logo

иқтисод

СӮЗОНДАНИ БАРГУ ПОЯ. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Ҳосилнокии хок боигарии миллӣ буда, онро давлат назорат ва ҳимоя менамояд. Олимони иқтисодшинос даромади изофаи заминро ба ҳосилнокии хоки он вобаста медонанд. Сӯзондани боқимондаи зироатҳо, хусусан баргу поя ва қисман решаи  гандум, ҷав ва шолӣ, дар минтақаҳои  ҷумҳурӣ омилҳои асосии паст гардидани сатҳи ҳосилнокии заминанд. Соҳибони ҳуқуқии замин ё иҷоракорон сӯзондани хасу пахоли зироатҳои кишоварзиро ба зиёд гардидани алафҳои бегона дар майдони кишти зироатҳои ғалладона рабт медиҳанд. Вале деҳқонони асил, ки аз ҳисоби ҳосилхезии замин даромад мегиранд, ин амалро зиёновар медонанд.
Бар асоси таҳлилҳо, солҳои охир соҳибкорони зиёд соҳиби сертификати ҳуқуқи истифодаи замин гардидаанд, вале даромади асосии онҳо аз деҳқонӣ нест. Истифодаи  замин ҳамагӣ 5 - 10 дарсади даромади онҳо буда,  танҳо барои банд намудани замин зироатҳои ғалладона мекоранд. Онҳо бар зидди алафҳои бегона муборизаи дуруст намебаранд. Сӯзондани баргу хаси зироатҳоро, ки сарчашмаи ҳосилхезии заминанд, роҳи ягонаи поксозии киштзор аз алафҳои бегона медонанд.
Истифодабарандагони замин бояд бидонанд, ки биомассаи боқимондаи рустаниҳо манбаи баланд бардоштани ҳосилхезии хок ва баргардондани моддаҳои ғизоӣ ба хок маҳсуб меёбад. Аксаран пору ва нуриҳои дигари органикӣ дар деҳаҳо  ҳамчун сӯзишворӣ истифода мешаванд.  Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки баъзеҳо аҳамияти истифодаи поруро дар киштзор дарк намекунанд.
Сӯзондани пахолу хаси зироат боиси ифлосшавии ҳаво ва нобудшавии миқдори муайяни карбон дар таркиби хок мегардад.  Дар натиҷаи сӯзондани боқимондаи рустаниҳо миқдори нитрогени умумии хок - сарчашмаи ҳосили зироатҳо кам мешавад. Нитроген дар шароити хокҳои Тоҷикистон яке аз элементҳои камчин буда, миқдори он сатҳи ҳосилнокиро муайян менамояд. Бо сабаби сӯзондани хас миқдори сулфур низ дар хок кам шуда, ба нашъунамои зироатҳо таъсири манфӣ мерасонад.
Дар қабати ҳосилхези хок дар як гектар то ҳашт тонна микроорганизм мавҷуд аст. Ғизое, ки мо ба воситаи нуриҳои органикӣ ва ҳатто минералӣ ба хок ворид месозем, танҳо дар натиҷаи таҷзияи онҳо тавассути микроорганизмҳо барои ҳазми рустанӣ дастрас мегардад. Дар ҳолати нобудшавии хасу боқимондаи рустанӣ нисфи микроорганизмҳои муҳим ва аз ҷиҳати агрономӣ манфиатнок аз байн мераванд.
Олимон муайян намудаанд, ки дар таркиби як тонна коҳи гандум 826 кг карбон, 22 кг нитроген, 6,2 кг ангидриди фосфор ва 3,5 кг оксиди калий мавҷуд мебошад. Ҳангоми хокистар гардидани он 98 - 100 фоизи нитроген, 70 – 90 фоизи сулфур ва тақрибан 20 - 40 фоизи фосфор ва калий талаф меёбад.
Дар иёлати Калифорнияи ИМА баъди соли 1991 бар асоси қабули қонун сӯзондани пахол дар майдони кишти шолӣ манъ гардид ва онро заминистифодабарандагон имрӯз майда намуда, ба хок ворид месозанд. Дар натиҷаи воридсозии пахоли шолӣ миқдори моддаҳои органикии хок, қобилияти обнигоҳдорӣ ва ҷаббиши ғизои он зиёд мегардад, ки ин  ҳосилхезии хокро беҳтар  месозад.
Аз ин рӯ, мо низ бояд ба сӯзондани боқимондаи рустаниҳо дар киштзор хотима диҳем. Нисбат ба хоҷагиҳои деҳқоние, ки ба ин амали зараровар даст зада, боиси талафи моддаҳои ғизоии хок мегарданд, идораҳои дахлдори ҷумҳурӣ бояд чораҳои қатъӣ андешанд.
С. САНГИНОВ,
корманди Институти хокшиносии
Академияи илмҳои кишоварзӣ, доктори илмҳои кишоварзӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 19.06.2017    №: 129    Мутолиа карданд: 429

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед