logo

фарҳанг

АСАРҲОИ УСТОД АЙНӢ ОИНАИ ДИЛИ МИЛЛАТИ ТОҶИКАНД

Моҷарои зиндагиномаи устод Садриддин Айнӣ пур аз ҳаводиси ибратомӯзу ҳикматомезест, ки таваҷҷуҳ ба он дар замири кас майли худогоҳию хештаншиносиро бедор месозад. Бузургтарин фарзанди миллати тоҷик мебошад, ки манфиатҳои халқу Ватанро аз ҳама арзишҳо муқаддастар медонист. Чуноне ки худи устод гуфтааст:
«Фикри соиб ва ҳаракати дуруст пайдо намешавад инсонро, магар ба воситаи илму дониш. Илму дониш ҳосил намешавад магар аз мактабу мадорис».
Оре. Танҳо тавассути дониш ва тарбияи дуруст мо метавонем фотеҳи қуллаҳои баланди инсонӣ шавем. Тавлиди устод Айнӣ тулӯи як хуршед буд, ки тавонист дар оянда синаи зулмотро бишкофад ва бо нури маърифати хеш ҷаҳонро равшанӣ бахшад. Ин офтоб бунёдгузори адабиёти ҷадиди шӯравии тоҷик, нависанда, олим, академик, нахустин Президенти Академияи илмҳои РСС Тоҷикистон (1951), ходими хизматнишондодаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон, академики фахрии Академияи илмҳои РСС Ӯзбекистон ва Қаҳрамони Тоҷикистон (1997) Садриддин Саидмуродхоҷаи Айнӣ аст.
Садриддин Айнӣ аз ҷумлаи он чеҳраҳои фарҳангии дунёи форсизабонон буд, ки овони тифливу наврасиаш миёни мардуми деҳот гузашта, баъдан дар шаҳр рӯзгор мебинад. Айнӣ нуздаҳ соли умрашро сарфи таҳсил дар мадрасаҳои Бухоро карда, дар ҳамин муҳит бо бузургоне мисли Аҳмади Дониш ва Шарифҷон Махдуми Садри Зиё ошноӣ пайдо мекунад ва аз афкори адабию фалсафии онон баҳра мебардорад. Дар ҳамин мавзеи фарҳангӣ бо ҷадидон риштаи дӯстӣ баста, сару садои инқилоби буржуазии русро мешунавад, зарбаи хуновари 75 чӯби амирро мечашад, доғи бебародарӣ мекашад ва нахустин шеъри инқилобиашро бо номи «Суруди озодӣ» меофарад. Инчунин, инқилоби Бухороро пешвоз мегирад. Муддати 27 соли зиндагӣ дар Бухоро устод Айнӣ аз мактабҳои меҳнат ва ҳаёт бо сари баланд гузаштааст. Барои дарёфти қути лоямут ӯ ба ҳама кори дуруст даст мезад: гоҳ фарроши мадраса, гоҳ ошпаз, гоҳ ҷомашӯй ва гоҳе мардикор буд. Дар мактаби ҳаёт, ҳаёти ҷамъиятиро аз худ кард. Аз табақаю тоифаи гуногуни одамон, муносибатҳои синфии мардум, ҷаллодони амир, задухӯрдҳои дорою нодор дарси зиндагӣ омӯхт.
Устод Садриддин Айнӣ ҳамеша орзу мекард, ки Тоҷикистон давлати мустақил бошад. Ин аст, ки солҳо заҳмат кашида, китобҳо навишт. Оид ба масъалаҳои забони тоҷикиву манзалати миллати тоҷик баҳсҳои илмӣ ба миён овард ва ниҳоят дар фасли панҷуми романи «Дохунда» Ҷумҳурии Сотсиалистии Тоҷикистонро табрик гуфт.
Лозим ба ёдоварист, ки пас аз Инқилоби Октябр як гурӯҳ «донишмандон» - е пайдо шуда, мавҷудияти миллати тоҷик ва забону адабиёти тоҷикро инкор мекарданд. Устод Айнӣ бар зидди пантуркистҳо бо шаҳомат истодагарӣ намуд ва китоби «Намунаи адабиёти тоҷик»-ро навишт ва дар он сесад шоирро, ки бо тахаллуси Бухороӣ, Самарқандӣ, Намангонӣ, Андиҷонӣ, Тирмизӣ, Хуҷандӣ… аз ҳазор сол қабл дар Мовароуннаҳр зист доштанд, сабт кард. Бо ин бурҳони қотеи қотеъ  мункирони поринагии забон ва миллати тоҷикро бар ҷояшон нишонд. «Намунаи адабиёти тоҷик»-ро дар соли 1926 баъд аз чоп душманон оташ заданд, аммо Айнӣ ба унвони марди худогоҳ ва равшанфикри фидоии миллат, ором нанишаст ва бори дигар дар муқобили Бухарин, ки амри оташ задани китобашро дода буд, аз он дифоъ карда, иҷозаи нашр гирифт. Дар чунон шароити боэҳтиёт чунин фидокорӣ фақат аз мардонест, ки дар авҷи равшанфикрӣ огоҳона қарор доранд. Аз ин ҷиҳат хизмати устод Айнӣ, пеш аз ҳама, дар пойдории забон ва миллати тоҷик бениҳоят гарон аст. Устод муддати тӯлонӣ ранҷ кашида, аз нахли куҳан боғи зебое орост, ки имрӯз пажӯҳишгарон ва мардуми мо аз бӯйи гулҳои муаттараш баҳра мегиранд ва асарҳои пурарзиш меофаранд.
Бесабаб нест, ки баъд аз ба даст овардани истиқлолияти воқеӣ соли 1997 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба унвони «Қаҳрамони Тоҷикистон» қадр шуд. Падидаи шинохт аз шахсияти устод Айнӣ ҳанӯз аз вақти ҳаёт буданаш оғоз мегирад. Аммо, бо сабаби ин ки устод бисёр шахси фурӯтан буданд, дар мавриди шахсияти хеш навиштаҳоро намепазируфтанд. Масъалаи марбута то солҳои 1954 дар қалами фарҳангиён ва алоқамандони адабиёти бадеӣ чандон равшан инъикос намеёбад. Дуруст аст, ки шеърҳои монанди «Ба устод Айнӣ»-и М. Турсунзода ва «Ҳафтоду панҷ сол»-и устод Лоҳутӣ ва дигарон арзи вуҷуд кардаанд, ки ба устод Садриддин Айнӣ бахшида шудаанд. Ҳамчунин, шоирони дигаре ҳам монанди М. Қаноат, Лоиқ, Б. Собир, Гулрухсор, Фарзона, Зулфия ва амсоли онон дар бораи шахсияти устод Садриддин Айнӣ шеърҳо гуфтаанд. Шоирони ӯзбеку рус ва ҳавзаҳои адабии Афғонистону Покистону Эрон низ Айниро васф кардаанд. Достони «Чароғи абадӣ»-и М. Турсунзода, ба ақидаи адабиётшинос Хуршеда Отахонова, симои устод Айниро «чун нависандаи бузург ва заҳматкаш, инсони башардӯст, ватанпараст, маърифатхоҳ ва халқпарвар… шоирона тасвир намудааст». 
Мирзо Турсунзода соли 1953 дар як мақолааш бо номи «Садриддин Айнӣ» менигорад: «Ҳамаи он чиро, ки халқи ситамдидаи тоҷик диду аз сар гузаронд, Айнӣ ҳам дар айёми кӯдакӣ, баъд дар ҷавонӣ ва охир дар айёми баркамол шуданаш дидааст». Воқеан, дар зиндагӣ на ҳама вақт тарҷумаи ҳоли як шахс ба сарнавишти халқи ӯ мувофиқ омадааст.
Дар ҳақиқат ҳар гоҳ бо муҳаббат ба чини пешонии устод назар андозем, ба хотир мавҷҳои дарёҳои бузург ва рӯдҳои шӯх меоянд. Он мавҷҳо ҳам васеъ, ҳам амиқ ва ҳам мусаффоянд. Аз ин рӯ, асарҳои эҷодкардаи устод Айнӣ оинаи дили халқи мо шудаанд. Онҳо орзу, умед ва муборизаҳои халқи моро инъикос мекунанд.
Қурбон АҲМАДЗОД, «Ҷумҳурият»


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 22.08.2017    №: 177    Мутолиа карданд: 686

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр

БОКС. Иштироки варзишгарони тоҷик дар Чемпионати Осиё

12.04.2019


Бо иштироки Сарвазири мамлакат дар шаҳри Кӯлоб як қатор иншоот ба истифода дода шуд

Ҷаласаи Шӯрои ҳамоҳангсозони миллии давлатҳои аъзои СҲШ

Форуми байналмилалии рушди сармояи инсонӣ доир мегардад

ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ – 2019 ОИД БА ФУТЗАЛ. Рақибони Тоҷикистон муайян гаштанд

"Кашшофи падидаҳои наврас"

НОҲИЯИ РӮДАКӢ . Сафи соҳибкорони ватандӯст меафзояд

НУРОБОД . Эҳтиром ба шахсиятҳои таърихӣ

Ҷаҳон дар як сатр

11.04.2019


"Тоҷикон" ба забони ӯзбекӣ нашр шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед