logo

иқтисод

КАРТОШКА. ЧАНД ПАҲЛУИ ЯК ПРОБЛЕМА

Тайи чанд соли охир тавассути тадбирҳои судманди роҳандозӣ намудаи Ҳукумати кишвар воридоти нони дувум – картошка ба ҷумҳурӣ то ҳадди ниҳоӣ коҳиш ёфта, истеҳсоли худии он ду -  се маротиба афзуд. Ба назар мерасад, ки давоми даҳсолаи охир дар  сар то сари ҷумҳурӣ соҳаи картошкапарварӣ рушд ёфта,  майдони кишти он рӯ ба афзудан аст. Вале дар ин самт ҳанӯз проблемаҳо зиёданд ва ҳалли таъҷилиро тақозо доранд.

Картошка зироатест, ки бо вуҷуди харҷу заҳмати зиёд  доштани кишту коркардаш ба хоҷагидор даромади хуб меорад. Ба ғайр аз мавзеъҳои кӯҳистон дар дигар қисматҳои ҷумҳурӣ ин зироатро ду маротиба шинонда, аз он ҳосили дилхоҳ гирифтан имкон дорад.  Аз ин таҷриба дар ноҳияҳои ҷанубӣ ва ҷанубӣ-шарқии мамлакат истифода бурда истодаанд, аммо ба таври бояду шояд не. Чунончи,  тибқи маълумоти раёсати рустанипарварии Вазорати кишоварзӣ, дар ҷумҳурӣ то аввали моҳи июл ҳамагӣ дар 24 гектар кишти такрории картошка анҷом дода шудааст, ки нисбат ба имкониятҳои хоҷагиҳои ҷамоавӣ ва деҳқонӣ хеле кам аст. Деҳқонони зиёдеро ёд дорам, ки ҳар сол дар ду – се ҷӯяк картошкаи тухмии навъи  Русия шинонда, нағз нигоҳубин мекарданд. Ҳангоми ҳосилғундорӣ лундаҳои калонро барои хӯрдан ва ё фурӯхтан ҷудо намуда, аз тухм хурдашро дар як ҷо ҷамъ меоварданд.  Баъди  ду – се рӯзи дар даруни қум нигоҳ доштан боз онро дар порчаи дигари қитъаи замини  наздиҳавлӣ мешинонданд. Дар тирамоҳ аз он кишта ҳам ҳосили хуб ба даст меоварданд. Вале соли дигар аз тухмии нав истифода мебурданд.
Мутаассифона, ҳоло сафи  картошкакорон зиёду самари   парвариши ин зироат бо вуҷуди меҳнати вазнин ва харҷи бисёр кам гардидааст. Имсол на дар ҳамаи хоҷагиҳои деҳқонӣ ва  инфиродии минтақаи Кӯлоби вилояти Хатлон  аз кишти асосии картошка ҳосили дилхоҳ ба даст оварда тавонистанд. Хоҷагидор Б. М. 3 халта картошкаи тухмӣ истифода карда, ҳамагӣ 2,5 халта ҳосил гирифта, аз фаъолияти имсолааш пушаймон аст. Дигар картошкакорон низ аз нашудани ҳосил хисорот дидаанд.
Аммо аз рӯйи ҳисоботи  раёсати рустанипарварии Вазорати кишоварзӣ, гӯё сол барои кишоварзон хеле соли бобарор аст. Дар ҷумҳурӣ дар 22314 гектар замин картошка шинондаанд, ки аз соли гузашта 6 гектар зиёд мебошад. То 3 июли соли равон ҳосили 3440 гектарро ҷамъоварӣ карда, 71971 тонна маҳсулот ғундошта шудааст. Тибқи ҳисобот ҳосили умумии ҷамъоварда нисбат ба соли 2016 – ум 996 тонна зиёд аст, аммо дар бозорҳои  кишвар фаровонии картошкаи ватанӣ эҳсос намешавад. Аллакай арзиши ҳар килои он   то ба 5 сомонӣ баланд шуда, то ҳосили тирамоҳ чӣ қадар  афзудани он номаълум аст.
Ҳосили соли 2016, ки барои соли ҷорӣ заминаи асосист, ҳамагӣ 898095 тоннаро ташкил дода буд. Аз рӯйи ҳисоби мутахассисон ин миқдор ҳосил барои аҳолии ҷумҳурӣ барои тамоми сол басанда мебошад. Вале тавре ҳақиқати ҳол нишон дод, ҳосили порсола  то ҳосили нав нарасид ва камчинии картошка ҳамаро безобита намуд. Масъулони вазорату идораҳо хунукиҳои зимистони имсоларо, ки аз минтақаҳои кӯҳистони ҷумҳурӣ ба шаҳрҳои калон интиқол додани картошка ва  коҳиш ёфтани воридоти он аз хориҷро баҳонаи асосӣ нишон доданд.  Аммо ақидаи дигар низ аст, ки  асоси ба вуҷуд омадани камбуду норасоиҳо дар таъмини картошкаи аҳолии ҷумҳурӣ  ташкили нодурусти нигоҳдорӣ ва ба аҳолӣ пешкаш кардани он мебошад. Ҳазору ду ҳазор тонна картошка ва дигар сабзавоте, ки Иттифоқи “Тоҷикматлубот”,  Агентии захираҳои моддии давлатии назди Ҳукумати ҷумҳурӣ ва маъмурияти бозорҳо дар мавсим захира мекунанд, ба касе намерасад. Бояд миқдори сардхонаҳо ва яхдонҳои нигоҳдории картошкаю сабзавотро зиёд кунем.  Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни  мулоқот бо роҳбарону фаъолон ва намояндагони сокинони вилояти Хатлон  13 майи соли равон дар ноҳияи Данғара  таъкид намуданд: “Зимистони гузашта дар бозори дохилӣ картошкаи истеҳсоли ватанӣ камёфт шуда, нархи он то 4 сомонӣ боло рафта, нархи помидор ба 25 сомонӣ ва бодиринг ба 20 сомонӣ расид. Маълум мегардад, ки сардхонаҳо ва анборҳои захираву нигоҳдории маҳсулоти кишоварзӣ дар фаслҳои тирамоҳу зимистон мақсаднок истифода намешаванд.
Бинобар ин, роҳбарони вилоятҳо ва ҳамаи шаҳру ноҳияҳои мамлакат, Вазорати кишоварзӣ, Иттифоқи “Тоҷикматлубот” ва дигар вазорату идораҳои дахлдор дар ҳамкорӣ бо соҳибкорон, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва корхонаҳои коркарди маҳсулоти кишоварзӣ аз ҳозир сар карда, барои таъмини бозори истеъмолӣ дар фасли зимистони солҳои 2017 - 2018 ва содироти қисми зиёдатии он ба хориҷи кишвар, инчунин, ҷиҳати захираву нигоҳдории маҳсулоти кишоварзӣ дар ҳар як шаҳру ноҳия доир ба бунёди сардхонаву анборҳо тадбирҳои ҷиддӣ андешанд”.
Баробари мушкили зикршуда дар ҷумҳурии мо ниҳоят камфаъолиятии  хоҷагиҳои ҷамоавӣ ба коҳиш ёфтани истеҳсоли ин маҳсулот сабаб шудааст. Истеҳсолоти ин хоҷагиҳо  ночиз мебошад. Масалан, КВД тухмипарварии ба номи А. Назирови ноҳияи Файзобод, ки хоҷагии махсуси картошкакорист, аз уҳдаи киштукори картошка набаромада, заминҳоро пурра ба иҷора додааст.
Дар ҳаҷми умумии истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, бахусус картошка ҳиссаи хоҷагиҳои ҷамоавӣ 7,3 дарсад, деҳқонӣ 49,9 ва  хоҷагиҳои деҳқонӣ 42,8 дарсад аст.  Агар истеҳсоли картошкаро ба минтақаҳои ҷумҳурӣ тақсим намоем, ба ВМКБ 9,7, Суғд 38,4, Хатлон 27,3  ва ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 28,6 дарсад рост меояд.
Аз ҷониби дигар, бо сабаби кам будани тухмии худӣ  картошка зироати серхарҷ гаштааст ва  ба васеъ намудани майдони кишти он қудрати ҳамаи хоҷагиҳои ҷамоавӣ намерасад. Мувофиқи ҳисобҳо соли равон 90 дарсади тухмиҳои истифодашуда истеҳсоли  хориҷӣ буданд. Аксари  кишоварзон бобати аз тарафи олимону селексионерони ҷумҳурӣ ихтироъ шудани чанд навъи картошка  бехабаранд ва  онҳоро  дастрас ҳам карда наметавонанд. Дар чунин ҳолат, ки парвариши картошка харҷи зиёд дар пай дорад, ҳавасманд сохтани деҳқонон ба ин шуғл ва арзонии зироати номбурда имконнопазир аст. Тухмии хориҷӣ,  ки дар киштзори мо ҳукмрон аст, ба шароити маҳалҳо сад дар сад мувофиқ нест. Деҳқонони ботаҷриба мегӯянд, ки аз тухмии истеҳсоли хориҷӣ тухмӣ гирифта намешавад. Онро бо нархи гарон харида, ҳамагӣ як сол самар гирифтан мумкин.  Пас чӣ бояд кард?  Ба мушкилоти деҳқонони ҷумҳурӣ кӣ посухи дуруст дода метавонад?
Боз рӯ меоварем, ба ҳисоботи Вазорати кишоварзӣ.  Давоми  нимсолаи гузашта кишоварзони  вилояти Хатлон  66765,  Суғд 2379 ва  ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ  2827 тонна картошкаи барвақтӣ  ҷамъоварӣ кардаанд.  Агар талаботи якмоҳаи аҳолии кишвар қариб 75 ҳазор тонна картошка бошад, пас ҳосили ғундошта ба як моҳ мерасаду халос. Аз нишондодҳо бармеояд, ки  натиҷаи нимсолаи картошкапарварон талаботи аҳолиро қонеъ гардонда натавониста истодааст.
Мирзои Фирӯз, “Ҷумҳурият”

АЗ ИДОРА. Дар мақола на ҳамаи проблемаҳои мавҷуда ба қалам дода шудаанд. Рӯзнома андешаҳои мутахассисон ва деҳқонони ба киштукори картошка сарукордоштаро ба табъ мерасонад, то масъала ҳалли дурусти худро ёбад.


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.07.2017    №: 143    Мутолиа карданд: 596

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед