logo

сиёсат

ҲАҚИҚАТИ ИЛМӢ ВА АМНИЯТИ МИЛЛӢ. АНДЕШАҲО ПЕРОМУНИ МАҚОЛАИ С. ЯТИМОВ “ИЛМ ВА АМНИЯТ”

Мақолаи доктори илмҳои сиёсӣ Саймумин Ятимов таҳти унвони  “Илм ва амният”, ки дар рӯзномаи “Ҷумҳурият” 30 майи соли 2017 интишор гардид, аз як тараф натиҷаи омӯзиши амиқи вазъияти амнияти мамлакат  дар шароити имрӯзаи ҷаҳони ноором бошад, аз ҷониби дигар он як дастури раҳнамо ба аҳли зиё ва илми кишвар аст, то тавонанд дар ҷодаи таъмини амният ва осоиштагии Ватан кореро ба анҷом расонанд.

Муаллиф дар заминаи воқеияти таърихӣ ва назарияи олимони маъруфи олам оид ба мафҳумҳои “амният” ва “давлат” изҳори назар карда, зикр мекунад, ки муҳимтарин вазифаи давлат таъмини амнияти худ ва ҷомеа мебошад. Дар ин маврид муаллиф барои хонанда мафҳуми ҳуқуқии “давлат”- ро, аз назари илмӣ тавзеҳ медиҳад, аз аносири он, ки миллату миллатҳо мебошанд ва нишонаҳои асосии он сухан мегӯяд. Муаллифи мақола дар баробари тавсиф ва тавзеҳи мафҳумоти дар боло зикршуда ба як нуктаи меҳварӣ таваққуф менамояд, ки ҷавҳари матлаб онҷост. Аз ҷумла менависад: ”Агар ба хотири барпо кардани давлат чӣ қадар ҷоннисориҳо шуда бошанд, барои ҳифз кардан, дар амну осудагӣ ва рушду тараққӣ нигоҳ доштани  давлат, сарфи на камтар аз он зарур аст. Фаъолияти ҳаррӯзаи Пешвои муаззами миллати тоҷик нишонгар ва намунаи олии ҳамин гуна муносибат ба тақдири имрӯзу ояндаи давлати миллии мо мебошад.” Воқеан, сари ин масъала таваҷҷуҳи амиқ мебояд, зеро дарёфтани гавҳари осоиш осон нест, вале ҳифзи он ҳам душвориҳои ба худ хос дорад. Гузашта аз ин, муаллифи мақола мӯътақид бар он аст, ки хатарҳои бар сари миллат равонашуда зуҳуроти тасодуфӣ набуда, дар заминаи тарҳрезиҳои муайян рӯи кор меоянд ва ба онҳо аз назари илм чашм андохтан ҳатмист.
Саймумин Ятимов зимни таҳлили мавзӯи “Ҳақиқати илмӣ ва амнияти миллӣ” пешниҳод менамояд, ки раванди таъмини амнияти  давлат  ва  миллат ба тарзи системавӣ мавриди омӯзиш қарор  дода шавад. Танҳо  ҳамин  усули корбарӣ  метавонад  давлат  ва  миллатро   дар  муқобили  ҳамаи  хатарҳо устувор нигаҳ дорад. Зеро дар ҳамаи давру замон қувваҳои бадхоҳ мавҷуд буданд ва донистани таърихи муборизаҳо, усулу методҳои мавриди истифода қарор доштани онҳо имкон медиҳад, аз як ҷониб чеҳраи аслии ҷараёнҳо ва ҳаракатҳои террористиву зиддимиллиро хуб шиносем ва аз ҷониби дигар бо онҳо муборизаҳои ҷиддиро ба роҳ монем.
Дар мақола дар бораи онҳое, ки бо дастури сарпарастони  хориҷии худ бо тақдири миллат бозӣ мекунанд  низ сухан рафта, онро аз назари илмӣ чунин тавзеҳ медиҳад, ки донистани он ҳатмист: субъекти фаъол - дастандаркорон; объекти истифода - бадомафтодагон; муҳит - ба инобат гирифтани вазъи дохилии мамлакат -  сарфи  раҳгумзадагон; сабаб - каммаърифатӣ, ноогоҳӣ, рӯҳияи бегонапарастӣ, ифротгароӣ, дурӯягӣ, адами масъулият назди Ватану миллат; оқибат - эҳтимолияти сар задани фоҷиаи миллӣ.
Агар аз рӯи ҳамин нақша ё формулаи таърихӣ назар намоем, пас вазифаи имрӯзаи мо нахуст коҳиш додани каммаърифатӣ, ноогоҳӣ, рӯҳияи бегонапарастӣ ва ифротгароӣ буда, дар ниҳоди мардум тақвият бахшидани муҳаббат ба Ватан ва масъулияти ватандорӣ мебошад. Дар ин раванд илм, назарияи воқеъбинонаи таърихӣ, бозгӯи ҳақиқати воқеаҳо имконияти густурдаро дар дарку маърифати асли матлаб эҷод мекунад. Ба тариқи илмӣ собит намудани  ягонагии манфиати амнияти давлатӣ ва миллӣ дар дарки маърифати Ватан, Истиқлолият, Ваҳдати миллӣ мусоидат хоҳад кард.
Дар мақола яке аз мавзӯъҳои меҳварӣ “Геополитика: манфиат ва амният” ба ҳисоб рафта, муаллиф тавонистааст донишҳои ҳақиқиро дар бораи маърифати зуҳуроти дар ҷомеаи ҷаҳонӣ бавуқӯъпайваста аз бардоштҳо ва андешаҳои дурӯғину аз асл дур тамйиз карда, сарчашмаҳои онҳоро баён намояд. Аз ҷумла, дар бораи як мафҳуми маъмулии ифротгароии муосир муаллиф чунин мегӯяд, ки ақидаи Пешвои миллат “терроризм аз ислом нест”-ро тақвият мебахшад: Истилоҳоти "ҷиҳод", "мубориза ба хотири исломи ноб", "сохтани давлати исломӣ", "шаҳид гаштан дар роҳи ислом", "мубориза бо куффор", "пуштибонӣ аз ислом дар рӯи олам" ва монанди инҳо, ки имрӯз аз номи бозигарони геополитикии сатҳҳои гуногун, ҳизбу ҳаракатҳои террористӣ, пуштибонони онҳо садо медиҳанд, ба дини ислом муносибати аслӣ надоранд. Зеро "дар доираи дин ислом муъҷизаи осмонӣ, фавқуттабиӣ аст. Диёнат аст. Имон аст. Боварӣ ва ихлоси маънавию рӯҳонӣ аст”.
Воқеан, ин фикр арзандаи андеша буда, тавзеҳ ва таҳлили ҳадафҳои геополитикии давлатҳои абарқудрат ба хотири манфиатҳои иқтисодӣ, сиёсӣ ва иҷтимоӣ метавонад дар дарку эҳсоси матлабҳои асосӣ замина эҷод кунад. Яъне, замоне фаро расидааст, ки дар мавриди масоили геополиткӣ ва иртиботи он бо воқеаҳои мудҳиши дар гӯшаву канори олам рухдодаистода бештар гӯем ва ҷомеаро огоҳ созем.
Мавзӯи дигари муҳими мақола “Илм: адабиёт ва амният” унвон дошта, муаллиф дар меҳвари андешааш  мақоми адабиёт ва ҳунарро дар тарбияи ватанпарварӣ ва садоқат ба Ватан қарор додааст. Ӯ адабиётро  муҳимтарин ҷузъи системаи амнияти миллӣ дониста,  таъсири каломи бадеъ, осори адабиро  дар тарбияи ахлоқӣ, давлатофаринӣ ва миллатсозӣ муҳим мешуморад.
Ҳамин тавр, дар мақолаи “Илм ва амният” муаллиф бори дигар ба масъалаҳое рӯй овардааст, ки дарки дурусти онҳо барои ҳар як сокини кишвар зарур аст. Дар ин маврид мақоми аҳли зиё, онҳое, ки ба илму адаб сарукор доранд, муассир буда, фаҳмишу дарки вазъи ҳаёти сиёсии кишвар ва ҷаҳон бо назардошти донишҳои илмӣ ва тавзеҳи он барои дигарон барои расидан ба асли матлаб, ки ҳимояи амнияту осоиштагии Ватан мебошад, арзишманд аст. Инак:
1. Танҳо омӯзиши амиқи вазъият аз назари илмӣ бо назардошти таърихи дури мавҷудияти давлат ва амнияти он, муқоисаву муқобилаи вазъи имрӯз бо ҳодисаҳои таърихӣ ва баровардани хулосаҳои дурусти илмӣ метавонад имконияти густурдаро дар ҳимояи ду мафҳуми муқаддас Ватан ва Амният фароҳам орад.
2. Муколамаҳо ва баҳсҳои воқеии назариявӣ оид ба вазъи нохушоянди ҷаҳони имрӯз, ки ҷавҳари онро на идеологияи ватандорӣ, балки ҳадафҳои сиёсӣ ва иқтисодии кишварҳои абарқудрат  ташкил медиҳад, муҳим буда, махсусан ҷавонон бояд аз асли рӯйдодҳои ҷаҳон огоҳ бошанд.
3. Эътибор додан ба масъалаи рушди адабиёт ва фарҳанг, тавассути он тарбия намудани ҷомеа, махсусан ҷавонон дар рӯҳияи ватандориву миллатдӯстӣ, масъулият дар назди хонадон, падару модар ва кишвар зарур аст. Дар ин ҷода имкониятҳои фаровоне мавҷуд аст, ки он ба ҳиммати олимон, устодони донишгоҳҳо, адибон, санъаткорон, умуман зиёиён марбут мебошад.
4. Перомуни  мавзӯи  дар мақола зикрёфта, тавсифи масъалаҳои муҳими дар он  баёнгардида, нуқтаи назари зиёиён ба тариқи густурда тавассути васоити ахбори омма бояд интишор ёбад. Зеро дар замони муосир ҷомеа ба зиракиву ҳушёрии сиёсӣ ниёзманд аст.
Саидумрон САИДОВ,
дотсенти Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи Бобоҷон Ғафуров, номзади илмҳои филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.06.2017    №: 122    Мутолиа карданд: 1034

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед