logo

иқтисод

СӮЗОНДАНИ БАРГУ ПОЯ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Ҳосилнокии хок боигарии миллӣ буда, онро давлат назорат ва ҳимоя менамояд. Олимони иқтисодшинос даромади изофаи заминро ба ҳосилнокии хоки он вобаста медонанд. Сӯзондани боқимондаи зироатҳо, хусусан баргу поя ва қисман решаи  гандум, ҷав ва шолӣ, дар минтақаҳои  ҷумҳурӣ омилҳои асосии паст гардидани сатҳи ҳосилнокии заминанд. Соҳибони ҳуқуқии замин ё иҷоракорон сӯзондани хасу пахоли зироатҳои кишоварзиро ба зиёд гардидани алафҳои бегона дар майдони кишти зироатҳои ғалладона рабт медиҳанд. Вале деҳқонони асил, ки аз ҳисоби ҳосилхезии замин даромад мегиранд, ин амалро зиёновар медонанд.
Бар асоси таҳлилҳо, солҳои охир соҳибкорони зиёд соҳиби сертификати ҳуқуқи истифодаи замин гардидаанд, вале даромади асосии онҳо аз деҳқонӣ нест. Истифодаи  замин ҳамагӣ 5 - 10 дарсади даромади онҳо буда,  танҳо барои банд намудани замин зироатҳои ғалладона мекоранд. Онҳо бар зидди алафҳои бегона муборизаи дуруст намебаранд. Сӯзондани баргу хаси зироатҳоро, ки сарчашмаи ҳосилхезии заминанд, роҳи ягонаи поксозии киштзор аз алафҳои бегона медонанд.
Истифодабарандагони замин бояд бидонанд, ки биомассаи боқимондаи рустаниҳо манбаи баланд бардоштани ҳосилхезии хок ва баргардондани моддаҳои ғизоӣ ба хок маҳсуб меёбад. Аксаран пору ва нуриҳои дигари органикӣ дар деҳаҳо  ҳамчун сӯзишворӣ истифода мешаванд.  Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки баъзеҳо аҳамияти истифодаи поруро дар киштзор дарк намекунанд.
Сӯзондани пахолу хаси зироат боиси ифлосшавии ҳаво ва нобудшавии миқдори муайяни карбон дар таркиби хок мегардад.  Дар натиҷаи сӯзондани боқимондаи рустаниҳо миқдори нитрогени умумии хок - сарчашмаи ҳосили зироатҳо кам мешавад. Нитроген дар шароити хокҳои Тоҷикистон яке аз элементҳои камчин буда, миқдори он сатҳи ҳосилнокиро муайян менамояд. Бо сабаби сӯзондани хас миқдори сулфур низ дар хок кам шуда, ба нашъунамои зироатҳо таъсири манфӣ мерасонад.
Дар қабати ҳосилхези хок дар як гектар то ҳашт тонна микроорганизм мавҷуд аст. Ғизое, ки мо ба воситаи нуриҳои органикӣ ва ҳатто минералӣ ба хок ворид месозем, танҳо дар натиҷаи таҷзияи онҳо тавассути микроорганизмҳо барои ҳазми рустанӣ дастрас мегардад. Дар ҳолати нобудшавии хасу боқимондаи рустанӣ нисфи микроорганизмҳои муҳим ва аз ҷиҳати агрономӣ манфиатнок аз байн мераванд.
Олимон муайян намудаанд, ки дар таркиби як тонна коҳи гандум 826 кг карбон, 22 кг нитроген, 6,2 кг ангидриди фосфор ва 3,5 кг оксиди калий мавҷуд мебошад. Ҳангоми хокистар гардидани он 98 - 100 фоизи нитроген, 70 – 90 фоизи сулфур ва тақрибан 20 - 40 фоизи фосфор ва калий талаф меёбад.
Дар иёлати Калифорнияи ИМА баъди соли 1991 бар асоси қабули қонун сӯзондани пахол дар майдони кишти шолӣ манъ гардид ва онро заминистифодабарандагон имрӯз майда намуда, ба хок ворид месозанд. Дар натиҷаи воридсозии пахоли шолӣ миқдори моддаҳои органикии хок, қобилияти обнигоҳдорӣ ва ҷаббиши ғизои он зиёд мегардад, ки ин  ҳосилхезии хокро беҳтар  месозад.
Аз ин рӯ, мо низ бояд ба сӯзондани боқимондаи рустаниҳо дар киштзор хотима диҳем. Нисбат ба хоҷагиҳои деҳқоние, ки ба ин амали зараровар даст зада, боиси талафи моддаҳои ғизоии хок мегарданд, идораҳои дахлдори ҷумҳурӣ бояд чораҳои қатъӣ андешанд.
С. САНГИНОВ,
корманди Институти хокшиносии
Академияи илмҳои кишоварзӣ, доктори илмҳои кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.06.2017    №: 129    Мутолиа карданд: 497

21.02.2019


ХУҶАНД. Оғози сохтмони бинои нави «Тоҷикстандарт»

ФУТБОЛ. Тақвими бозиҳои тими мунтахаби олимпии кишвар муайян гардид

Табибон аз Тотористон бо ҳампешаҳои тоҷики худ мубодилаи таҷриба мекунанд

Роҳандозии лоиҳаҳои инноватсионӣ дар Қазоқистон

Дар Ҳиндустон 13 иштирокдори тӯй зери чархи мошини боркаш монд

Сӯхтор сабабгори марги ҳафт кӯдак дар Канада

Ҷаҳон дар як сатр

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед