logo

сиёсат

ТАҲКИМИ АМНИЯТИ ФИКРӢ

Андешаҳо перомуни мақолаи С. Ятимов «Илм ва амният», «Ҷумҳурият», 30 майи соли 2017
Чор сол муқаддам мо - як гурӯҳ ҳамсабақон дар маҳфиле оид ба асарҳои безаволи Гегел баҳс мекардем. Ба гуфтаи ҳамон Гертсен «ҷавонӣ ба кадом як гирдоби ғояҳо, ҳиссиёт ва майлу орзуҳо ғарқ шуда, ба ин тарафу он тараф нигоҳ накарда тозон пеш меравад...».  Дар ҳамин айёми нотакрор  касе ба мо лозим буд, ки дар бораи фалсафаи олмонӣ ва нуктаҳои асрорангези он фикр баён кунад. Ҳамин тавр ҳам шуд. Мо олими тавоноеро дар мисоли Саймумин Ятимов дарёфтем, ки дар сарнавишти фикррониамон нақши калидӣ дошт.

ФАЛСАФА ВА АМНИЯТ
Гоҳо дар баромад ва тренингҳои фалсафӣ нишаста, андеша мекардам, ки фалсафа илми бесарҳад аст. Бинобар ин, бисёриҳо гумон мекунанд, ки як навъ ҷумлапардозиҳои умумӣ низ фалсафа мебошад. Фикр мекунам, андешаи Саймумин Ятимов алгебраи амният ба ҳисоб рафта, нигоҳи ӯ инсонро ба ҳадди комил аз ҳар гуна банду бастҳои маънавӣ озод мекунад, аз олами утопияҳо ва ривоятҳои аз даҳонмонда хиште солим боқӣ намегузорад. Ин фалсафа аз ҳар ҷиҳат заминӣ ва ақлонӣ аст. Ба инсонҳо роҳ нишон медиҳад. Ба саволҳои чаро ва чӣ бояд кард ҳамеша посух додан мехоҳад.

НАВИСАНДА ВА АМНИЯТ
Аз эгоизми инсонӣ бошад ё қазои Яздонӣ дар сарнавишти фарзандони хокӣ як амру амали ниҳилистонае (мақулаҳои номақул) ба баъзе гурӯҳҳои одамон хос шудааст, ки ба «манкуртгароӣ» низ мекашонад.  Аз оғоз то замони мо ин амру амали номатлуб дар ҳамаи замонҳо иддае инсонҳоро ба доми худ мекашад. Ҳаёти онҳоро барбод медиҳад. Бо дасти писар падарро мекушад ва баръакс. Инсон манкурт мешавад. Аз ин рӯ, Чингиз Айтматов навишта буд, ки: «Орзуи аз сифатҳои хусусӣ маҳрум сохтани инсон аз замони қадим то ба рӯзҳои мо муроди онҳое буд, ки даъвои ҷаҳондорӣ, ҳукмронӣ ва фармонфармоӣ доштанд». 
Ҳамин хулосаҳои С. Ятимов воқеият доранд, ки ҳадафи ниҳоии адабиётро дар бунёди амният арзишманд ва бемисл маънидод мекунад. Аз нигоҳи ӯ, «бузургии тафаккури бадеӣ дар тавони дидани воқеоти реалӣ, ҳодисаҳо, равандҳои ҷомеа дар маҷмӯъ, ягонагӣ дар алоқамандӣ бо ҳамдигар мебошад». Адабиёт атом аст? Не! Балки бузургтар аз он. Дар замоне, ки қудрати офариниши инсон ба дараҷаи ҳайратангез расида, роҳи беҳтарини зистанро фаро меорад, аз ҷониби дигар, арзишҳои эҷодгардида роҳи ҳамворро пурпечутоб мегардонанд. Дар гузашта инсонҳоро ба василаи зӯроварӣ ва пӯшондани «пӯсти уштур» манкурт месохтанд. Имрӯз ба тариқи маънавиёт ва навтарин дастовардҳои эҷодӣ ин амалро ба сомон мерасонанд. Инро дар мисоли кинофилмҳо, киноклипҳо, интернет, шиорҳои озодӣ ва ғайраҳо метавон дид.

ҚОБИЛИЯТИ ШИНОХТ ВА АМНИЯТ
Дар тақдиру толеи инсоният ҳеҷ гоҳ монанди имрӯз барои рушд ва инкишофи сохтори тафаккуру тасаввур имконият фаро нарасида буд. Бо вуҷуди дастовардҳо, боз як қатор муаммоҳои иқтисодӣ, сиёсӣ ва экологӣ бани башарро ба ташвиш оварда, олимону сиёсатмадорони беҳтарин барои бартараф намудани он идеяҳои рушдро пешниҳод намуда истодаанд. Ҳаёт бе муаммо буда наметавонад, аммо вазифаи илм ва рисолати олим дар он аст, ки барои башарият роҳи расидан ба зиндагии шоистаро нишон дода тавонад. Аксарияти муаммоҳои умумиинсонӣ сабабҳои нашинохтани воқеиятро доранд. Дар замоне, ки мо онро пасонавгароӣ мехонем, барои рушди инсонҳо зарур аст, ки «анропология» (инсоншиносӣ), «психология ва психоанализ» барин илмҳо боз ҳам васеътар  омӯзонда шаванд. Вақте ки инсонҳо қобилияти шинохт надоранд, ҳар гуна амалро нисбат ба табиат ва ҷамъият бешуурона анҷом медиҳанд. Ғояи ташаббус ва истеъдод аз байн меравад. Ҷойи онро тақлид ва хурофот мегирад. Аз ин рӯ, Саймумин Ятимов дар шинохти моҳияти замони мо кӯшишҳои ҷолиб ва пурарзиш кардааст. Воқеиятро хостааст беҳтар шиносонад.
Таассуроти ман аз навиштаҳои С. Ятимов аз он ҷиҳат хотирмон ҳастанд, ки ин идеяҳо аз ҳаёти амалии халқҳо гирифта шудаанд. Фикру андешаҳои сиёсии ӯ дар сарнавишти халқи мо саривақтӣ ва арзишманд мебошанд. Комилан ӯ гуфтан мехоҳад, ки ҳаёти худро ба нақша гиред, вагарна онро каси дигар ба нақша мегирад. Баҳори умр танҳо як бор мешукуфад ва на бештар аз ин. Нокомиҳои мо аз тақдир не, балки аз интихоб аст.
Ба мо - ҷавонон, махсусан олимони ҷавон зарур аст, ки доираи мутолиаи худро васеъ намуда, аз асарҳои чунин донишмандон, махсусан С. Ятимов истифодаи бештар намоем. Зеро маҳз оқилона ва мутафаккирона омӯхтани асарҳои ӯ метавонад барои таҳкими амнияти фикрӣ ва илмию иҷтимоӣ мусоидат намояд.
Аслиддин САЛИМОВ,
устоди Донишкадаи давлатии
 забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.07.2017    №: 159    Мутолиа карданд: 458

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед