logo

фарҳанг

ШАРОРАҲО АЗ ГУЛХАНИ ХОТИРАҲО

Ҳамон соле, ки ман таваллуд шудам, устод Садриддин Айнӣ чанд моҳ қабл аз дунё даргузашта буданд. Ба ҷуз аз барномаҳои таълимӣ ва он чи муаллимон дар бораи асосгузори  адабиёти навини  муосир нақл мекарданд, ман устодро аз асарҳои худашон, пеш аз ҳама «Ёддоштҳо», кашф намудам. Борҳо ин асарро ҳам бо забони тоҷикӣ ва ҳам бо русӣ дар тарҷумаи  Сергей Бародин хондам. Агарчи ягон бор дар зодгоҳи устод  - деҳаи Соктаре набудам, аммо ҳама кӯчаю паскӯчаҳои он, ҳамчунин, Маҳаллаи Боло, ки як муддати  даврони бачагии устод он ҷо гузаштааст, чун кӯчаю хиёбонҳои шаҳраки Вахш бароям гӯиё ошно буданд. Гӯиё ҳамроҳи  ҷӯраҳои устод ман ҳам дар биёбон регкӯчиро тамошо мекардаму ҳамроҳашон гӯсфандчаронӣ мерафтам. Вақте падари устод ба он кас аз дур  шоир Исоро нишон  медиҳад, ман ҳам гӯиё он ҷо ҳузур доштам. Чунин буд таъсири «Ёддоштҳо» ба камина. Сипас,  ман гӯиё аз дунболи Садриддини  ташнаи дониш  ба Бухоро рафтам, ҳуҷраҳои тангу тори  мадрасаи Мири Арабро дидам, бо Махдуми Гаву Пирак ва дигарон шинос шудам, аз таҷрибаи нахустини луғатномасозӣ завқ бурдам, дар лаби Ҳавзи Девонабегӣ сайру гашт  мекардам. Такроран мегӯям, ки ин ҳама таҳти таассуроти бардоштаам аз «Ёддоштҳо» буд. Баъдан ман бо дигар  асарҳои нависанда шинос шудам, шахсият ва нақши сухани миллатсози устод Айнӣ дар даврони  пурихтилофи  пас аз инқилоб бароям бештар аён гардид. Хотираҳои зиёдеро ҳам дар бораи устод Айнӣ хондаам, алалхусус очерки сафарии Сотим Улуғзода  аз боздиди Бухоро ҳамроҳи устод Айнию Ҷалол Икромӣ, бисёр хушам омад.
Ҳамчунин, бо гузашти вақт ман бо одамоне шинос шудам, ки устод Айниро дида, ҳатто бо он кас суҳбатҳои хотирмон доштаанд. Баъзе ҳикоёти онҳоро, ки шояд на ҳама донанд, аз забони он нафарон ба дафтарам сабт карда будам. Яке аз онҳо ҳамшираи аллома Бобоҷон Ғафуров Тоҷинисо Ғафурова мебошад. Касби ӯ  рӯзноманигорию тарҷумонӣ буда, дар Нашриёти давлатии Тоҷикистон низ кор кардааст. Боре ҳангоми ба чоп омода сохтани повести  «Ятим» - и С. Айнӣ зарурате пеш меояду Тоҷинисо Ғафурова ба номи устод ба шаҳри Самарқанд нома ирсол менамояд. Устод бетаъхир ҷавоб мегардонанду зимни миннатдорӣ ба  муаллифи он вақтҳо ҷавон эрод мегиранд, ки санаи фиристодани мактуб зикр наёфтааст. Ба ақидаи нависандаи бузург ин яке аз шартҳои муҳими  жанри мукотиба мебошад. «Ин панди устодро  ман як умр дар ёд дорам», - он замонро ба хотир оварда гуфта буд Т. Ғафурова.
Боре дар як маҳфили адабӣ дар толори хурди Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон омӯзгори куҳансол Солеҳ Бобизода аз Ҷамоати Гулистони ноҳияи Рӯдакӣ чунин нақл карда буд:
- Он солҳо ман дар  Донишгоҳи омӯзгории Душанбе таҳсил мекардаму якҷо бо як ҳамсабақам поинтари хонаи устод С. Айнӣ, ки нав президенти Академияи илмҳо таъ-йин шуда буданд, манзили ориятӣ доштем. Баъзан устод барои гирифтани ҳавои тоза аз дарвозаашон баромада рӯи курсича асо бар даст менишастанд. Дар яке аз чунин рӯзҳо мо аз шафати хонаи устод равон будем, боадабона салом дода гузашта рафтанӣ шудем. Устод бо ишорати  даст моро аз роҳ боздоштанд.
- Маркаби ман ташна, ҷонвар забон надорад, ки «об» гӯяд, - оҳиста ба сухан даромаданд устод. - Дар хона сатил бо чӯби обкашӣ ва ду кӯза ҳаст, агар шумо аз дарё об оварда, кӯзаҳоро лабрез мекардеду як тағораи пуробро пеши маркаб мегузоштед, савоб мегирифтед.
Мо аз дилу ҷон супориши устодро иҷро кардем. Он кас ба мо ташаккур гуфта, боз пурсупос намуданд ва аз куҷо будани моро фаҳмидан хостанд.
Чун донистанд, ки ман аз маҳаллаи воқеъ дар назди  Мазори Мавлоно Яъқуби Чархиам, андаке ба фикр фурӯ рафтанд.
- Шумо медонед, - гуфтанд устод, - Мавлоно аз намоёнтарин чеҳраҳои  тариқати нақшбандия ҳастанд, олиму фозилу донишманд буданд, Қуръонро тафсир  карданд. Шиори пайравони ин тариқат «Дил ба ёру даст ба кор» буд. Ин чунин маъно дорад, ки ҳама кас, аз ҷумла аҳли дин ризқу рӯзиро бояд аз ҳисоби меҳнати ҳалоли худ ёбанд. Ба зиёрати он бузургвор ҳатто Мавлоно Ҷомӣ ҳам омадаанд. Ман ҳам азм дорам, ки аз он ҷо дидан кунам. Шумо метавонед фалон рӯз омада маро ба деҳаатон раҳнамоӣ  намоед? - пурсиданд устод. Ман бо аломати ризо сар ҷунбондам ва дар вақти таъйингардида ҳозир шудам. Устод маркабсавору ман пиёда ба роҳ даромадем. Устод мошини хизматӣ доштанд, аммо аз чӣ бошад, бо маркаб рафтанро афзал донистанд. Вақте расидем, устод аввал оромгоҳи Мавлоноро зиёрат карданд, зери чанорҳои азими чандасра хеле андешамандона нишаста, баъд роҳи бозгаштро пеш гирифтанд.
Маро шарафи шиносоӣ бо писари устод, фозилу суҳбаторое чун Камолиддин Айнӣ низ насиб гардида буд. Боре ӯ аз ман пурсид, ки хатмкардаи кадом мактабам. Гуфтам, ки мактаби рақами якуми шаҳраки  Вахш.
Ӯ боз гуфт, ки сокинони ин водии  зархез бештар аз манотиқи гуногун омада муқимӣ гаштаанд. Пурсид, ки асли  шумо аз куҷо? Гуфтам, ки падару модарам аз деҳаи Рарзи болооби Зарафшонанд. Ҳамсуҳбатам чизеро ба ёд овард ва хушҳол гашта посух дод, ки борҳо дар ин деҳа будааст. Дафъаи дигар аз кифаш сурати зардшудаеро бароварда гуфт: «Дар ин ҷо пирони деҳаи Рарз акс ёфтаанд, аксро худам гирифтам. Шояд онҳо бароятон шинос бошанд».
Ман ба акс нигаристаму аз миёни чеҳраҳои нуронӣ касеро шинохта натавонистам. К. Айнӣ ба яке аз мӯйсафедон ишорат карда гуфт: «Ин кас Сангин - тағо. Ба деҳаи Рарз назди  ҳамин кас мерафтам. Ин касро ман аз бачагӣ мешинохтам». Аз нақли  К. Айнӣ фаҳмидам, ки Сангин ном рарзӣ дар замони худ бо дигар ҳамдеҳагонаш барои мардикорӣ ба Самарқанд мерафтааст. Чунин иттифоқ афтодааст, ки ӯ чандин сол дар ҳавлии устод хизмат карда, корҳои хоҷагии он касро пеш мебурдааст. «Сангин - тағо барои мо мисли як хешу табор гардида буданд, - ба ёд овард он рӯз К. Айнӣ. - Домулло (К. Айнӣ падарашонро ҳамин хел меномид. - М. С.), бо Сангин - тағо бисёр суҳбат мекарданд, баъзе калимаҳои лаҳҷавиро пурсида мегирифтанд, мегуфтанд, ки забони кӯҳистониён чун чашмаҳояшон поку беолоиш мондааст».   Як мисол: калимаи «арбада» - ро, ки домулло архаистӣ мепиндоштанд, аз суҳбат бо чунин деҳотиёни кӯҳистонӣ пайдо карда, ба забони адабӣ ворид сохта буданд. Ҳангоми тартиб додани луғати тафсирӣ ҳам, домулло аз қайдҳои худ зимни суҳбатҳояшон бо мардуми одӣ истифода мекарданд. Баъд аз хизмат рафтани Сангин-тағо ҳам омадурафти мо  то вақти фавти он кас канда нашуд.
Камол Айнӣ боз як қиссаи ҷолибро аз рӯзгори устод ҳикоят карда буд. Ҳанӯз пеш аз Ҷанги Бузурги Ватанӣ ҳукумат ба устод як мошини сабукрави «Победа» - ро туҳфа мекунад, ронанда ҳам таъйин менамоянд, то ба устод хизмат расонад. «Вақте устод Абулқосим Лоҳутӣ бори аввал ба Самарқанд, ба дидорбинии устод меоянд,- гуфта буд К. Айнӣ, - мо он касро аз вокзали роҳи оҳан бо ҳамин мошин ба хона овардем». Замоне, ки ҷанг сар мешавад, устод ба хулосае меоянд, ки мошинро ба ихтиёри фронтчиён фиристанд. «Ҳоло вақти кайфу сафо нест, - гуфтаанд устод, - дар майдони ҷанг ба сарбозони мо кумак шавад, беҳтар»...
М. САМИМӢ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.07.2017    №: 140    Мутолиа карданд: 318

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад

ЭКСПО дар Шанхай: шартномаҳо ба маблағи қариб $60 миллиард ба тасвиб расиданд

Сӯхтори ҷангал дар Калифорния боиси ҳалокати 25 нафар гашт

Ҷаҳон дар як сатр

ВАХШ. Суратҳисоби бонкӣ барои ятимон

ОЛИМПИАДАИ “GENIUSKIDS – 2018” 35 медали хонандагони тоҷик

САМБО. Хушқадам Хусравов – қаҳрамони ҷаҳон

09.11.2018


Ҳамоишҳои ҷавонон бахшида ба Рӯзи Президент

Баррасии масоили рушди ҳамкориҳо

Мулоқоти Юсуф Раҳмон бо Кристофер Рэй

Таъсиси гурӯҳи корӣ баҳри иҷрои «Барномаи рушди иҷтимоию иқтисодии шаҳри Душанбе барои давраи то соли 2025»

Давлаталӣ Саид дар Корея

20-умин конфронси расонаҳои Осиёи Марказӣ дар Остона баргузор шуд

«Толибон» рӯйхати иштирокдорони мушовараи Москваро интишор дод

Таърихшиноси фаронсавӣ ба Макрон нақши Россияро дар наҷоти Аврупо хотиррасон кард

Ҷаҳон дар як сатр

"TASHKENT GRAND PRIX" ИШТИРОКИ ПАҲЛАВОНОНИ ТОҶИК ДАР ОН

"Истиқлол" бори ҳафтум чемпиони Тоҷикистон шуд!


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед