logo

иқтисод

СӮЗОНДАНИ БАРГУ ПОЯ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Ҳосилнокии хок боигарии миллӣ буда, онро давлат назорат ва ҳимоя менамояд. Олимони иқтисодшинос даромади изофаи заминро ба ҳосилнокии хоки он вобаста медонанд. Сӯзондани боқимондаи зироатҳо, хусусан баргу поя ва қисман решаи  гандум, ҷав ва шолӣ, дар минтақаҳои  ҷумҳурӣ омилҳои асосии паст гардидани сатҳи ҳосилнокии заминанд. Соҳибони ҳуқуқии замин ё иҷоракорон сӯзондани хасу пахоли зироатҳои кишоварзиро ба зиёд гардидани алафҳои бегона дар майдони кишти зироатҳои ғалладона рабт медиҳанд. Вале деҳқонони асил, ки аз ҳисоби ҳосилхезии замин даромад мегиранд, ин амалро зиёновар медонанд.
Бар асоси таҳлилҳо, солҳои охир соҳибкорони зиёд соҳиби сертификати ҳуқуқи истифодаи замин гардидаанд, вале даромади асосии онҳо аз деҳқонӣ нест. Истифодаи  замин ҳамагӣ 5 - 10 дарсади даромади онҳо буда,  танҳо барои банд намудани замин зироатҳои ғалладона мекоранд. Онҳо бар зидди алафҳои бегона муборизаи дуруст намебаранд. Сӯзондани баргу хаси зироатҳоро, ки сарчашмаи ҳосилхезии заминанд, роҳи ягонаи поксозии киштзор аз алафҳои бегона медонанд.
Истифодабарандагони замин бояд бидонанд, ки биомассаи боқимондаи рустаниҳо манбаи баланд бардоштани ҳосилхезии хок ва баргардондани моддаҳои ғизоӣ ба хок маҳсуб меёбад. Аксаран пору ва нуриҳои дигари органикӣ дар деҳаҳо  ҳамчун сӯзишворӣ истифода мешаванд.  Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки баъзеҳо аҳамияти истифодаи поруро дар киштзор дарк намекунанд.
Сӯзондани пахолу хаси зироат боиси ифлосшавии ҳаво ва нобудшавии миқдори муайяни карбон дар таркиби хок мегардад.  Дар натиҷаи сӯзондани боқимондаи рустаниҳо миқдори нитрогени умумии хок - сарчашмаи ҳосили зироатҳо кам мешавад. Нитроген дар шароити хокҳои Тоҷикистон яке аз элементҳои камчин буда, миқдори он сатҳи ҳосилнокиро муайян менамояд. Бо сабаби сӯзондани хас миқдори сулфур низ дар хок кам шуда, ба нашъунамои зироатҳо таъсири манфӣ мерасонад.
Дар қабати ҳосилхези хок дар як гектар то ҳашт тонна микроорганизм мавҷуд аст. Ғизое, ки мо ба воситаи нуриҳои органикӣ ва ҳатто минералӣ ба хок ворид месозем, танҳо дар натиҷаи таҷзияи онҳо тавассути микроорганизмҳо барои ҳазми рустанӣ дастрас мегардад. Дар ҳолати нобудшавии хасу боқимондаи рустанӣ нисфи микроорганизмҳои муҳим ва аз ҷиҳати агрономӣ манфиатнок аз байн мераванд.
Олимон муайян намудаанд, ки дар таркиби як тонна коҳи гандум 826 кг карбон, 22 кг нитроген, 6,2 кг ангидриди фосфор ва 3,5 кг оксиди калий мавҷуд мебошад. Ҳангоми хокистар гардидани он 98 - 100 фоизи нитроген, 70 – 90 фоизи сулфур ва тақрибан 20 - 40 фоизи фосфор ва калий талаф меёбад.
Дар иёлати Калифорнияи ИМА баъди соли 1991 бар асоси қабули қонун сӯзондани пахол дар майдони кишти шолӣ манъ гардид ва онро заминистифодабарандагон имрӯз майда намуда, ба хок ворид месозанд. Дар натиҷаи воридсозии пахоли шолӣ миқдори моддаҳои органикии хок, қобилияти обнигоҳдорӣ ва ҷаббиши ғизои он зиёд мегардад, ки ин  ҳосилхезии хокро беҳтар  месозад.
Аз ин рӯ, мо низ бояд ба сӯзондани боқимондаи рустаниҳо дар киштзор хотима диҳем. Нисбат ба хоҷагиҳои деҳқоние, ки ба ин амали зараровар даст зада, боиси талафи моддаҳои ғизоии хок мегарданд, идораҳои дахлдори ҷумҳурӣ бояд чораҳои қатъӣ андешанд.
С. САНГИНОВ,
корманди Институти хокшиносии
Академияи илмҳои кишоварзӣ, доктори илмҳои кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.06.2017    №: 129    Мутолиа карданд: 448

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед