logo

фарҳанг

ИЛМ ВА ИСТЕҲСОЛОТ. МУШКИЛОТЕ, КИ САДДИ РОҲИ ИХТИРОЪКОРӢ ВА НАВОВАРӢ ГАРДИДААНД

Илм дар рушди ҷомеа нақши калидӣ дошта, ба тараққиёти  давлат мусоидат менамояд. Дастовардҳои илмии олимон, ки баъди омӯзишу пажӯҳиши зиёд эҷод ё кашф мешаванд, бояд ба некуаҳволии халқ, болоравии сатҳи иқтисодии ҷомеа  ва пешрафти истеҳсолот равона гарданд.
Мутаассифона, дар кишвари мо ихтироъкорӣ ва навоварӣ ҳанӯз авҷ накардаву  бозёфтҳои илмҳои дақиқ ва соҳаи техникаву  технологияҳои замонавӣ  назаррас нестанд. Дар замоне, ки илму технологияҳои навин ба суръати кайҳонӣ пеш мераванд, дар илми тоҷик навгонӣ кам ба мушоҳида мерасад.
Албатта, дар ин самт баъзе корҳо анҷом пазируфтаанд. Масалан, агар олимони соҳаи тиб роҳу усули  нави табобати бемориҳои дил, гурдаву ҷигарро кашф намуда бошанд, дар соҳаи кишоварзӣ навъҳои нави пахта, гандум ва картошкаи ба иқлими кишвар тобовар ихтироъ гардиданд. Кимиёшиносон натиҷаҳои илмие ба даст овардаанд, ки барои ба вуҷуд овардани доруҳои нави табобатӣ аҳамияти хоса доранд. Вале, бояд иқрор шуд, ки ин ҳама қонеъкунанда  нест. Зеро аз натиҷаи онҳо махсусан, ихтироъҳои техникӣ ҳанӯз тавре ки мебояд,  баҳраманд нагардидаем.
 
Дар роҳи рушду ҳамқадами замон  гардидани илми тоҷик чӣ монеаҳо вуҷуд доранд?
Дар кишвари мо ба ҷуз аз пажӯҳишгоҳҳои  Академияи  илмҳо дар вазорату идораҳое, ки  дар тобеияташон муассисаҳои илмӣ доранд, таҳқиқоти илмӣ гузаронда мешаванд. Яке аз масъалаҳое, ки дар ин самт ҳоло кулли олимону мутахассисони ин марказҳоро ба ташвиш овардааст, набудани ҳамгироии илм бо истеҳсолот мебошад.
- То он даме, ки дастовардҳои  нави илмӣ дар амал татбиқ намегарданд, илм пеш нахоҳад рафт, -  мегӯяд Ғафурҷон Ҳакимов, муовини ректор оид ба илми Донишгоҳи технологии Тоҷикистон. - Мақсад аз ҳама гуна  ихтироот мусоидат ба рушди ҷомеа  мебошад. Аммо, бештари ихтирооти олимони кишвари мо  дар амал татбиқ нагардида мемонанд. Пас, чӣ гуна метавон дар ҳалли ин ё он мушкили ҷомеа ёрӣ расонд?
Омӯзиши мавзӯъ  нишон медиҳад, ки ин мушкил воқеан ҷиддист ва ҳалли ҳар чи зудтарро тақозо дорад.
Натиҷаи илмӣ  ё ихтироъ аслан баъди омӯзиши зиёд, ҳатто баъди даҳсолаҳо ба даст меояд, аммо чун дар амал татбиқ намегардад, аз он на олим ҳисси ифтихор менамояд ва на ҷомеа манфиат мебинад. Ҷавонон чун дарк мекунанд, ки бар ивази заҳмати даҳсола  манфиате  ба даст оварда наметавонанд, аз илм дур мешаванд.
Ихтироъкорон андеша доранд, ки кам будани корхонаҳои гуногуни  саноатӣ боиси дар амал татбиқ нашудани  бозёфтҳои нави илмӣ мегарданд.
- Вазифаи олим танҳо ихтироъ намудан аст, боқӣ  кори вазорату корхонаҳои истеҳсолӣ,  соҳибкорону истеҳсолкунандагон. Мутаассифона, ҳамкории корхонаҳои саноатӣ, идораву коргоҳҳои истеҳсолӣ на танҳо бо Академияи  илмҳо, балки  бо пажӯҳишгоҳҳои соҳавӣ, муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ низ қариб ба чашм намерасад, - мегӯяд Фарҳод Раҳимӣ, президенти Академияи илмҳои кишвар. - Дар робита ба ин масъала  ба корхонаҳои саноатӣ, идораву коргоҳҳои истеҳсолӣ ду маротиба  мактуб ирсол намудем. Гуфтем, ки интизори фармоиши шумоем. Вале аз ҳеҷ вазорат, идора ва корхона  фармоиш ё супориш нагирифтем.
Аз ҷониби дигар, баъзан ба назар мерасад, ки ихтироъкорони ҷавон корҳои навовариашонро аз сабаби камии маблағ  ба сомон расонда наметавонанд.
Хуршед Зиёев, сардори раёсати илм ва инноватсияи Вазорати маориф ва илми кишвар, мегӯяд, ки ба хотири дастгирии  ихтироъкорони донишгоҳҳои кишвар ҳамасола Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон се озмун баргузор менамояд. Яке аз ин озмунҳо барои   дарёфти грантҳои хурд ҷиҳати таҳияи лоиҳаҳои инноватсионӣ ва  ба охир расондани корҳои  ихтироъкорӣ пешбинӣ шудааст. Дар озмун беҳтарини лоиҳаҳои донишҷӯён ҷиҳати дарёфти  грант ҷонибдорӣ  шуда, барои ҳар нафари ғолиб аз муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ 5000  сомонӣ ҷудо мешавад. Албатта, ин маблағ кофӣ нест, аммо, каме ҳам бошад, метавонад дар пешрафти кори онҳо мадад расонад.
Ба гуфтаи мутахассисон омили дигаре, ки садди рушди илм мегардад, гирифтани патент барои ихтироъ ва ҳимояи ҳуқуқи ихтироъкорӣ мебошад. Бозёфт танҳо  дар сурате ихтироъ хонда мешавад, ки онро  Маркази миллии патенту иттилоот эътироф намояд.  Аммо барои гирифтани патент муаллиф бояд, ки ба марказ 1700 сомонӣ супорад. Ин барои  олими ҷавоне, ки дар риштаи аспирантура таҳсил мекунаду аз ин ҳисоб моҳе то 800  сомонӣ идрорпулӣ мегирад ва ё донишҷӯи навҷӯ, ки 125 сомонӣ идрор дорад, маблағи кам нест.

Бо озмоишгоҳи куҳна бозёфтҳои ҷадиду замонавӣ анҷом медиҳем
Ба андешаи  олими ҷавони ихтироъкор Аҳмадҷон Раҳмонов омили  дигар заминаи сусти моддӣ - техникии марказҳои илмӣ - таҳқиқотӣ мебошад. «Барои ноил шудан ба бозёфти нави мутобиқ ба талаботи замон корҳои илмӣ - таҳқиқотӣ бояд ба дараҷаи зарурӣ, яъне, мутобиқ ба талаботи асри ХХI анҷом бипазиранд. Барои иҷрои чунин корҳо озмоишгоҳҳои замонавӣ, марказҳои илмӣ - таҳқиқотие лозиманд, ки  бо таҷҳизот ва технологияҳои наву замонавӣ таъмин бошанд. Албатта, дар кишвари мо низ чунин озмоишгоҳҳо мавҷуданд, аммо миқдори онҳо кофӣ нест», - мегӯяд ӯ.
Албатта, барои ҳалли ин мушкил баъзе тадбирҳо андешидаву роҳандозӣ шудаанд. Масалан, ба ин мақсад  дар назди Академияи илмҳо ва  донишгоҳу донишкадаҳои кишвар, ки ба ихтироъкориву навоварӣ машғуланду олимони ояндаро омода месозанд, паркҳои технологӣ таъсис дода шудаанд. Тибқи талабот дар ин паркҳо бояд корхонаҳои хурди истеҳсолӣ, корхонаҳои илмӣ – истеҳсолии муҷаҳҳаз бо дастгоҳу таҷҳизоти наву замонавӣ ва дигар шаклҳои хоҷагидорӣ ташкил мешуданд. Вале, мутаассифона, ин паркҳо рушд накарданд ва дар онҳо  то кунун кори чашмрасе анҷом дода нашудааст. 

Коршиносон: "маблағгузорӣ дар соҳаи илм ҳанӯз кофӣ нест"
Чанде пеш дар Академияи илмҳои кишвар аз раванди иҷрои мавзӯъҳои илмӣ - фармоишӣ ҳисоботи роҳбарони лоиҳаҳо баррасӣ шуданд. Маълум гардид, ки  сифати иҷрои корҳо  ғайриқаноатбахш буда,  дар раванди иҷрои онҳо каммаҳсулӣ ба назар мерасад. Муайян гардид, ки баъзе мушкилот сабаби иҷро нагардидани мавзӯъҳоянд. Дар баробари пойгоҳи сусти моддӣ - техникии  муассисаҳои илмӣ, ба таври зарурӣ маблағгузорӣ нашудани  корҳои илмӣ – таҳқиқотӣ ва то андозае ба таҳқиқот ҷалб нагардидани  олимони унвондор аз зумраи онҳост.
- Мавзӯъҳое  ҳастанд, ки  барои омӯзиши онҳо танҳо як  устоди унвондор шомил аст ва ё роҳбарии кори илмиро ба зимма дорад, аммо дигарон умуман унвони илмӣ надоранд. Яъне, доир ба баъзе мавзӯъҳо ҳанӯз  ҳам мактабҳои ҷиддии илмие, ки бояд ба омӯзиши ин масъала машғул шаванд, ба вуҷуд наомадаанд,- мегӯяд Фарҳод Раҳимӣ.
Таҳқиқ, омӯзиши мавзӯъ нишон медиҳад, ки пайдо гардидани мушкилоти зикршударо аслан як сабаб аст. Камии маблағ.
Аз рӯи мушоҳидаҳо кишварҳое, ки дар онҳо  илм воқеан маблағгузорӣ мешавад, илми пешрафта доранд.
Албатта, дар кишвари мо низ маблағгузорӣ ба соҳаи илм сол ба сол зиёд мегардад, аммо тавре коршиносон мегӯянд, он ҳанӯз кофӣ нест.

Пас, чӣ бояд кард?
Ба ин савол бо як иқтибос аз суханронии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон метавон посух гуфт: «Албатта, илм чизе нест, ки дар як муддати кӯтоҳ натиҷа диҳад. Баръакс, он заҳмати пайваста мехоҳад, вале мо дар ҳар сурат бояд дар роҳи рушди илм ба натиҷаҳои муайян умед бандем. Бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки  муваффақияти мо моли мост ва бояд барои таҳкими дастовардҳо ва дар айни замон ба хотири рафъи мушкилоту монеаҳои мавҷуда пайваста кӯшиш намоем».
Фарзона ФАЙЗАЛӢ, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.07.2017    №: 155-156    Мутолиа карданд: 377

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд

Аврупо дар бозёбии партовҳои уран дар Тоҷикистон саҳм мегирад

Москва аз ҷумлаи даҳ шаҳри беҳтарини дунёст

Гунаҳгорони ҳалокати 52 ӯзбекистонӣ зиндонӣ шуданд

Чин дар ҷаҳон калонтарин воридкунандаи газ

Ҷаҳон дар як сатр

ҚУБОДИЁН. 48 медали варзишгарон дар нуҳ моҳ

12.11.2018


Дар Париж ҳамоиши сулҳ ифтитоҳ ёфт

Бо эҳтимоми ҳукумати Ҳиндустон нархи сӯзишворӣ арзон мешавад


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед