logo

фарҳанг

ФАЛСАФА НАБОЯД ИЛМИ ДУЮМДАРАҶА БОШАД

Фалсафа се вазифаи муҳим дорад: ҳамчун илм хизмат мекунад, барои илмҳо усули пажӯҳиш омода месозад ва ҳамчун танзимгари ҷаҳонбинии инсон эътироф шудааст. Дар ин росто, маориф низ ба доираи баҳси фалсафа кашида мешавад ва омӯзиши дурусту ростини ин илм дар донишгоҳҳо таҷдиди назар мехоҳад. Аз ин сабаб, барои арзишдоварии ҷойгоҳи фалсафа дар системаи маориф суҳбате дош-тем бо Муҳаммадалӣ Музаффарӣ, доктори илмҳои фалсафа, профессор, директори Маркази антропологияи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.
- Ҳоло маориф барои ҷомеаи Тоҷикистон дар радифи соҳаҳои арзишманду аввалия қарор дорад. Нахуст мавқеъ ва зарурияти фалсафаро дар системаи таълиму тарбия, ки аз тарафи маориф ба роҳ монда мешавад, мушаххас менамудед.
- Маориф яке аз институтҳои муҳими иҷтимоист, ки дар муқоиса бо институтҳои дигар аҳамияти бештарро дорост. Ба ҳамагон маълум аст, ки масъалаи инкишофу ташаккули табиати инсон дар якҷоягӣ бо оила аз фаъолияти маориф вобастагии зич дорад.  Зеро тарбияву таълими инсон корест, ки аз он ҳеҷ фаъолияте муҳимтар нахоҳад буд. Аз як тараф, субъекти маориф худи инсон аст, аз тарафи дигар ба камол расондани чунин субъект ҳадаф ва вазифаи аввалиндараҷаи маориф маҳсуб меёбад. Аз сабабе ки таълиму тарбия ду амали мураккаби бо ҳамдигар вобастаанд ва арзишгузории ҳаматарафаро тақозо доранд, чунин арзишгузорӣ аз чорчӯбаи илмҳои ҷудогона, масалан педагогика, психология ва ғайра берун аст, чунин илми арзишгузор танҳо фалсафа дар симои антропология ё худ инсоншиносӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, танҳо бо меъёрҳои фалсафӣ набзи инсонофарии маорифро месанҷанд. Ба ақидаи файласуфи номвар, асосгузори фалсафаи классикии Олмон Иммануил Кант, барои зиндагии инсон дар ҷамъият мавҷуд будани чаҳор илм дар донишгоҳҳо ҳатмӣ ва зарурист. Вақте ки инсон таваллуд мешавад, то ба аё-ми пирӣ ниёз ба саломатӣ дорад, пас мавҷуд будани илми тиб зарур аст. Азбаски дар ҷамъият шахсони ҷаҳонбинӣ ва ахлоқашон гуногун зиндагӣ мекунанд, дар байни одамон низоҳои гуногун пайдо шуда, хавфи поймол шудани ҳуқуқи ҳамдигарӣ ба вуҷуд меояд, бинобар ин, илми ҳуқуқшиносӣ бояд пойдор бошад.
Синну соли инсон, ки ба ҷое расид ва омадани марг ногузир гашт, инсонро на илми тиб ва на ҳуқуқ аз марг наҷот нахоҳанд дод ва умеди инсон ба шахси рӯҳонӣ равона мегардад. Бо ибораи дигар, дуои наҷотро аз забони шахси рӯҳонӣ интизор аст ва ин дуо инсонро ба олами метофизикӣ ҳидоят мекунад. Пас дар донишгоҳҳо бояд факултаи теология (диншиносӣ) ҷой дошта бошад, ки иқдомҳои нахустини он аллакай дар Тоҷикистон роҳандозӣ шуда истодаанд.
Ҳар се илми номбурда дар чорчӯбаи назария ва амалияи худ метавонанд аз ҳақиқат ва мантиқ гоҳо берун оянд ва ба иштибоҳе роҳ диҳанд. Дар ин маврид фалсафа ҳамчун илми арзишгузор ва танзимгари илмҳои муҳими Кант таъкиддошта мавқеи бештарро касб мекунад. Дар навабати худ фалсафа набояд зери таъсири илми дигаре бимонад, хизматгори ягон идеологияи ҷудогона бошад. Ин аст, ки фалсафа дар системаи таснифи илмҳо (табиатшиносӣ, гуманитарӣ, иҷтимоӣ ва техникӣ) намегунҷад. Хусусияти дигари ин илм офаридани усули таҳқиқоти илмӣ барои ҳама самтҳои илмӣ буда, ҳамзамон вазифаи маърифатӣ ва ҷаҳонбиниро низ ба уҳда дорад.
Аз суханони дар боло зикршуда мақоми фалсафаро дар ташаккули шуури ҷамъиятӣ пай бурдан мумкин.

- Имрӯз дар ҷомеаи мо фалсафа чун илми алоҳида, арзишгузор ва ҷаҳонбиниофар аз чӣ мавқею манзалат бархӯрдор аст?
- Аввал бояд бигӯям, ки файласуфон орзуманди эҳёи нуфузу эътибори классикии фалсафа дар ҷамъияти муосир ҳастанд. Дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ фалсафа бо вуҷуди дар доираи идеологияи коммунистӣ маҳдуд будан, ба ҳар ҳол, нуфузаш хеле устувор ва мақомаш баланд буд. Аввал, дар ҳама донишгоҳҳо соатҳои муайяни дарси фалсафа ҷой доштанд. Дувум, пеш аз хатми донишгоҳ донишҷӯён имтиҳони давлатӣ аз фанни фалсафа месупурданд. Зеро он усули таҳқиқи илмиро баррасӣ намуда, дараҷаи ташаккули тафаккури хатмкунандаро муайян мекунад ва омӯзгор ҳангоми имтиҳон аз шакли ҷаҳонбинии донишҷӯ бохабар мешавад. Чунин санҷишро на илмҳои табиатшиносию гуманитарӣ ва на иҷтимоию техникӣ гузаронда метавонанд. Аз ин рӯ, имтиҳони давлатӣ аз фанни фалсафа бояд ҳатмӣ бошад. Бо ҳадафи он ки мутахассисони оянда, яъне файласуфон ҳамчун «файласуф» ба воя расанд, бояд ҳангоми ба факултаи фалсафа дохил шуданашон талабот ба дониши онҳо аз ихтисосҳои тиб, иқтисодиёт, ҳуқуқ камтар набошад.

-  Таъсири фалсафа дар ташаккули ҷаҳонбинии ҷавонон…
- Ҷамъияти мо кӯшиш мекунад, ки ҷавонон ҷаҳонбинии илмӣ, қобилияти арзишгузории фарҳангро дошта бошанд, то ки ба гурӯҳҳои ифротгаро напайванданд ва роҳи дурустро аз нодуруст ташхис дода тавонанд. Чунин вазифаро дар донишгоҳҳо илми фалсафа ба ҷо меорад. Арзиши фарҳанг ва илмро на дин, балки фалсафа муайян месозад. Аз ин рӯ, ба шакли ҷаҳонбинии ҷавонон аз нигоҳи фалсафӣ баҳо доданро омӯзгорони ҳамаи фанҳо низ биомӯзанд, ба манфиати кор мебуд.
Таваҷҷуҳи ҳамешагии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳам маҳз ба масъалаи ташаккули ҷаҳонбинии насли наврас нигаронда шудааст. Дар вохӯрии имсолаи Пешвои миллат бо зиёиёни кишвар бори дигар таъкид гашт, ки насли имрӯза ба ҳар падидаву ҳодиса бояд бо назари таҳқиқ нигариста, илму донишро бар эҳсосу хулосаҳои беасос авлавият диҳанд. Дар маҷмӯъ кӯшиши Пешвои миллат ба он равона шудааст, ки тафаккури ходимони соҳаҳои мухталифи ҷамъиятро ба созандагӣ, эҷодкорӣ баҳри халқу Ватан бедор созад ва некуаҳволии мардумро таъмин намояд.
Суҳбаторо
Бузургмеҳри БАҲОДУР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.07.2017    №: 142    Мутолиа карданд: 556

19.02.2019


МАКТАБИ ДАВЛАТДОРИИ ЭМОМАЛӢ РАҲМОН. ЯК ҲАМОИШИ МУҲИМ

Баррасии масъалаҳои рушди сайёҳӣ

Вохӯрии Низомиддин Зоҳидӣ бо Мазен Шамия

Дурнамои рушди муносибатҳо матраҳ гардид

ҶОМИ КУШОДАИ АВРУПО. Муҳаммадризо Қувватов медали биринҷӣ ба даст овард

Авҷи ниҳолшинонӣ

Саҳми соҳибкорон дар ободии деҳот

Ҳамкории тиҷоратию иқтисодии Чин ва Россия густурдатар мегардад

Сарвар Дониш: «Музокироти сулҳ бидуни ҳукумат қурбе надорад»

«Туҳфаи шоҳона» - и Арабистони Саудӣ ба шаҳрвандони Покистон

Дар Қазоқистон маркази амнияти иттилоотӣ ифтитоҳ меёбад

Сокини навраси Шимкент ду нафарро аз сӯхтор наҷот дод

Ҷаҳон дар як сатр

18.02.2019


Боздиди Азим Иброҳим аз ҷараёни корҳои сохтмонӣ

ВКД Ҷиноятҳо 83,6 дарсад ошкор шуданд

Вазорати молия. Барои дастгирии буҷет маблағи бештар ҷалб хоҳад гашт

«BISHKEK OPEN – 2019». Дурахши каратэ-дочиёни навраси тоҷик

«МОҲИЯТ ВА ТАЪЙИНОТИ МАТБУОТИ МАҲАЛЛӢ»

РОҒУН. Ободонӣ вусъат меёбад

АНДОЗ. Нақша 100, 6 дарсад иҷро гардид

ТОҶИКИСТОНУ ӮЗБЕКИСТОН. Гардиши савдо ду баробар афзуд

Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ ба афзоиши баландтарини ММД муваффақ гашт

Дар Тошканд конфронси байналмилалӣ оид ба Осиёи Марказӣ баргузор мегардад

Қасри сафед: "Музокироти тиҷоратӣ дар Пекин ба пешравӣ мусоидат кард"

Трамп мехоҳад ҷангиёни «Давлати исломӣ» - ро ба Аврупо барои суд кардан баргардонад

Кумитаи амнияти иттилоотии Қазоқистон беш аз 90 сомонаи хавфнокро ошкор сохт

Ҷаҳон дар як сатр

15.02.2019


ШАМШЕРБОЗӢ. ИШТИРОКИ ВАРЗИШГАРОНИ МО ДАР ЧЕМПИОНАТИ КУШОДИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Дар Душанбе ташкили низоми муттаҳидаи мудофиаи зиддиҳавоӣ баррасӣ шуд

Дар чор сол муомилоти мол байни Тоҷикистону Ӯзбекистон 19 маротиба афзуд

Медведев: «Таҳримоти ИМА ба иқтисоди Россия таъсири чандон бузург расонда наметавонад»

Пентагон. ИМА аз Афғонистон ҳамроҳи иттифоқчиёнаш меравад

13.02.2019


2018. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон пурбарор буд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед