logo

сиёсат

ТАҲКИМИ АМНИЯТИ ФИКРӢ

Андешаҳо перомуни мақолаи С. Ятимов «Илм ва амният», «Ҷумҳурият», 30 майи соли 2017
Чор сол муқаддам мо - як гурӯҳ ҳамсабақон дар маҳфиле оид ба асарҳои безаволи Гегел баҳс мекардем. Ба гуфтаи ҳамон Гертсен «ҷавонӣ ба кадом як гирдоби ғояҳо, ҳиссиёт ва майлу орзуҳо ғарқ шуда, ба ин тарафу он тараф нигоҳ накарда тозон пеш меравад...».  Дар ҳамин айёми нотакрор  касе ба мо лозим буд, ки дар бораи фалсафаи олмонӣ ва нуктаҳои асрорангези он фикр баён кунад. Ҳамин тавр ҳам шуд. Мо олими тавоноеро дар мисоли Саймумин Ятимов дарёфтем, ки дар сарнавишти фикррониамон нақши калидӣ дошт.

ФАЛСАФА ВА АМНИЯТ
Гоҳо дар баромад ва тренингҳои фалсафӣ нишаста, андеша мекардам, ки фалсафа илми бесарҳад аст. Бинобар ин, бисёриҳо гумон мекунанд, ки як навъ ҷумлапардозиҳои умумӣ низ фалсафа мебошад. Фикр мекунам, андешаи Саймумин Ятимов алгебраи амният ба ҳисоб рафта, нигоҳи ӯ инсонро ба ҳадди комил аз ҳар гуна банду бастҳои маънавӣ озод мекунад, аз олами утопияҳо ва ривоятҳои аз даҳонмонда хиште солим боқӣ намегузорад. Ин фалсафа аз ҳар ҷиҳат заминӣ ва ақлонӣ аст. Ба инсонҳо роҳ нишон медиҳад. Ба саволҳои чаро ва чӣ бояд кард ҳамеша посух додан мехоҳад.

НАВИСАНДА ВА АМНИЯТ
Аз эгоизми инсонӣ бошад ё қазои Яздонӣ дар сарнавишти фарзандони хокӣ як амру амали ниҳилистонае (мақулаҳои номақул) ба баъзе гурӯҳҳои одамон хос шудааст, ки ба «манкуртгароӣ» низ мекашонад.  Аз оғоз то замони мо ин амру амали номатлуб дар ҳамаи замонҳо иддае инсонҳоро ба доми худ мекашад. Ҳаёти онҳоро барбод медиҳад. Бо дасти писар падарро мекушад ва баръакс. Инсон манкурт мешавад. Аз ин рӯ, Чингиз Айтматов навишта буд, ки: «Орзуи аз сифатҳои хусусӣ маҳрум сохтани инсон аз замони қадим то ба рӯзҳои мо муроди онҳое буд, ки даъвои ҷаҳондорӣ, ҳукмронӣ ва фармонфармоӣ доштанд». 
Ҳамин хулосаҳои С. Ятимов воқеият доранд, ки ҳадафи ниҳоии адабиётро дар бунёди амният арзишманд ва бемисл маънидод мекунад. Аз нигоҳи ӯ, «бузургии тафаккури бадеӣ дар тавони дидани воқеоти реалӣ, ҳодисаҳо, равандҳои ҷомеа дар маҷмӯъ, ягонагӣ дар алоқамандӣ бо ҳамдигар мебошад». Адабиёт атом аст? Не! Балки бузургтар аз он. Дар замоне, ки қудрати офариниши инсон ба дараҷаи ҳайратангез расида, роҳи беҳтарини зистанро фаро меорад, аз ҷониби дигар, арзишҳои эҷодгардида роҳи ҳамворро пурпечутоб мегардонанд. Дар гузашта инсонҳоро ба василаи зӯроварӣ ва пӯшондани «пӯсти уштур» манкурт месохтанд. Имрӯз ба тариқи маънавиёт ва навтарин дастовардҳои эҷодӣ ин амалро ба сомон мерасонанд. Инро дар мисоли кинофилмҳо, киноклипҳо, интернет, шиорҳои озодӣ ва ғайраҳо метавон дид.

ҚОБИЛИЯТИ ШИНОХТ ВА АМНИЯТ
Дар тақдиру толеи инсоният ҳеҷ гоҳ монанди имрӯз барои рушд ва инкишофи сохтори тафаккуру тасаввур имконият фаро нарасида буд. Бо вуҷуди дастовардҳо, боз як қатор муаммоҳои иқтисодӣ, сиёсӣ ва экологӣ бани башарро ба ташвиш оварда, олимону сиёсатмадорони беҳтарин барои бартараф намудани он идеяҳои рушдро пешниҳод намуда истодаанд. Ҳаёт бе муаммо буда наметавонад, аммо вазифаи илм ва рисолати олим дар он аст, ки барои башарият роҳи расидан ба зиндагии шоистаро нишон дода тавонад. Аксарияти муаммоҳои умумиинсонӣ сабабҳои нашинохтани воқеиятро доранд. Дар замоне, ки мо онро пасонавгароӣ мехонем, барои рушди инсонҳо зарур аст, ки «анропология» (инсоншиносӣ), «психология ва психоанализ» барин илмҳо боз ҳам васеътар  омӯзонда шаванд. Вақте ки инсонҳо қобилияти шинохт надоранд, ҳар гуна амалро нисбат ба табиат ва ҷамъият бешуурона анҷом медиҳанд. Ғояи ташаббус ва истеъдод аз байн меравад. Ҷойи онро тақлид ва хурофот мегирад. Аз ин рӯ, Саймумин Ятимов дар шинохти моҳияти замони мо кӯшишҳои ҷолиб ва пурарзиш кардааст. Воқеиятро хостааст беҳтар шиносонад.
Таассуроти ман аз навиштаҳои С. Ятимов аз он ҷиҳат хотирмон ҳастанд, ки ин идеяҳо аз ҳаёти амалии халқҳо гирифта шудаанд. Фикру андешаҳои сиёсии ӯ дар сарнавишти халқи мо саривақтӣ ва арзишманд мебошанд. Комилан ӯ гуфтан мехоҳад, ки ҳаёти худро ба нақша гиред, вагарна онро каси дигар ба нақша мегирад. Баҳори умр танҳо як бор мешукуфад ва на бештар аз ин. Нокомиҳои мо аз тақдир не, балки аз интихоб аст.
Ба мо - ҷавонон, махсусан олимони ҷавон зарур аст, ки доираи мутолиаи худро васеъ намуда, аз асарҳои чунин донишмандон, махсусан С. Ятимов истифодаи бештар намоем. Зеро маҳз оқилона ва мутафаккирона омӯхтани асарҳои ӯ метавонад барои таҳкими амнияти фикрӣ ва илмию иҷтимоӣ мусоидат намояд.
Аслиддин САЛИМОВ,
устоди Донишкадаи давлатии
 забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 28.07.2017    №: 159    Мутолиа карданд: 796
26.10.2020


Дар Қирғизистон интихоботи парламентиро мавқуф гузоштанд

Кремл шарти ҷалби Туркияро ба музокироти Қарябоғ гуфт

Ҷавоби Путин ба рақибоне, ки интизори фанои Россия ҳастанд

Табиби олмонӣ барои табобати беморони SARS-CoV-2 ба Тоҷикистон омад

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

СПИТАМЕН. БУНЁДИ МАРКАЗИ ХИЗМАТРАСОНӢ ВА ЧОЙХОНАИ “РОҲАТ”

94 ҲАЗОРУ 262,2 ТОННА ПАХТА ҶАМЪОВАРӢ ШУД

ХУҶАНД. БОЗ ЯК ШУЪБАИ ТАБОБАТӢ ДАР ХИЗМАТИ МАРДУМ

22.10.2020


"РАВШАН" – ҒОЛИБИ ЛИГАИ ЯКУМ

ШАҲРИ ТУРСУНЗОДА. СОЛИ ЧАРОҒОНКУНӢ

ПОМПЕО ИМА ВА РОССИЯРО БА ОҒОЗИ ҲАРЧИ ТЕЗТАРИ ГУФТУШУНИД ОИД БА МСС-3 ДАЪВАТ НАМУД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

21.10.2020


90 СОЛИ ПУРБАРОР

САРАЗМ. АЗ ТАНТАНАҲОИ ҶАШНӢ ТО ТАНТАНАИ ЗИНДАГӢ

ҶАШНИ МЕҲРГОН ВА ФЕСТИВАЛИ ШОЛИЮ БИРИНҶ

19.10.2020


ҶОМИ ТОҶИКИСТОН – 2020. "РАВШАН" БАРАНДАИ ОН ГАРДИД

16.10.2020


МОЛИЯЧИЁНИ ХАТЛОН: МО ПАЙРАВИ ПЕШВОИ МИЛЛАТЕМ!

ТАСАРРУФИ 430 000 ДОЛЛАР. ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ НИСБАТ БА ҚАЛЛОБЕ, КИ ДАР АВРУПО ПАНОҲ МЕБАРАД

14.10.2020


«ҲАБДАҲ ЧАМАН»

13.10.2020


ХАТЛОН. СОДИРОТИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ МЕАФЗОЯД

ТОҶИКИСТОН. 88,7 ДАРСАДИ ГИРИФТОРОНИ КОРОНАВИРУС ШИФО ЁФТАНД

ЛИГАИ ЧЕМПИОНҲО – 2020 «БАРСЕЛОНА» ҚАҲРАМОНИ ОН

ОҒОЗИ МАШҚҲОИ СААД ДАР БЕЛАРУС

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ЛЕВАКАНТ. ТАҶДИДУ НАВСОЗИИ РОҲҲО

НОБОЛИҒОН. ҚОНУНШИКАНӢ ҲАНӮЗ АЗ БАЙН НАРАФТААСТ

ОЗАРБОЙҶОН ВА АРМАНИСТОН ОТАШБАС ЭЪЛОН НАМУДАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

ФИЛМИ “ХИЁНАТ” АСРОРИ ДУШМАНИВУ ХОИНИРО ИФШО КАРД

12.10.2020


ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ - 2020. ФУТЗАЛБОЗОНИ ТОҶИК БАРОИ ИШТИРОК ОМОДАГӢ МЕГИРАНД

ХАЙКО МААС: "ИТТИҲОДИ АВРУПО МУКОЛАМА БО РОССИЯРО НАБОЯД ҚАТЪ КУНАД"

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

08.10.2020


БЕҲТАРИНҲО МУАЙЯН ШУДАНД

ҲАВЗАИ ИШКОШИМ БА ИНТИХОБОТ ОМОДА АСТ

ВОХӮРӢ БО НОМЗАДҲО


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед