logo

сиёсат

ОСИЁИ МАРКАЗӢ. НИЗОМИ АМНИЯТИ ДАСТАҶАМЪӢ ТАШАККУЛ МЕЁБАД

Дар марҳилае, ки таҳдиду хатарҳои замони муосир ҷомеаи ҷаҳониро ба ташвиш овардааст, коршиносони умури сиёсӣ зарурати муборизаи муштарак бо чолишҳои минтақавию фароминтақавиро таъкид мекунанд. Зеро дар чунин вазъият ягон кишвари дунё ба танҳоӣ натавонистааст  дар арсаи мубориза бо хавфу таҳдидҳои амниятӣ комёб гардида, амну суботро таъмин намояд. Аз ҷониби дигар, аксари хатарҳо хислати фаромиллӣ касб карда, дар рафъ ва муқовимат бо онҳо талошҳои дастаҷамъонаи байналмилалӣ ва минтақавӣ тақозо мегардад.
Бо назардошти ин, махсусан тайи чанд соли охир, дар минтақаи Осиёи Марказӣ низ зарурати пешгирӣ ва муқовимат бо хатару таҳдидҳои муосир ба миён омад. Аз ин рӯ,  бунёди низоми дастаҷамъона ва боэътимоди амниятӣ ба яке аз масъалаҳои мубрами сиёсати хориҷӣ ва дохилии кишварҳои минтақа, инчунин, ба афзалияти минтақавӣ табдил ёфт. Айни замон таъмини амнияти минтақавӣ фишанги муҳими ҳифзи сулҳу субот дар Осиёи Марказӣ ба шумор меравад.  Ҷойи таъкид аст, ки ба ташаккули низоми амниятии минтақа ва қисман фазои пасошӯравӣ, пеш аз ҳама Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони Аҳдномаи амнияти дастаҷамъӣ ва Созмони ҳамкории Шанхай мусоидат намуданд.
Таъсиси ИДМ яке аз заруратҳои нигоҳ доштани фазои ҳамкорӣ ва равобити мутақобилан судманди ҷумҳуриҳои собиқи шӯравӣ буд. Нақши иттиҳод дар рушди равобити кишварҳои аъзо дар давраи гузариш ва таъмини амнияти дастаҷамъӣ хеле бузург аст. СААД аз ҷумлаи сохторҳои дигари минтақавие мебошад, ки барои ҳалли масоили амниятӣ фаъолият дорад. Дар оғози асри XXI хатарҳои нави ғайрианъанавӣ, аз қабили терроризми байналмилалӣ, экстремизми сиёсӣ ва динӣ, ҷинояткории муташаккил ва фаромиллӣ, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир боиси нигаронии ҷомеаи ҷаҳонӣ гардиданд. Барои пешгирии ин хатару таҳдидҳо СААД дар қаламрави давлатҳои аъзои он нақши калидӣ бозида метавонад.
Ҳамкории кишварҳо дар доираи СҲШ ва мавқеъгузорӣ дар асоси Хартияи он баробарҳуқуқии давлатҳои  аъзоро ташкил медиҳад. Ин маънои онро дорад, ки қабули қарорҳо қатъиян дар асоси розигии ҳама ҷонибҳо ба роҳ монда шудааст. Барои созмон бузургии кишвар, иқтидори иқтисодӣ ва ё ҳарбӣ, мавқеи геополитикии кишварҳои аъзо аҳамият надорад. Айни замон Созмони ҳамкории Шанхай барои кишварҳои минтақа ва ҷаҳон аҳамияти зиёдтар касб мекунад. То соли 2014 кишварҳое буданд, ки хоҳишманди гирифтани мақоми “давлати аъзо” - ро доштанд, аммо ҳуҷҷатҳои мавҷуда ба ин имкон намедод. Заминаи васеъшавии созмон сентябри соли 2014 дар шаҳри Душанбе баъди ба имзо расидани қарорҳои Шӯрои сарони давлатҳои аъзои СҲШ дар бораи уҳдадориҳои давлати довталаб ба узвияти созмон, тартиби додани мақоми давлати узви Созмони ҳамкории Шанхай гузошта шуд. Бояд зикр намуд, ки мақсади таъсиси созмони мазкур бори аввал соли 2000 дар пойтахти кишварамон-шаҳри Душанбе дар заминаи Панҷгонаи Шанхай  тарҳрезӣ гардида буд.
9 июни соли 2017 дар шаҳри Остонаи Ҷумҳурии Қазоқистон ҷаласаи навбатии Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай баргузор гардид. Дар ин ҷаласа сарони шаш кишвар - Тоҷикистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Чин, Русия ва Ӯзбекистон бо гузоштани имзо дар зери ҳуҷҷатҳои барои ин созмон таърихӣ, яъне қарорҳои Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони ҳамкории Шанхай оид ба анҷомёбии расмиёти қабули Ҳиндустон ва Покистон ба аъзогии созмон ва додани мақоми аъзои СҲШ ба ин кишварҳоро тасдиқ карданд. Созмоне, ки соли 1996 арзи ҳастӣ намуда, минтақавӣ ба ҳисоб мерафт, айни ҳол мақоми фароминтақавиро ба худ касб намуд.
Дар дурнамо низ омили муттаҳидкунанда дар чаҳорчӯбаи СҲШ ва СААД ҳамкорӣ дар самти амният боқӣ мемонад, ки аз воқеиятҳои геосиёсӣ, рушди дохилиминтақавии кишварҳо ва зарурати гузариш ба сатҳи баланди ҳамгироии ҳарбӣ-техникӣ, инчунин, такмили механизмҳои мушаххаси пешгирӣ ва муқовимат аз хатарҳои муосир бармеояд. Аз ҷониби дигар ҳамсоягӣ бо Афғонистон ҳамчун сарчашмаи хатарҳои муосири ғайрианъанавӣ ва бархӯрди манофеи абарқудратҳо зарурати ташаккули низоми амниятиро дар Осиёи Марказӣ тақозо менамояд.
Муслиҳиддин НУРЗОДА, 
аспиранти факултети муносибатҳои
байналмилалии Донишгоҳи миллии Тоҷикистон


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 20.07.2017    №: 151    Мутолиа карданд: 378

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед