Сол аз сол Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бошукӯҳтар таҷлил мегардад.
Умуман, барои пойдории ҳифзи асолат, густариш ва рушди он Президенти мамлакат ҳамаи тадбирҳои заруриро андешид ва имконотро фароҳам овард. Бешак, чунин амалҳои ҷавонмардона бад – ин ғамхориву ояндабинӣ то ба ӯ собиқа надошт. Ӯ ҳамеша барои раҳнамоиямон бо тамоми масъулияти миллию сарварӣ таъкид медорад, ки мо ин ганҷи беназирро бо ҳамин покиву шевоӣ бояд барои наслҳои оянда ба мерос бигузорем. Яъне, барои худ ва онҳо ҳастӣ бубахшему ифтихор.
Абдулқодири РАҲИМ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 06.06.2017    №: 118    Мутолиа карданд: 402

25.09.2018


Тавсеаи равобити байнипарлумонии Тоҷикистону Корея

Баргузории ҷамъомад оид ба пешгирии ҷинояткорӣ

Анҷоми марҳилаи якуми амалиёти «Кӯкнор-2018»

Гутерриш ба муборизаи фаъолтар алайҳи маводи мухаддир даъват сохт

Теъдоди қурбониёни садамаи киштӣ дар Танзания ба 225 нафар расид

Сеул барои дучандсозии теъдоди сайёҳон $640 миллион харҷ карданист

Фаронса қатораи дуошёнаи тезгард месозад

Ҷаҳон дар як сатр

Ҷом насиби кӣ мешавад?

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед