logo

фарҳанг

ЗАБОНИ КОРНОМАҲО ВА ЭЪҶОЗҲО

Модар гаҳвора меҷунбонд ва бо як ҷаҳон муҳаббат дида ба чеҳраи софу беғаш ва маъсумонаи кӯдакаш медӯхт. Вай итминон дошт, ки бо шири сафеду суруди аллааш ҷавҳари поки забони модариро, ишқи Ватанро, зебоиҳои оламро лаҳза ба лаҳза дар замири кӯдакаш ҷой мекунад. Охир ӯ модар аст ва ин вазифаи муқаддасро вай баҷо наорад, дигар кӣ баҷо меоварад?  Бо мурури замон ба кӯдакаш хоҳад фаҳмонд, ки ҳанӯз ду ҳазор сол қабл вожаи «тоҷик» чун лаъли Бадахшон дар дили таърих ва даврони куҳан дурахшидааст. Ва решаҳои ин забон ончунон ба қаъри таърих фурӯ рафта, ки сарриштаи онро ёфтан амри маҳол мебошад ва чуноне ки академик Бобоҷон Ғафуров дар китоби «Тоҷикон» зикр менамояд, забони тоҷикӣ дар асри VI пеш аз мелод ба вуҷуд омадааст, ки ин иддаоро ёдгориҳои хаттӣ тасдиқ менамоянд.
Забони тоҷикӣ дар сайри таърихии хеш борҳо чун мурғи самандар аз миёни хокистари сӯзон, ки истилогарон аз худ боқӣ гузошта буданд, болафшон бархоста, ба миллати тоҷик умри дубораву ҳаёти ҷовидон бахшидааст.
Тоҷик бар зидди душманони марзу бумаш на танҳо бо ханҷару шамшер, инчунин, бо неруи бузурги забон ҳам мубориза кардааст. Тоҷик дини душмани сарзаминашро пазируфт, аммо бар ивази ҷонаш забонашро напазируфт ва қотеона рад кард. Зеро медонист, ки агар бипазирад, дар зери чархи гардун нопадид хоҳад гашт ва аз вай осоре боқӣ нахоҳад монд.
Тоҷик тахту тоҷашро аз даст дод, аммо забонашро аз даст надод, онро дар мағз – мағзи дилу ҷонаш ҷой кард ва ба наслҳои оянда мерос гузошт. Медонист, ки агар забонаш солиму пойдор бимонад, ҳатман рӯзе аз нав соҳиби тахту тоҷ хоҳад шуд.
Оқибат чархи таърих ба коми тоҷикон гашт ва оташи фурӯзони асолати миллӣ ва неруи забон пойгоҳи дилхоҳ ва муносибе фароҳам оварданд ва Эҳёи Аҷам, Эҳёи Тоҷик амсоли хуршед тулӯъ кард ва дар Машриқзамин партав афканд.
Хурӯши неру ва афкори Аҷам ва пайкорҳои сиёсиву маънавӣ ба забони тоҷикӣ он қадар тавоноӣ бахшиданд, ки вай халқҳо ва кишварҳои як минтақаи бузурги оламро зери шаҳпари худ қарор дод ва аз файзу баракату саховаташ илму донишу маърифат равнақ ёфт ва назми нобу дилангез чаман – чаман шукуфта, накҳати гулҳои рангорангаш рӯи оламро фаро гирифт.
Забони тоҷикӣ ончунон равнақ ва густариш ёфт, ки ба ифтихораш дар сарзаминҳои гуногун фарҳангҳои бешуморе таълиф шуданд. Чун забони тоҷикӣ дар Ҳиндустон расмият ёфт, дар ин сарзамин фарҳангнигорӣ вусъати беандоза пайдо кард. Ба гуфти устод Саид Нафисӣ танҳо номгӯи беш аз 200 фарҳанги тафсирӣ то замони мо расидааст.
Забони тоҷикӣ он қадар сарватманд, пурғано ва дорои мазмуну мафҳумҳои тозаву рангоранг шуд, ки ба киштзори сарсабзу серҳосил табдил ёфт ва дар ҳар хӯшаи он садҳо донаи заррини маънӣ ҷойгузин гардид.
Намунааш «Фарҳанги забони тоҷикӣ» (1969) аст, ки ҳар вожае дар он ҳангоми шарҳу тафсил гулзори хуррами суханро пеши назар меоварад.
Дар ин фарҳанг, аз ҷумла  вожаи «гул» дар ҳафт саҳифа 170 вожаи «оташ» дар шаш саҳифа 175 вожаи «сар» дар даҳ саҳифа қариб 250 вожаи «чашм» дар шаш саҳифа 170 вожаи «дил» дар ҳаштуним саҳифа 230 бор бо маъниҳову мафҳумҳои гуногун ва бо мисолҳои ҷолибу дилнишин шарҳу баён ёфтаанд. Агар ақсои оламро бигардем, забонеро бо ин сарвати беинтиҳое, ки забони тоҷикӣ дорост, наметавон пайдо кард.
Дарёи мавҷхези илму ирфон, забону фарҳанг ва ашъори гавҳарфишоне, ки дар аҳди Сомониён Мовароуннаҳру Хуросонро шодоб карда буд, пас аз ҳазору сад сол барои миллати тоҷик, барои Тоҷикистони соҳибистиқлол чун сарчашмаи ҷӯшони маънавӣ ба ёдгор монд ва Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо эҳсоси баланди арҷгузорӣ ва ифтихори миллӣ дар ин иртибот чунин иброз дошт: «Натиҷаи хиради Сомониён буд, ки мо имрӯз соҳиби яке аз забонҳои тавоно, зебо ва шевои дунё ҳастем. Зиёда аз ин дар бадали садсолаҳо забони мо дар паҳнои бузурги тамаддуни дунё – аз марзҳои Осиёи Шарқӣ ва Ҳимолой то соҳили баҳри Миёназамин мақоми байналмилалӣ касб кард ва забони мукотиба ва муҳовараи қавму халқҳои гуногун гардид».
Асрҳо гузаштанд ва дар сабоҳи асри бист тоҷикон ба ҳоли табоҳе афтоданд ва ҳеҷ фарёдрасе надоштанд. Дар ин марҳилаи тақдирсози таърих устод Садриддин Айнӣ фарёдраси тоҷикон гардид ва садои мардонаву ҷасуронааш баланд шуд: «Бародарон! Агар ҳаёт ҷӯед, ба даст гиред сайфу қаламро»!  Соли 1924 чун рӯзномаи «Овози тоҷик» ба табъ расид, он ба зудӣ ба «Овози Айнӣ» табдил ёфт. Қариб тамоми мақолаҳои устод дар боби ҳимояи ҳуқуқи тоҷикон, ҳимояи забони тоҷикӣ, зинда намудани забони соддаи тоҷикӣ ва бедории миллӣ дар ҳамин рӯзнома мунташир гаштанд ва ин иқдоми ватанпарастона то вопасин ҳаёти ӯ давом ёфт.
Таърих боз ба бахти тоҷикон гашт ва дар охири садаи бист Тоҷикистон озод ва соҳибистиқлол гардид. Шарафи бузургу муқаддаси пос доштани забони тоҷикӣ ва асолати миллӣ бар дӯши Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон афтод. Ишқи ҷӯшони хидмат ба забони давлатӣ ва халқу Ватан дар дили Президенти мамлакат  ҳамеша шуълавар буда, замон то замон фурӯғи тоза пайдо мекунад.
То замоне, ки кохи пурҷилои давлату миллати тоҷик пойдор аст, забон ҳамчун шоҳсутуни тиллоӣ онро рӯи шонаҳои худ устувор нигоҳ хоҳад дошт.
Зиҳӣ, забони тоҷикӣ, забони корномаҳо ва эъҷозҳо!
Раҷабалӣ ҚУДРАТОВ,
Корманди шоистаи Тоҷикистон 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 08.07.2017    №: 166    Мутолиа карданд: 320

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед