logo

иқтисод

СӮЗОНДАНИ БАРГУ ПОЯ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Ҳосилнокии хок боигарии миллӣ буда, онро давлат назорат ва ҳимоя менамояд. Олимони иқтисодшинос даромади изофаи заминро ба ҳосилнокии хоки он вобаста медонанд. Сӯзондани боқимондаи зироатҳо, хусусан баргу поя ва қисман решаи  гандум, ҷав ва шолӣ, дар минтақаҳои  ҷумҳурӣ омилҳои асосии паст гардидани сатҳи ҳосилнокии заминанд. Соҳибони ҳуқуқии замин ё иҷоракорон сӯзондани хасу пахоли зироатҳои кишоварзиро ба зиёд гардидани алафҳои бегона дар майдони кишти зироатҳои ғалладона рабт медиҳанд. Вале деҳқонони асил, ки аз ҳисоби ҳосилхезии замин даромад мегиранд, ин амалро зиёновар медонанд.
Бар асоси таҳлилҳо, солҳои охир соҳибкорони зиёд соҳиби сертификати ҳуқуқи истифодаи замин гардидаанд, вале даромади асосии онҳо аз деҳқонӣ нест. Истифодаи  замин ҳамагӣ 5 - 10 дарсади даромади онҳо буда,  танҳо барои банд намудани замин зироатҳои ғалладона мекоранд. Онҳо бар зидди алафҳои бегона муборизаи дуруст намебаранд. Сӯзондани баргу хаси зироатҳоро, ки сарчашмаи ҳосилхезии заминанд, роҳи ягонаи поксозии киштзор аз алафҳои бегона медонанд.
Истифодабарандагони замин бояд бидонанд, ки биомассаи боқимондаи рустаниҳо манбаи баланд бардоштани ҳосилхезии хок ва баргардондани моддаҳои ғизоӣ ба хок маҳсуб меёбад. Аксаран пору ва нуриҳои дигари органикӣ дар деҳаҳо  ҳамчун сӯзишворӣ истифода мешаванд.  Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки баъзеҳо аҳамияти истифодаи поруро дар киштзор дарк намекунанд.
Сӯзондани пахолу хаси зироат боиси ифлосшавии ҳаво ва нобудшавии миқдори муайяни карбон дар таркиби хок мегардад.  Дар натиҷаи сӯзондани боқимондаи рустаниҳо миқдори нитрогени умумии хок - сарчашмаи ҳосили зироатҳо кам мешавад. Нитроген дар шароити хокҳои Тоҷикистон яке аз элементҳои камчин буда, миқдори он сатҳи ҳосилнокиро муайян менамояд. Бо сабаби сӯзондани хас миқдори сулфур низ дар хок кам шуда, ба нашъунамои зироатҳо таъсири манфӣ мерасонад.
Дар қабати ҳосилхези хок дар як гектар то ҳашт тонна микроорганизм мавҷуд аст. Ғизое, ки мо ба воситаи нуриҳои органикӣ ва ҳатто минералӣ ба хок ворид месозем, танҳо дар натиҷаи таҷзияи онҳо тавассути микроорганизмҳо барои ҳазми рустанӣ дастрас мегардад. Дар ҳолати нобудшавии хасу боқимондаи рустанӣ нисфи микроорганизмҳои муҳим ва аз ҷиҳати агрономӣ манфиатнок аз байн мераванд.
Олимон муайян намудаанд, ки дар таркиби як тонна коҳи гандум 826 кг карбон, 22 кг нитроген, 6,2 кг ангидриди фосфор ва 3,5 кг оксиди калий мавҷуд мебошад. Ҳангоми хокистар гардидани он 98 - 100 фоизи нитроген, 70 – 90 фоизи сулфур ва тақрибан 20 - 40 фоизи фосфор ва калий талаф меёбад.
Дар иёлати Калифорнияи ИМА баъди соли 1991 бар асоси қабули қонун сӯзондани пахол дар майдони кишти шолӣ манъ гардид ва онро заминистифодабарандагон имрӯз майда намуда, ба хок ворид месозанд. Дар натиҷаи воридсозии пахоли шолӣ миқдори моддаҳои органикии хок, қобилияти обнигоҳдорӣ ва ҷаббиши ғизои он зиёд мегардад, ки ин  ҳосилхезии хокро беҳтар  месозад.
Аз ин рӯ, мо низ бояд ба сӯзондани боқимондаи рустаниҳо дар киштзор хотима диҳем. Нисбат ба хоҷагиҳои деҳқоние, ки ба ин амали зараровар даст зада, боиси талафи моддаҳои ғизоии хок мегарданд, идораҳои дахлдори ҷумҳурӣ бояд чораҳои қатъӣ андешанд.
С. САНГИНОВ,
корманди Институти хокшиносии
Академияи илмҳои кишоварзӣ, доктори илмҳои кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.06.2017    №: 129    Мутолиа карданд: 627
07.04.2020


ДУШАНБЕ. ҶАМЪБАСТИ ОЗМУНИ «САЙРИ ГУЛИ ЛОЛА»

БОЗИҲОИ ОЛИМПӢ. ТОҶИКИСТОН ЛИБОСИ ЯГОНААШРО ИНТИХОБ КАРД

НАМОИШИ КИТОБИ КӮДАКОНУ НАВРАСОН

АМРИ ДИЛ. ҶАВОНОНИ СУҒД ИХТИЁРАН БА ХИЗМАТИ ҲАРБӢ РАФТАНД

ДОРУИ КОРОНАВИРУС ДАР РОССИЯ ҲАФТАИ ОЯНДА ПАЙДО МЕШАВАД

ДАР ТОҶИКИСТОН БАРОИ ПЕШГИРӢ АЗ КОРОНАВИРУС СУРАТҲИСОБ КУШОДАНД

ҲАВОИ ГАРМ МЕТАВОНАД ПАНДЕМИЯРО АЗ БАЙН БАРАД?

РОССИЯ БА ЧИН 80 МИЛЛИОН НИҚОБ ФАРМОИШ ДОД

БАРОИ ПЕШГИРӢ АЗ КОРОНАВИРУС ОБНӮШИИ ЗИЁД ТАВСИЯ ШУД

Ҷаҳон дар як сатр

06.04.2020


ЧЕМПИОНАТИ ТОҶИКИСТОН – 2020. ДАСТАИ «ХАТЛОН» ОНРО БО ПИРӮЗӢ ОҒОЗ КАРД

ВМКБ. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

НУРОБОД. АЗ «ЧАКОМАИ ГЕСУ» ТО “ЗАН ВА ТОЗАГӢ”

03.04.2020


ВАРЗОБ. ТАВАҶҶУҲ БА ВАРЗИШ МЕАФЗОЯД

«ЮВЕНТУС» РОНАЛДУРО БА 70 МИЛЛИОН ЕВРО ФУРӮХТАНИСТ

ТЕЪДОДИ АШХОСИ АЗ КОРОНАВИРУС ШИФОЁФТА АЗ 200 ҲАЗОР НАФАР ГУЗАШТ

ТОҶИКИСТОН БА ИСТЕҲСОЛИ НИҚОБИ ТИББӢ ВА ЛИБОСИ МАХСУС ШУРӮЪ НАМУД

СУТ: «БЕШ АЗ 95 ДАРСАДИ ҚУРБОНИЁНИ COVID-19 ДАР АВРУПО АШХОСИ КАЛОНСОЛАНД»

ПУТИН ТО ОХИРИ АПРЕЛ ИСТИРОҲАТ ЭЪЛОН КАРД

ДАР ЭРОН БЕШ АЗ 15 ҲАЗОР МУБТАЛОИ КОРОНАВИРУС СИҲАТ ШУД

Ҷаҳон дар як сатр

02.04.2020


МАШВАРАТИ КОРИИ МУОВИНИ РАИСИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН БО ВАКИЛОНИ МАРДУМӢ

ҶАВОНОНИ ТОҶИКОБОД БА САФИ ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ ПАЙВАСТАНД

САЙЁҲӢ. ТАШКИЛИ 12 ХАТСАЙРИ НАВ

ШИРКАТИ 42 ЛЕГИОНЕР ДАР ЧЕМПИОНАТИ НАВБАТИИ ТОҶИКИСТОН

СУТ РАСМАН ДАР ТОҶИКИСТОН НАБУДАНИ КОРОНАВИРУСРО ТАСДИҚ НАМУД

ГАРДИШИ МОЛ МИЁНИ ТОҶИКИСТОН ВА КИШВАРҲОИ СҲШ АЗ НИМ МИЛЛИАРД ДОЛЛАР БОЛО РАФТ

АРАБИСТОНИ САУДӢ: "АЗ САФАР БА ҲАҶ ХУДДОРӢ КУНЕД!"

СОКИНИ 101 - СОЛАИ НИДЕРЛАНД АЗ COVID-19 ҶОН БА САЛОМАТ БУРД

Ҷаҳон дар як сатр

01.04.2020


ХАТЛОН. ҶОИЗА БАРОИ МУҲАҚҚИҚОНИ ИЛМҲОИ ТАБИАТШИНОСӢ ВА ДАҚИҚ

СУҒД. БЕШ АЗ 30 КОРХОНАИ ИСТЕҲСОЛИ ОРДУ РАВҒАН

НУФУЗИ САЙЁҲИИ ТОҶИКИСТОН МЕАФЗОЯД

ФАЪОЛИЯТИ ҲУҚУҚЭҶОДКУНӢ БА МАРҲИЛАИ СИФАТАН НАВ ВОРИД ШУД

«ҚАҲРАМОНИ АБАДӢ - ТЕМУРМАЛИК» ДАР ҶУМҲУРИИ КОРЕЯ БА ТАБЪ РАСИД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед