logo

фарҳанг

ҲАМБАСТАГИИ ЗАБОНИ ТАЪЛИМИ ИҚТИСОДӢ ВА АНЪАНАИ МИЛЛӢ

Дар замони иқтисоди бозоргонӣ эҳтисоб, яъне баҳисобгирӣ, фаъолияте мебошад, ки дар сатҳи маишӣ ё касбӣ бо он қариб ҳама, ҳар рӯз сару кор доранд. Баҳисобгирӣ дар сатҳи маишӣ, ҳамчун қоида дар шакли шифоҳӣ, аммо дар сатҳи касбӣ бошад, ҳатман дар шакли хаттӣ ё электронӣ амалӣ мегардад. Ахборе, ки дар сатҳи баҳисобгирии касбӣ ба даст оварда мешавад, ба истифодабарандагони мухталиф – соҳибмулкон, роҳбарон, кормандон, маблағгузорон, бонкҳо, мақомоти давлатии андоз, молия, ҳокимияти сатҳи гуногун ва ғайра барои қабул кардани қарорҳои дахлдор пешбинӣ шудааст.

Вобаста ба ин, мавқеи забони давлатӣ дар баҳисобгирӣ, кор бурдани истилоҳоте, ки ягон ҷиҳати онро ифода мекунад ва аз тарафи ҳама бояд яксон фаҳмида шавад, аҳамияти муҳим дорад. Дар акси ҳол, дар натиҷаи гуногунфаҳмии ҳамон як истилоҳ бо забони русӣ ва тоҷикӣ, ба хатоиҳо роҳ дода шуда, хулосаҳои ғайри қобили қабул бароварда мешаванд. Ин дар навбати худ сабаби нодуруст ба роҳ мондани баҳисобгирӣ дар ҷойҳо, халалдор кардани омӯзиши он дар муассисаҳои таълимӣ ва ба вуҷуд омадани баҳсҳои нодаркори мақомоти назоратӣ ва амаликунандаи баҳисобгирӣ мегардад.
Дар баҳисобгирии муҳосибӣ ва андозу андозбандӣ ченакҳои гуногун истифода бурда мешаванд: аслӣ-кг, метр, литр, метри мураббаъ, га ва ғайра; вақт-соат, рӯз, моҳ, сол, пулӣ - сомонӣ ва дирам. Дар байни онҳо ченаки пулӣ, яъне сомонӣ ва дирам, нақши ҳалкунанда дорад. Вобаста ба ин, хусусан сомонӣ, ҳам дар тадриси фанҳои баҳисобгирии муҳосибӣ ва андозу андозбандӣ, ҳам амалияи онҳо аз тарафи омӯзгорон, донишҷӯён, муҳосибон ва кулли онҳое, ки бо иқтисод сару кор доранд, ҳар рӯз бештар мавриди истифода қарор мегирад. Вале, чи хеле мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, боиси таассуф аст, ки номи ин ченак дар аксар маврид “сомон” талаффуз карда мешавад. Дучанд риққатовар аст, ки истилоҳи “сомонӣ” ҳамчун номи яке аз муҳимтарин рукнҳои давлатдорӣ-пули миллӣ дар байни аҳолӣ аксаран ба ҳамин минвол мавриди истифода қарор дорад. Ва нобахшиданист, ки баъд аз ҷорӣ шудани пули миллӣ-сомонӣ зиёда аз яку ним даҳсола гузашта бошад ҳам, ин ҳолат дар баромад, гуфтугӯ ва суҳбатҳои бархе аз хизматчиёни давлатӣ, роҳбарон ва иқтисоддонҳо низ зуд-зуд рух медиҳад.
Зиёда аз ин, дар баъзе матнҳо ва шаклҳои ҳуҷҷатҳои баҳисобгирии муҳосибӣ намудҳои кӯтоҳкардашудаи гуногуни номи пули миллӣ-сомонӣ, ба монанди “с.”, “сом.”, “смн”, “сомон” истифода мешаванд.
Рӯирост бояд иқрор шуд, ки бинобар аз тарафи мо калонсолон дар хона, маҳалла ва дигар ҷойҳо беэътиноӣ зоҳир кардан ба истифодаи дурусти номи пули миллӣ-сомонӣ, кӯдакону наврасон қариб пурра онро “сомон” мегуфтагӣ шудаанд.
Ин камбудии ҷиддӣ буда, ногузир дар зершуури онҳо нақш мебандад ва дар фаъолияти минбаъдаашон зуҳур мекунад, ки ба ташаккули дурусти андешаи миллӣ ва боло рафтани худогоҳиву худшиносии наврасону ҷавонон таъсири манфӣ мерасонад.
Кор ба дараҷае расидааст, ки қариб ҳеҷ кас ба ин аҳамият намедиҳад, гӯё ки номи пули миллии мо “сомон” бошад.
Вобаста ба ин, ҳар яки моро зарур аст, ки номи пули миллиамонро бо ифтихор ва пурра ба забон оварем. Барои роиҷ намудани истифодаи дуруст ва талаффузи пурраи номи пули миллӣ, ба мақсад мувофиқ аст, ки дар кулли муассисаҳои таълимӣ дар оғози ҳар соати дарсӣ, новобаста аз фанни тадрисшаванда, аз тарафи омӯзгор таъкид карда шавад, ки “Номи пули миллии Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо - сомонӣ ва дирам мебошад. Дар ҳама ҳолат он бояд дар ҳамин шакл, яъне сомонӣ ва дирам, талаффуз карда шавад”. Итминони комил дорем, ки дар сурати иҷрои он камбудии ҷиддии дар ҷамъият ҷойдоштаро дар як соли хониш қариб пурра аз байн мебарем.
Омили муҳимтарини расидан ба ин ҳадаф дар ҳамаи соҳаҳо, аз ҷумла баҳисобгирии муҳосибӣ ва андозу андозбандӣ бо забони хушсалиқа ва равони давлатӣ таҳия намудани қонунҳо, дастурамалу низомномаҳо, тартибу тавсияномаҳо ва ғайра мебошад.
Ҳар як камбудӣ ва мафҳуму мазмуни духӯраи дар чунин санадҳо роҳёфта сироятӣ буда, ногузир ба тавлиди саҳву хатоҳо дар амалияи баҳисобгирии муҳосибӣ ва андозу андозбандӣ оварда мерасонад, ки натиҷаи ниҳоии он таҳрифи ахбори муҳосибӣ ва ҳисоботи молиявӣ ва андозӣ мебошад. Муҳимии чунин ахбор барои қабули қарорҳои дахлдори идоракунӣ коста мегардад, ки пайомади он барои натиҷаҳои фаъолияти субъектҳои хоҷагидорӣ ва, чун натиҷа, ба иқтисоди миллӣ, номатлуб аст.
Омили мазкур ба забони таълифи китобҳои дарсӣ, дастурҳои таълимию методӣ ва дигар маводи омӯзиши баҳисобгирии муҳосибӣ, инчунин, воҷиботи (реквизитҳои) баёзи (бланки) ҳуҷҷатҳои муҳосибӣ низ дахл дорад. Онҳо бояд бо як забон, бо истифодаи калимаю ибора ва истилоҳҳои соҳавии яксон навишта ва тайёр карда шаванд. Дар акси ҳол дуруст гузоштани хиштҳои аввалини дониши ихтисосии муҳосибону иқтисоддонҳои оянда халалдор мегардад.
 Пӯшида нест, ки маводи баҳисобгирии муҳосибӣ чун қоида ҳосили тарҷума аз забони русӣ ба забони тоҷикӣ мебошад. Бар замми ин, аксари тарҷумаҳо таҳтуллафзӣ буда, истилоҳҳои махсуси ин соҳа ба таври гуногун баргардонида мешаванд, ки фаҳмишу истифодаи маводро мураккабу мушкил мегардонад.
 Масалан, истилоҳи “налоговый учет” - баҳисобгирии андоз тарҷума шуда, мавриди истифода қарор гирифтааст. Ҳол он ки “баҳисобгирии андоз” дар низоми баҳисобгирӣ (эҳтисоб) мазмунҳои гуногун дошта, қисме аз “налоговый учет” - ро дар бар мегирад, чунки ҳам дар баҳисобгирии фавриву оморӣ ва ҳам баҳисобгирии муҳосибӣ “баҳисобгирии андоз” амалӣ карда мешавад. “Налоговый учет» бошад, алҳол ба ахбори баҳисобгирии муҳосибӣ асос ёфта, барои муайян кардани манбаи андозбандии андози фоидаи корхона таъйин шудааст, яъне он вобаста ба андоз аст, на ин ки фақат баҳисобгирии андоз. Аз ин ҷо, ин истилоҳ бояд “баҳисобгирии андозӣ” тарҷума карда шуда, истифода шавад, ки ҳам шаклан ва ҳам моҳиятан дуруст аст.
Дар яке аз воситаи таълимӣ барои донишҷӯёни тахассуси андоз ва андозбандӣ (соли 2014) истилоҳи “баҳисобгирии фаврии бухгалтерӣ” - ро дучор шудем, ки гӯё он намуди алоҳидаи баҳисобгирӣ аст. Дар асл, чунин намуди баҳисобгирӣ вуҷуд надорад. Ин гуна муносибат нисбат ба таълифи маводи таълимӣ ба арзи вуҷуд кардани хатоиҳои забонӣ (истилоҳотӣ ва мазмунӣ), техникӣ ва методологӣ оварда мерасонанд, ки истифодабарандагони онҳоро на танҳо ба иштибоҳ меандозанд, балки барои содир кардани хатоҳои нав замина мегузоранд.
Имрӯз дар аксарият муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва миёнаи касбии ҷумҳурӣ аз рӯйи ихтисосҳои иқтисодӣ, аз ҷумла баҳисобгирии муҳосибӣ, мутахассисон тайёр карда мешаванд. Онҳо низ бояд ҳамчун пайравони Пешвои миллат, дар арҷи бештар гузоштан ба забони давлатӣ ва риояи фарҳанги миллӣ пешоҳанг бошанд.
 М. ҲОМИДОВ,
директори коллеҷи технологии ба номи
А. Қаҳҳорови шаҳри Конибодом,
номзади илми иқтисод 


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.08.2017    №: 168    Мутолиа карданд: 397

20.11.2018


СУҒД. Оғози сохтмони раёсати маориф

ЛЕВАКАНТ. Конфронси илмӣ - назариявӣ ба ифтихори Иҷлосияи XVI

"Парасту" дар Тоҷикобод

Сарони кишварҳои Осиёи Марказӣ барои машварат дар Тошканд ҷамъ меоянд

Финляндия ҷонибдори ҳузури Россия дар Шӯрои Аврупо

Вазорати маорифи Афғонистон 30 ҳазор занро ба кор мегирад

Баррасии рушди инклюзивии иқтисоди қитъа дар Гвинея Папуаи Нав

Ҷаҳон дар як сатр

АНВАР ЮНУСОВ СОҲИБИ КАМАРБАНДИ WBF

"СОРО КОМПАНИЯ" ҒОЛИБИ ЛИГАИ КАСБИИ ФУТЗАЛИ ТОҶИКИСТОН

19.11.2018


ДЕВАШТИЧ. Авҷи созандагиҳо дар Ҷамоати деҳоти Яхтан

Артиши Сурия охирин истеҳкоми «ДИ» дар ҷануби кишварро зери назорат гирифт

Дар ҳама минтақаҳои Ӯзбекистон «мактаби президентӣ» месозанд

Роҳандозии барномаи махсуси давлатии ипотекӣ барои дӯзандагони Қирғизистон

Киштии зериобии «Сан Хуан» - ро дар уқёнуси Атлантика ёфтанд

Ҷаҳон дар як сатр

Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед