logo

фарҳанг

ФАЛСАФА НАБОЯД ИЛМИ ДУЮМДАРАҶА БОШАД

Фалсафа се вазифаи муҳим дорад: ҳамчун илм хизмат мекунад, барои илмҳо усули пажӯҳиш омода месозад ва ҳамчун танзимгари ҷаҳонбинии инсон эътироф шудааст. Дар ин росто, маориф низ ба доираи баҳси фалсафа кашида мешавад ва омӯзиши дурусту ростини ин илм дар донишгоҳҳо таҷдиди назар мехоҳад. Аз ин сабаб, барои арзишдоварии ҷойгоҳи фалсафа дар системаи маориф суҳбате дош-тем бо Муҳаммадалӣ Музаффарӣ, доктори илмҳои фалсафа, профессор, директори Маркази антропологияи Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.
- Ҳоло маориф барои ҷомеаи Тоҷикистон дар радифи соҳаҳои арзишманду аввалия қарор дорад. Нахуст мавқеъ ва зарурияти фалсафаро дар системаи таълиму тарбия, ки аз тарафи маориф ба роҳ монда мешавад, мушаххас менамудед.
- Маориф яке аз институтҳои муҳими иҷтимоист, ки дар муқоиса бо институтҳои дигар аҳамияти бештарро дорост. Ба ҳамагон маълум аст, ки масъалаи инкишофу ташаккули табиати инсон дар якҷоягӣ бо оила аз фаъолияти маориф вобастагии зич дорад.  Зеро тарбияву таълими инсон корест, ки аз он ҳеҷ фаъолияте муҳимтар нахоҳад буд. Аз як тараф, субъекти маориф худи инсон аст, аз тарафи дигар ба камол расондани чунин субъект ҳадаф ва вазифаи аввалиндараҷаи маориф маҳсуб меёбад. Аз сабабе ки таълиму тарбия ду амали мураккаби бо ҳамдигар вобастаанд ва арзишгузории ҳаматарафаро тақозо доранд, чунин арзишгузорӣ аз чорчӯбаи илмҳои ҷудогона, масалан педагогика, психология ва ғайра берун аст, чунин илми арзишгузор танҳо фалсафа дар симои антропология ё худ инсоншиносӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, танҳо бо меъёрҳои фалсафӣ набзи инсонофарии маорифро месанҷанд. Ба ақидаи файласуфи номвар, асосгузори фалсафаи классикии Олмон Иммануил Кант, барои зиндагии инсон дар ҷамъият мавҷуд будани чаҳор илм дар донишгоҳҳо ҳатмӣ ва зарурист. Вақте ки инсон таваллуд мешавад, то ба аё-ми пирӣ ниёз ба саломатӣ дорад, пас мавҷуд будани илми тиб зарур аст. Азбаски дар ҷамъият шахсони ҷаҳонбинӣ ва ахлоқашон гуногун зиндагӣ мекунанд, дар байни одамон низоҳои гуногун пайдо шуда, хавфи поймол шудани ҳуқуқи ҳамдигарӣ ба вуҷуд меояд, бинобар ин, илми ҳуқуқшиносӣ бояд пойдор бошад.
Синну соли инсон, ки ба ҷое расид ва омадани марг ногузир гашт, инсонро на илми тиб ва на ҳуқуқ аз марг наҷот нахоҳанд дод ва умеди инсон ба шахси рӯҳонӣ равона мегардад. Бо ибораи дигар, дуои наҷотро аз забони шахси рӯҳонӣ интизор аст ва ин дуо инсонро ба олами метофизикӣ ҳидоят мекунад. Пас дар донишгоҳҳо бояд факултаи теология (диншиносӣ) ҷой дошта бошад, ки иқдомҳои нахустини он аллакай дар Тоҷикистон роҳандозӣ шуда истодаанд.
Ҳар се илми номбурда дар чорчӯбаи назария ва амалияи худ метавонанд аз ҳақиқат ва мантиқ гоҳо берун оянд ва ба иштибоҳе роҳ диҳанд. Дар ин маврид фалсафа ҳамчун илми арзишгузор ва танзимгари илмҳои муҳими Кант таъкиддошта мавқеи бештарро касб мекунад. Дар навабати худ фалсафа набояд зери таъсири илми дигаре бимонад, хизматгори ягон идеологияи ҷудогона бошад. Ин аст, ки фалсафа дар системаи таснифи илмҳо (табиатшиносӣ, гуманитарӣ, иҷтимоӣ ва техникӣ) намегунҷад. Хусусияти дигари ин илм офаридани усули таҳқиқоти илмӣ барои ҳама самтҳои илмӣ буда, ҳамзамон вазифаи маърифатӣ ва ҷаҳонбиниро низ ба уҳда дорад.
Аз суханони дар боло зикршуда мақоми фалсафаро дар ташаккули шуури ҷамъиятӣ пай бурдан мумкин.

- Имрӯз дар ҷомеаи мо фалсафа чун илми алоҳида, арзишгузор ва ҷаҳонбиниофар аз чӣ мавқею манзалат бархӯрдор аст?
- Аввал бояд бигӯям, ки файласуфон орзуманди эҳёи нуфузу эътибори классикии фалсафа дар ҷамъияти муосир ҳастанд. Дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ фалсафа бо вуҷуди дар доираи идеологияи коммунистӣ маҳдуд будан, ба ҳар ҳол, нуфузаш хеле устувор ва мақомаш баланд буд. Аввал, дар ҳама донишгоҳҳо соатҳои муайяни дарси фалсафа ҷой доштанд. Дувум, пеш аз хатми донишгоҳ донишҷӯён имтиҳони давлатӣ аз фанни фалсафа месупурданд. Зеро он усули таҳқиқи илмиро баррасӣ намуда, дараҷаи ташаккули тафаккури хатмкунандаро муайян мекунад ва омӯзгор ҳангоми имтиҳон аз шакли ҷаҳонбинии донишҷӯ бохабар мешавад. Чунин санҷишро на илмҳои табиатшиносию гуманитарӣ ва на иҷтимоию техникӣ гузаронда метавонанд. Аз ин рӯ, имтиҳони давлатӣ аз фанни фалсафа бояд ҳатмӣ бошад. Бо ҳадафи он ки мутахассисони оянда, яъне файласуфон ҳамчун «файласуф» ба воя расанд, бояд ҳангоми ба факултаи фалсафа дохил шуданашон талабот ба дониши онҳо аз ихтисосҳои тиб, иқтисодиёт, ҳуқуқ камтар набошад.

-  Таъсири фалсафа дар ташаккули ҷаҳонбинии ҷавонон…
- Ҷамъияти мо кӯшиш мекунад, ки ҷавонон ҷаҳонбинии илмӣ, қобилияти арзишгузории фарҳангро дошта бошанд, то ки ба гурӯҳҳои ифротгаро напайванданд ва роҳи дурустро аз нодуруст ташхис дода тавонанд. Чунин вазифаро дар донишгоҳҳо илми фалсафа ба ҷо меорад. Арзиши фарҳанг ва илмро на дин, балки фалсафа муайян месозад. Аз ин рӯ, ба шакли ҷаҳонбинии ҷавонон аз нигоҳи фалсафӣ баҳо доданро омӯзгорони ҳамаи фанҳо низ биомӯзанд, ба манфиати кор мебуд.
Таваҷҷуҳи ҳамешагии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳам маҳз ба масъалаи ташаккули ҷаҳонбинии насли наврас нигаронда шудааст. Дар вохӯрии имсолаи Пешвои миллат бо зиёиёни кишвар бори дигар таъкид гашт, ки насли имрӯза ба ҳар падидаву ҳодиса бояд бо назари таҳқиқ нигариста, илму донишро бар эҳсосу хулосаҳои беасос авлавият диҳанд. Дар маҷмӯъ кӯшиши Пешвои миллат ба он равона шудааст, ки тафаккури ходимони соҳаҳои мухталифи ҷамъиятро ба созандагӣ, эҷодкорӣ баҳри халқу Ватан бедор созад ва некуаҳволии мардумро таъмин намояд.
Суҳбаторо
Бузургмеҳри БАҲОДУР, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 07.07.2017    №: 142    Мутолиа карданд: 652

22.07.2019


МЕЪМОРӢ ВА СОХТМОН. Қонуншиканиҳо ҳанӯз зиёданд

ТАҲСИЛОТИ САЛОҲИЯТНОК ТАТБИҚ МЕГАРДАД

ЗАМИН. Камбуди оби полизӣ мушкили ҳалталаб боқӣ мемонад

Гилерми: «Тоҷикон соҳиби кишвари афсонавианд»

Швейтсария дар Тоҷикистон бонк мекушояд

Ҷаҳон дар як сатр

19.07.2019


ПАЛАТАИ ҲИСОБ. 88,З миллион сомонӣ зарари молиявӣ ошкор гашт

УМЕД БОБОЗОДА: "Аксари муроҷиатҳо оид ба адолати судиянд"

Кӯдакони аз Ироқ овардашуда ба зиндагии муқаррарӣ бармегарданд

"EXPO 2019 BEIJING". Гӯшаи Тоҷикистонро беш аз як миллион нафар тамошо кард

НИГАРОНӢ. Ҷудошавии 6065 оила дар ним сол

18.07.2019


ХАДАМОТИ ЗИДДИИНҲИСОРӢ. Болоравии нархи барқ ба қарзи он марбут аст

Азим Иброҳим Ким Тэ Сонгро ба ҳузур пазируфт

Ба ташкили корхонаҳои муштарак ҳавасмандӣ зоҳир гардид

Ҳамоиши «Ваҳдат – омили ягонагӣ ва суботи ҷомеа» доир шуд

Ҳамкорӣ бо Қатар густариш меёбад

Саридораи геология. 2810 харитаи геологӣ рақамӣ шуд

121 шахси масъул ба ҷавобгарии маъмурӣ кашида шуд

Роҳи нави сесатҳаи Душанбе ба истифода дода мешавад

Президенти Қазоқистон Шӯрои миллии эътимоди ҷомеаро созмон дод

Дар Ӯзбекистон аввалин IT-технопарк бунёд мегардад

Ҷаҳон дар як сатр

17.07.2019


Музокироти ҳайатҳои расмии Тоҷикистон ва Корея

КУМИТАИ МУҲИТИ ЗИСТ. Нигаронӣ аз набудани партовгоҳҳо дар деҳот

ПРОКУРАТУРАИ ГЕНЕРАЛӢ. 5774 гектар қитъаи замин ба ҳолати аввала баргардонда шуд

ИЗЗАТУЛЛО САТТОРӢ: "Истеҳсоли гӯшти мурғ 9 маротиба зиёд мегардад"

ВАЗОРАТИ АДЛИЯ. Хулосаи ҳуқуқӣ ба 1936 лоиҳаи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ

ТАЭКВОН – ДО. Муниса медали тилло ба даст овард

Суръати рушди ММД Тоҷикистон миёни кишварҳои ИДМ баландтарин шуд

Тоҷикистон ба сохтмони лӯлаи гази «Осиёи Марказӣ — Чин» шурӯъ мекунад

Дар ҷанубу ғарби Чин аз хушксолӣ 7,4 миллион нафар зарар дид

Ҷаҳон дар як сатр

Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» якҷо бо мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Хатлон бахшида ба Ҷашни 30 - солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти унвони «ТОҶИКИСТОН – ХОНАИ УМЕДИ МО» озмун эълон менамояд.

16.07.2019


ХАДАМОТИ АЛОҚА. Корти ID симкорти муштариро ба расмият медарорад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед