logo

сиёсат

ОСИЁИ МАРКАЗӢ. НИЗОМИ АМНИЯТИ ДАСТАҶАМЪӢ ТАШАККУЛ МЕЁБАД

Дар марҳилае, ки таҳдиду хатарҳои замони муосир ҷомеаи ҷаҳониро ба ташвиш овардааст, коршиносони умури сиёсӣ зарурати муборизаи муштарак бо чолишҳои минтақавию фароминтақавиро таъкид мекунанд. Зеро дар чунин вазъият ягон кишвари дунё ба танҳоӣ натавонистааст  дар арсаи мубориза бо хавфу таҳдидҳои амниятӣ комёб гардида, амну суботро таъмин намояд. Аз ҷониби дигар, аксари хатарҳо хислати фаромиллӣ касб карда, дар рафъ ва муқовимат бо онҳо талошҳои дастаҷамъонаи байналмилалӣ ва минтақавӣ тақозо мегардад.
Бо назардошти ин, махсусан тайи чанд соли охир, дар минтақаи Осиёи Марказӣ низ зарурати пешгирӣ ва муқовимат бо хатару таҳдидҳои муосир ба миён омад. Аз ин рӯ,  бунёди низоми дастаҷамъона ва боэътимоди амниятӣ ба яке аз масъалаҳои мубрами сиёсати хориҷӣ ва дохилии кишварҳои минтақа, инчунин, ба афзалияти минтақавӣ табдил ёфт. Айни замон таъмини амнияти минтақавӣ фишанги муҳими ҳифзи сулҳу субот дар Осиёи Марказӣ ба шумор меравад.  Ҷойи таъкид аст, ки ба ташаккули низоми амниятии минтақа ва қисман фазои пасошӯравӣ, пеш аз ҳама Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони Аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ ва Созмони ҳамкории Шанхай мусоидат намуданд.
Таъсиси ИДМ яке аз заруратҳои нигоҳ доштани фазои ҳамкорӣ ва равобити мутақобилан судманди ҷумҳуриҳои собиқи шӯравӣ буд. Нақши иттиҳод дар рушди равобити кишварҳои аъзо дар давраи гузариш ва таъмини амнияти дастаҷамъӣ хеле бузург аст. СААД аз ҷумлаи сохторҳои дигари минтақавие мебошад, ки барои ҳалли масоили амниятӣ фаъолият дорад. Дар оғози асри XXI хатарҳои нави ғайрианъанавӣ, аз қабили терроризми байналмилалӣ, экстремизми сиёсӣ ва динӣ, ҷинояткории муташаккил ва фаромиллӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир боиси нигаронии ҷомеаи ҷаҳонӣ гардиданд. Барои пешгирии ин хатару таҳдидҳо СААД дар қаламрави давлатҳои аъзои он нақши калидӣ бозида метавонад.
Ҳамкории кишварҳо дар доираи СҲШ ва мавқеъгузорӣ дар асоси Хартияи он баробарҳуқуқии давлатҳои  аъзоро ташкил медиҳад. Ин маънои онро дорад, ки қабули қарорҳо қатъиян дар асоси розигии ҳама ҷонибҳо ба роҳ монда шудааст. Барои созмон бузургии кишвар, иқтидори иқтисодӣ ва ё ҳарбӣ, мавқеи геополитикии кишварҳои аъзо аҳамият надорад. Айни замон Созмони ҳамкории Шанхай барои кишварҳои минтақа ва ҷаҳон аҳамияти зиёдтар касб мекунад. То соли 2014 кишварҳое буданд, ки хоҳишманди гирифтани мақоми “давлати аъзо” - ро доштанд, аммо ҳуҷҷатҳои мавҷуда ба ин имкон намедод. Заминаи васеъшавии созмон сентябри соли 2014 дар шаҳри Душанбе баъди ба имзо расидани қарорҳои Шӯрои сарони давлатҳои аъзои СҲШ дар бораи уҳдадориҳои давлати довталаб ба узвияти созмон, тартиби додани мақоми давлати узви Созмони ҳамкории Шанхай гузошта шуд. Бояд зикр намуд, ки мақсади таъсиси созмони мазкур бори аввал соли 2000 дар пойтахти кишварамон-шаҳри Душанбе дар заминаи Панҷгонаи Шанхай  тарҳрезӣ гардида буд.
9 июни соли 2017 дар шаҳри Остонаи Ҷумҳурии Қазоқистон ҷаласаи навбатии Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай баргузор гардид. Дар ин ҷаласа сарони шаш кишвар - Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Чин, Русия ва Ӯзбекистон бо гузоштани имзо дар зери ҳуҷҷатҳои барои ин созмон таърихӣ, яъне қарорҳои Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай оид ба анҷомёбии расмиёти қабули Ҳиндустон ва Покистон ба аъзогии созмон ва додани мақоми аъзои СҲШ ба ин кишварҳоро тасдиқ карданд. Созмоне, ки соли 1996 арзи ҳастӣ намуда, минтақавӣ ба ҳисоб мерафт, айни ҳол мақоми фароминтақавиро ба худ касб намуд.
Дар дурнамо низ омили муттаҳидкунанда дар чаҳорчӯбаи СҲШ ва СААД ҳамкорӣ дар самти амният боқӣ мемонад, ки аз воқеиятҳои геосиёсӣ, рушди дохилиминтақавии кишварҳо ва зарурати гузариш ба сатҳи баланди ҳамгироии ҳарбӣ-техникӣ, инчунин, такмили механизмҳои мушаххаси пешгирӣ ва муқовимат аз хатарҳои муосир бармеояд. Аз ҷониби дигар ҳамсоягӣ бо Афғонистон ҳамчун сарчашмаи хатарҳои муосири ғайрианъанавӣ ва бархӯрди манофеи абарқудратҳо зарурати ташаккули низоми амниятиро дар Осиёи Марказӣ тақозо менамояд.
Муслиҳиддин НУРЗОДА, 
аспиранти факултети муносибатҳои
байналмилалии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.07.2017    №: 151    Мутолиа карданд: 436

23.01.2019


Фестивали байналмилалии «Наврӯз – мероси фарҳангии сайёҳӣ» баргузор хоҳад шуд

"Парасту - 2019" – ҷашнвораи ҷумҳуриявии театрҳои касбӣ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Баргузории ҷашнвораи байналмилалии «Рӯзи барф» дар Калуга

Дар Арабистони Саудӣ ҷалби бонувон ба корҳои ҷамъиятӣ меафзояд

Соли 2018 прокуратураи Қазоқистон ба буҷети кишвар $90 миллион талофӣ кард

Дар Тошканд хазинаи қадима ёфт шуд

Дороии 26 шахси сарватмандтарини дунё ба даромади 3,8 миллиард ниёзманд баробар аст

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед