logo

иқтисод

МУШКИЛОТИ ГЛОБАЛӢ: ТАҒЙИРЁБИИ ИҚЛИМ ВА ОБШАВИИ ПИРЯХҲО

Тибқи маълумот, ҳамасола дар дунё 1 миллиард тонна сӯзишвории шартӣ сӯзонда, ба атмосфера 20 миллиард тонна гази карбон, 150 миллион тонна гази сулфат, бештар аз 40 миллион тонна чанги хокистар, тақрибан 600 миллиард тонна пасмондаҳои саноатӣ ва маишӣ афганда мешавад.

Ҳар сол 50 фоизи филизоти аз конҳо ба даст омада ва 30 фоизи маводи хоми кимиёӣ ба биосфера махлут мегардад. Чунин омилҳо раванди тағйирёбии босуръати иқлими сайёраро боз ҳам метезонанд ва мушкилот имрӯз ҷомеаи ҷаҳониро ба ташвиш овардааст. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 12 июни соли 2017 дар ҳамоиши ҷаҳонии сатҳи баланд дар мавзӯи “Таҳкими ҳамкорӣ ҷиҳати расидан ба рушди устувор дар шароити таҳдиду хатарҳои муосир”, таъкид намуд: «Оқибатҳои тағйирёбии иқлим барои ҷаҳду талошҳои аксари кишварҳои ҷаҳон, бахусус кишварҳои рӯ ба тараққии маҳсур бо хушкӣ, дар роҳи расидан ба рушди устувори иқтисодӣ ва иҷтимоӣ монеаҳои ҷиддӣ эҷод менамоянд. Кишвари мо, бинобар хусусияти ҷуғрофии худ, зери таъсири пайомадҳои манфии тағйирёбии иқлим қарор дорад. Ҳамасола дар кишвар офатҳои гуногуни табиӣ рух медиҳанд, ки ба иқтисоди миллӣ ба маблағи садҳо миллион сомонӣ хисорот ворид намуда, сабабгори талафоти ҷонӣ низ мегарданд”.
Омили аcосии бештари офатҳои табиие, ки дар ҷаҳон рух медиҳанд (сар аз обхезиҳо), проблемаи глобалии тағйирёбии иқлим мебошад. Мутаассифона, инсон яке аз омилҳои мусоидаткунанда ба тағйирёбии иқлим ба ҳисоб меравад, зеро бо пешрафти илму техника ҳоло инсон ба муҳити зист таъсири зиёди зиёновар мерасонад. Ва боз вазъи ташвишовар инсонро водор месозад, ки қонунҳои табиатро ба инобат гирифта, ба ин восита ҳодисаҳои табиии аз таъсири инсон ба амаломадаро пешгирӣ намояд.
Пажӯҳишҳо собит менамоянд, ки хориҷ гардидани газҳои гулхонаӣ, пеш аз ҳама, ба кишварҳои рушдёфта рост меояд. Ҷумҳурии Мардумии Чин, ИМА ва Ҳиндустон ба сегонаи аввали кишварҳое дохиланд, ки ҳамасола  ҳаҷми зиёди газҳои гулхонаии барои инсон ва табиат хатаровар хориҷ месозанд. Гармшавии босуръат сабаби хуруҷи ҳар гуна бемориҳо дар фасли гармо мебошад. Коршиносон муайян намудаанд, ки дар шароити  тағйирёбии бошитоби  иқлим механизмҳои мутобиқшавии  инсон хаста шуда, бисёр вақт  наметавонанд  вокуниши зарурӣ нишон диҳанд, ки ин ҳолат  осебпазирии аҳолиро афзоиш мебахшад. Тавре профессори тоҷик Абдулҳамид Қаюмов дар китоби худ «Дар суроғи иқлим аз Душанбе то Антарктида» навиштааст, бо гармшавии обу ҳаво хатари бемориҳои  мавсимии баҳорӣ – тобистонӣ  ва тобистонӣ – тирамоҳӣ, аз қабили тиф, паратиф,  дизентерия, амебиаз, гелминтоз ва ғайра афзуда, имкон дорад, ки  дар натиҷаи  гармои аз ҳад  беш дар фасли тобистон, дар минтақаҳои  дорои иқлими  гарм  фавти кӯдакон ва калонсолон афзоиш ёбад». 
Дар даҳсолаи охир аз тағйир ёфтани иқлим кам шудани шумораи пиряхҳо ба мушоҳида мерасад. Обшавии зиёди пиряхҳо барои сайёра фоҷиаи бузург маҳсуб меёбад, зеро кам шудани пиряхҳо ба ҳаёти башарият таҳдид менамояд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон  муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 9 июни соли 2015 зимни баромади худ дар Конфронси байналмилалии сатҳи баланд доир ба ҷамъбасти  раванди татбиқи  амалии  Даҳсолаи байналмилалии амалиёти “Об барои ҳаёт”, солҳои 2005-2015, дар 60 соли охир дар мавзеъҳои баландкӯҳи кишвар обшавии босуръати пиряхҳо ва нест шудани зиёда аз ҳазор пиряхро манзури ҷомеаи ҷаҳонӣ намуда, таъкид доштанд: “Тибқи арзёбии коршиносон, чунин раванд дар дурнамои миёна ва дарозмуҳлат метавонад ба кам шудани ҳаҷми оби дарёҳо  боис гардад, ки ин на фақат барои Тоҷикистон, балки барои  тамоми  минтақа  пайомадҳои  ногувору хатарнок дорад”. Пиряхҳои Тоҷикистон дар ташаккули Аму ва Сир, ки калонтарин дарёҳои обёрикунандаи минтақаи Осиёи Марказӣ ба ҳисоб мераванд, нақши муҳим мебозанд. Дар асоси пешгӯиҳои коршиносон, бо тағйир ёфтани иқлим ва баланд шудани ҳарорати ҳаво дар даҳсолаҳои наздик пиряхҳои нисбатан хурд рӯ ба нестшавӣ оварда, дар охири асри ХХI  пурра нест мешаванд.         
Аз ин рӯ, тағйирёбии иқлим имрӯз дар қатори муҳимтарин мушкилоти доғи сайёра ба масъалаи  глобалӣ табдил  ёфтааст.  Ҷомеаи ҷаҳонӣ барои ҳалли ин мушкилот кӯшиш менамояд, то хориҷшавии зиёди газҳои гулхонаиро ба ҳаво ва оқибатҳои хатарноки тағйирёбии иқлимро дар сатҳи ҷаҳонӣ пешгирӣ намояд.  Тоҷикистон, ки ба шашгонаи пешсафи кишварҳои истеҳсолкунандаи "Энергияи сабз”, даҳгонаи кишварҳои ислоҳотгар шомил аст ва яке аз кишварҳои пешоҳангест, ки камтар ба ҳаво газҳои гулхонаӣ ихроҷ мекунанд, таҳти роҳбарии сиёсатмадори барҷаста Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар сафи ташаббускорони ҳалли мушкилоти тағйирёбии иқлим қарор дорад.
Манижа БАҲРОМЗОДА,
докторанти факултети журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 04.07.2017    №: 139    Мутолиа карданд: 409

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе

Ба иштирокчиёни ҶБВ кумаки моддӣ расонда мешавад

Нахустини Форум байналмилалии санъати мақом баргузор хоҳад гашт

ЛЕВАКАНТ. Тантанаҳои истиқлолият

ФАЙЗОБОД. Ҳиммати як соҳибкор

ИШТИРОКИ ТИМИ МИЛЛӢ ДАР МУСОБИҚАИ BANGABANDHU GOLD CUP"

«ДИ» тахрибкоронашро ба Русия, Аврупо ва Осиё мефиристад

ХФА: "Даромади «Давлати исломӣ» 10 маротиба коҳиш ёфт"

Чин барои рушди ҶАҶ $60 миллиард ёрии молиявӣ мерасонад

Таҳримоти ғарбӣ метавонанд садди барқарорсозии Сурия гарданд

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед