logo

фарҳанг

ИЛМ ВА ИСТЕҲСОЛОТ. МУШКИЛОТЕ, КИ САДДИ РОҲИ ИХТИРОЪКОРӢ ВА НАВОВАРӢ ГАРДИДААНД

Илм дар рушди ҷомеа нақши калидӣ дошта, ба тараққиёти  давлат мусоидат менамояд. Дастовардҳои илмии олимон, ки баъди омӯзишу пажӯҳиши зиёд эҷод ё кашф мешаванд, бояд ба некуаҳволии халқ, болоравии сатҳи иқтисодии ҷомеа  ва пешрафти истеҳсолот равона гарданд.
Мутаассифона, дар кишвари мо ихтироъкорӣ ва навоварӣ ҳанӯз авҷ накардаву  бозёфтҳои илмҳои дақиқ ва соҳаи техникаву  технологияҳои замонавӣ  назаррас нестанд. Дар замоне, ки илму технологияҳои навин ба суръати кайҳонӣ пеш мераванд, дар илми тоҷик навгонӣ кам ба мушоҳида мерасад.
Албатта, дар ин самт баъзе корҳо анҷом пазируфтаанд. Масалан, агар олимони соҳаи тиб роҳу усули  нави табобати бемориҳои дил, гурдаву ҷигарро кашф намуда бошанд, дар соҳаи кишоварзӣ навъҳои нави пахта, гандум ва картошкаи ба иқлими кишвар тобовар ихтироъ гардиданд. Кимиёшиносон натиҷаҳои илмие ба даст овардаанд, ки барои ба вуҷуд овардани доруҳои нави табобатӣ аҳамияти хоса доранд. Вале, бояд иқрор шуд, ки ин ҳама қонеъкунанда  нест. Зеро аз натиҷаи онҳо махсусан, ихтироъҳои техникӣ ҳанӯз тавре ки мебояд,  баҳраманд нагардидаем.
 
Дар роҳи рушду ҳамқадами замон  гардидани илми тоҷик чӣ монеаҳо вуҷуд доранд?
Дар кишвари мо ба ҷуз аз пажӯҳишгоҳҳои  Академияи  илмҳо дар вазорату идораҳое, ки  дар тобеияташон муассисаҳои илмӣ доранд, таҳқиқоти илмӣ гузаронда мешаванд. Яке аз масъалаҳое, ки дар ин самт ҳоло кулли олимону мутахассисони ин марказҳоро ба ташвиш овардааст, набудани ҳамгироии илм бо истеҳсолот мебошад.
- То он даме, ки дастовардҳои  нави илмӣ дар амал татбиқ намегарданд, илм пеш нахоҳад рафт, -  мегӯяд Ғафурҷон Ҳакимов, муовини ректор оид ба илми Донишгоҳи технологии Тоҷикистон. - Мақсад аз ҳама гуна  ихтироот мусоидат ба рушди ҷомеа  мебошад. Аммо, бештари ихтирооти олимони кишвари мо  дар амал татбиқ нагардида мемонанд. Пас, чӣ гуна метавон дар ҳалли ин ё он мушкили ҷомеа ёрӣ расонд?
Омӯзиши мавзӯъ  нишон медиҳад, ки ин мушкил воқеан ҷиддист ва ҳалли ҳар чи зудтарро тақозо дорад.
Натиҷаи илмӣ  ё ихтироъ аслан баъди омӯзиши зиёд, ҳатто баъди даҳсолаҳо ба даст меояд, аммо чун дар амал татбиқ намегардад, аз он на олим ҳисси ифтихор менамояд ва на ҷомеа манфиат мебинад. Ҷавонон чун дарк мекунанд, ки бар ивази заҳмати даҳсола  манфиате  ба даст оварда наметавонанд, аз илм дур мешаванд.
Ихтироъкорон андеша доранд, ки кам будани корхонаҳои гуногуни  саноатӣ боиси дар амал татбиқ нашудани  бозёфтҳои нави илмӣ мегарданд.
- Вазифаи олим танҳо ихтироъ намудан аст, боқӣ  кори вазорату корхонаҳои истеҳсолӣ,  соҳибкорону истеҳсолкунандагон. Мутаассифона, ҳамкории корхонаҳои саноатӣ, идораву коргоҳҳои истеҳсолӣ на танҳо бо Академияи  илмҳо, балки  бо пажӯҳишгоҳҳои соҳавӣ, муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ низ қариб ба чашм намерасад, - мегӯяд Фарҳод Раҳимӣ, президенти Академияи илмҳои кишвар. - Дар робита ба ин масъала  ба корхонаҳои саноатӣ, идораву коргоҳҳои истеҳсолӣ ду маротиба  мактуб ирсол намудем. Гуфтем, ки интизори фармоиши шумоем. Вале аз ҳеҷ вазорат, идора ва корхона  фармоиш ё супориш нагирифтем.
Аз ҷониби дигар, баъзан ба назар мерасад, ки ихтироъкорони ҷавон корҳои навовариашонро аз сабаби камии маблағ  ба сомон расонда наметавонанд.
Хуршед Зиёев, сардори раёсати илм ва инноватсияи Вазорати маориф ва илми кишвар, мегӯяд, ки ба хотири дастгирии  ихтироъкорони донишгоҳҳои кишвар ҳамасола Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон се озмун баргузор менамояд. Яке аз ин озмунҳо барои   дарёфти грантҳои хурд ҷиҳати таҳияи лоиҳаҳои инноватсионӣ ва  ба охир расондани корҳои  ихтироъкорӣ пешбинӣ шудааст. Дар озмун беҳтарини лоиҳаҳои донишҷӯён ҷиҳати дарёфти  грант ҷонибдорӣ  шуда, барои ҳар нафари ғолиб аз муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ 5000  сомонӣ ҷудо мешавад. Албатта, ин маблағ кофӣ нест, аммо, каме ҳам бошад, метавонад дар пешрафти кори онҳо мадад расонад.
Ба гуфтаи мутахассисон омили дигаре, ки садди рушди илм мегардад, гирифтани патент барои ихтироъ ва ҳимояи ҳуқуқи ихтироъкорӣ мебошад. Бозёфт танҳо  дар сурате ихтироъ хонда мешавад, ки онро  Маркази миллии патенту иттилоот эътироф намояд.  Аммо барои гирифтани патент муаллиф бояд, ки ба марказ 1700 сомонӣ супорад. Ин барои  олими ҷавоне, ки дар риштаи аспирантура таҳсил мекунаду аз ин ҳисоб моҳе то 800  сомонӣ идрорпулӣ мегирад ва ё донишҷӯи навҷӯ, ки 125 сомонӣ идрор дорад, маблағи кам нест.

Бо озмоишгоҳи куҳна бозёфтҳои ҷадиду замонавӣ анҷом медиҳем
Ба андешаи  олими ҷавони ихтироъкор Аҳмадҷон Раҳмонов омили  дигар заминаи сусти моддӣ - техникии марказҳои илмӣ - таҳқиқотӣ мебошад. «Барои ноил шудан ба бозёфти нави мутобиқ ба талаботи замон корҳои илмӣ - таҳқиқотӣ бояд ба дараҷаи зарурӣ, яъне, мутобиқ ба талаботи асри ХХI анҷом бипазиранд. Барои иҷрои чунин корҳо озмоишгоҳҳои замонавӣ, марказҳои илмӣ - таҳқиқотие лозиманд, ки  бо таҷҳизот ва технологияҳои наву замонавӣ таъмин бошанд. Албатта, дар кишвари мо низ чунин озмоишгоҳҳо мавҷуданд, аммо миқдори онҳо кофӣ нест», - мегӯяд ӯ.
Албатта, барои ҳалли ин мушкил баъзе тадбирҳо андешидаву роҳандозӣ шудаанд. Масалан, ба ин мақсад  дар назди Академияи илмҳо ва  донишгоҳу донишкадаҳои кишвар, ки ба ихтироъкориву навоварӣ машғуланду олимони ояндаро омода месозанд, паркҳои технологӣ таъсис дода шудаанд. Тибқи талабот дар ин паркҳо бояд корхонаҳои хурди истеҳсолӣ, корхонаҳои илмӣ – истеҳсолии муҷаҳҳаз бо дастгоҳу таҷҳизоти наву замонавӣ ва дигар шаклҳои хоҷагидорӣ ташкил мешуданд. Вале, мутаассифона, ин паркҳо рушд накарданд ва дар онҳо  то кунун кори чашмрасе анҷом дода нашудааст. 

Коршиносон: "маблағгузорӣ дар соҳаи илм ҳанӯз кофӣ нест"
Чанде пеш дар Академияи илмҳои кишвар аз раванди иҷрои мавзӯъҳои илмӣ - фармоишӣ ҳисоботи роҳбарони лоиҳаҳо баррасӣ шуданд. Маълум гардид, ки  сифати иҷрои корҳо  ғайриқаноатбахш буда,  дар раванди иҷрои онҳо каммаҳсулӣ ба назар мерасад. Муайян гардид, ки баъзе мушкилот сабаби иҷро нагардидани мавзӯъҳоянд. Дар баробари пойгоҳи сусти моддӣ - техникии  муассисаҳои илмӣ, ба таври зарурӣ маблағгузорӣ нашудани  корҳои илмӣ – таҳқиқотӣ ва то андозае ба таҳқиқот ҷалб нагардидани  олимони унвондор аз зумраи онҳост.
- Мавзӯъҳое  ҳастанд, ки  барои омӯзиши онҳо танҳо як  устоди унвондор шомил аст ва ё роҳбарии кори илмиро ба зимма дорад, аммо дигарон умуман унвони илмӣ надоранд. Яъне, доир ба баъзе мавзӯъҳо ҳанӯз  ҳам мактабҳои ҷиддии илмие, ки бояд ба омӯзиши ин масъала машғул шаванд, ба вуҷуд наомадаанд,- мегӯяд Фарҳод Раҳимӣ.
Таҳқиқ, омӯзиши мавзӯъ нишон медиҳад, ки пайдо гардидани мушкилоти зикршударо аслан як сабаб аст. Камии маблағ.
Аз рӯи мушоҳидаҳо кишварҳое, ки дар онҳо  илм воқеан маблағгузорӣ мешавад, илми пешрафта доранд.
Албатта, дар кишвари мо низ маблағгузорӣ ба соҳаи илм сол ба сол зиёд мегардад, аммо тавре коршиносон мегӯянд, он ҳанӯз кофӣ нест.

Пас, чӣ бояд кард?
Ба ин савол бо як иқтибос аз суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон метавон посух гуфт: «Албатта, илм чизе нест, ки дар як муддати кӯтоҳ натиҷа диҳад. Баръакс, он заҳмати пайваста мехоҳад, вале мо дар ҳар сурат бояд дар роҳи рушди илм ба натиҷаҳои муайян умед бандем. Бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки  муваффақияти мо моли мост ва бояд барои таҳкими дастовардҳо ва дар айни замон ба хотири рафъи мушкилоту монеаҳои мавҷуда пайваста кӯшиш намоем».
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.07.2017    №: 155-156    Мутолиа карданд: 616
03.07.2020


ХУҶАНД. ИФТИТОҲИ ГУЗАРГОҲИ ЗЕРИЗАМИНӢ

ЗАРУРАТИ ТАВСЕАИ ҲАМКОРИҲО ТАЪКИД ГАРДИД

ДАР ТОҶИКИСТОН АЗ КОРОНАВИРУС 4690 БЕМОР ШИФО ЁФТ

ДЗЮДО. КУРСИ ТЕХНИКӢ БАРОИ МУРАББИЁН

АЛЕКСАНДР ЛУКАШЕНКО: «БЕЛАРУС БАР КОРОНАВИРУС ҒОЛИБ ОМАД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

02.07.2020


77 ДАРСАДИ БЕМОРОН ДАР ТОҶИКИСТОН СИҲАТ ШУДАНД

КУМАКИ ШИРКАТИ “ПОМИР ЭНЕРҶИ” БА НИЁЗМАНДОН

ҚАРИБ 650 ШАҲРВАНДИ ТОҶИКИСТОН АЗ РОССИЯ БАРГАШТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

01.07.2020


ҚАРОР ДАР БОРАИ ТАЪЙИН ВА ПАРДОХТИ КУМАКПУЛИИ ИҶТИМОӢ

4568 МУБТАЛОИ COVID – 19 ДАР ТОҶИКИСТОН ШИФО ЁФТ

ҶАЛАСАИ ШӮРОИ ИҚТИСОДИИ ИДМ

НИШАСТИ САТҲИ БАЛАНД ДАР ҚОЛАБИ С5+1

ЛИГАИ ОЛӢ. ЭҲСОН ВА ВИТАЛИЙ БЕҲТАРИНҲОИ МОҲИ ИЮН

НАҚШАИ РУШДИ ИДМ БО НАЗАРДОШТИ COVID-19 ТАТБИҚ МЕШАВАД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

30.06.2020


МУРАШКО: «РОССИЯ ОМОДА АСТ, ВАКСИНАҲОИ КОРОНАВИРУСРО БА БОЗОРИ ҶАҲОНӢ ВОРИД СОЗАД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

26.06.2020


75 ДАРСАДИ СИРОЯТЁФТАГОНИ COVID – 19 ДАР ТОҶИКИСТОН ШИФО ЁФТАНД

БОХТАР. ХИЗМАТЧИЁНИ ДАВЛАТӢ САВГАНД ЁД КАРДАНД

ФУТБОЛ. БОЗИИ РАФИҚОНАИ ДУ КИШВАРИ ДӮСТ

СУТ ХУРУҶИ НАВИ КОРОНАВИРУСРО ДАР АВРУПО ТАСДИҚ НАМУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

25.06.2020


COVID – 19. ДАР ТОҶИКИСТОН 4194 СИРОЯТЁФТА СИҲАТ ШУД

24.06.2020


ХУШХАБАР. ДАР ТОҶИКИСТОН 73,8 ДАРСАДИ МУБТАЛОЁНИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТАНД

АРАБИСТОНИ САУДӢ ҲАҶРО БАРОИ ЗОИРИНИ ХОРИҶӢ МАНЪ КАРД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

23.06.2020


ТОҶИКИСТОН. БОЗ 44 СИРОЯТШУДА СИҲАТ ШУД

АШТ. ОҒОЗИ МУМФАРШКУНИИ РОҲИ ШАЙДОН - ПОНҒОЗ

БОЗГАШТИ ШАҲРВАНДОНИ ТОҶИКИСТОН АЗ ҚАЗОҚИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН

ТАБИБОН НИШОНАҲОИ АСОСИИ КОРОНАВИРУСРО ДАР КӮДАКОН МУАЙЯН НАМУДАНД

ЛИГАИ НАВРАСОН ФАРДО БО ИШТИРОКИ 9 ТИМ ОҒОЗ МЕШАВАД

ИҚТИСОДИ ҶАҲОНӢ АЗ ПАНДЕМИЯ КАМАШ $126 МИЛЛИАРДРО ТАЛАФ ДОД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед