logo

фарҳанг

ЗАБОН ВА АСОЛАТИ МИЛЛӢ

Забон пояи миллат буду ҳаст. Асоси офариниш ва ҳувияти миллии ҳар қавм забони ӯст. Маҳз забони тоҷикиро тоҷик чун гавҳараки чашм аз ҳар гуна ҳодисаҳо эмин нигоҳ доштаву ҳифз кардаву то замони мо овард. Ва, ҳамчунин, забони ноби тоҷикӣ тоҷиконро ҳамқадам буд то ба имрӯз.

Боиси ифтихор аст, ки тоҷик забондор аст, то забон дорад, бисёр аст. Забони тоҷикӣ «чароғи дониш»  (Рӯдакӣ), «Ба дониш озодагон» (Фирдавсӣ), забони «озодзодагон» (Дақиқӣ), забони «аҳли сирату кирдор озода, сунану сирати аҳрор» (Носири Хусрав),  забони «мардуми чу гулистон шукуфта зи сияҳ шӯристон» (Фаррухӣ), забони «шакаршикан» (Ҳофиз), забони «дар узубат ширинтар аз ҳиндӣ» (Иқбол), забони «ҳиссиёти бародарӣ, якдигарфаҳмӣ» (Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ) аст. Мардумшиноси рус Н.Ханников дар асараш андешаҳо роҷеъ ба тадқиқи мардуми Эрон овардааст: «Гаҳвораи халқро дар Шарқ мебояд ҷуст… Дар шаҳрҳо ва атрофи онҳо халқе сукунат дорад, ки дар ҳама ҷо на форс, балки тоҷик номида мешавад. Воқеан, тоҷикон халқе дар Шарқ ниҳоят машҳур ва хеле интишорёфта ҳастанд».
Ҳанӯз даҳ қарн пеш Юсуфи Баласағунӣ, шоир ва донишманди турк, кӯшиш кардааст, ки лафзи туркӣ низ монанди забонҳои тоҷикиву арабӣ эътибори хосса пайдо кунад. Дар муқаддимаи достони «Кутадғу билиқ» меорад: «Китобҳои арабию тоҷикӣ бисёранд.
Ин аввалин асарест дар забони мо».
Дар шерозаи ин сухан метавон қайд кард, ки асари «Кутадғу билиқ» аз аввалин сарчашмаҳои туркист, ки вожаи «тоҷик»-ро дар мафҳуми забони тоҷикӣ истифода кардааст.
Аслан, забони тоҷикӣ таърихи қадима дорад. Бузургии забон буд, ки Мавлавӣ фармуда:
Бишнид зи Ҳақ каломи қудсӣ,
Овард ба мо паёми қудсӣ.
Воқеан, устод Садриддин Айнӣ дар тоза нигоҳ доштани ин забон ҷойгоҳи махсус доранд. Ин пири хирад барои мардуми тоҷик ва умуман, дигар халқу миллатҳо ҳар чизе, ки навиштанд, аз нигоҳи таърихӣ рафтор карда, ба ҳусну назокати сухани миллии тоҷикӣ эътибор дода, моҳияти умумибашарии онро дар ҷои аввал мегузоштанд. Оид ба сохтори забони тоҷикӣ гуфта буданд: «Модом, ки далелҳои сода кардани забон мутобиқи ақл ва мантиқ аст, забони матбуоти Эрон ҳам, дер аст ё зуд, сода хоҳад шуд». Дар ҷое, ҳамчунин, дар бораи чӣ гуна будани забони адабии тоҷик меоранд: «Забони адабии тоҷик забонест, ки вайро оммаи тоҷик фаҳмад, дар ҷумлабандӣ...  дар киноя ва истиораҳо дар зарбулмасалҳо ва дигар бобатҳо хусусият ва рӯҳи забони тоҷикӣ риоя карда шуда бошад».
Устод аз забони зинда: шеваҳо ва лаҳҷаҳои забони тоҷикӣ, ки яке аз сарчашмаҳои забони адабӣ аст, устокорона истифода мекарданд. Дар мактуби худ ба забоншинос  Додоҷон Тоҷиев, ки дар як мақолааш таъбири зебои «дандон доштан» - ро овардааст, менависанд: «Дандон дош-тан» дар забони тоҷикӣ «кина доштан» - ро ифода мекунад, ки бисёр роиҷ аст дар байни мардум.
Ин пири хирад бар он буданд, ки ҳар як адиб ҳини эҷод кардани осораш сараро аз носара ҷудо кунад, зеро ӯ барои халқ менависад, на барои худ.
М. Горкий дар Анҷумани адибон дар Маскав соли 1934 изҳор дошта буд: «Сухани Шумо – Садриддин Айнӣ, ки аз бузургон ва пирони ин анҷуман ҳастед, маро сахт хуш омад. Шумо собит намудед, ки адабиёти Ховар, бавижа адабиёти форсу тоҷик дар бисёр маворид нисбат ба адабиёти Ғарб бартару волотар аст».
Саид Нафисӣ аз Эрон нахустин шуда «намунаи адабиёти тоҷик» - ро хуш истиқбол карда навишта буд: «Ҳар касе дар адаби форсӣ кор мекунад, бояд як нусха аз ин китоб дошта бошад».
Ба истиқлолияти комил ноил гаштану ба ваҳдати миллӣ расидан барои мо, тоҷикону тоҷикистониён, худ беҳтарин лутфи Худовандисту пурарзиштарин туҳфаи таърих аст.
Забони шакарини тоҷикӣ дар паноҳи давлат буду ҳаст. Нахуст ин ҳарфҳои тиллоиро дар матни Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мехонем: «Забони давлатии Тоҷикистон забони тоҷикӣ аст». Президенти кишвар нисбати забони тоҷикӣ арҷ мегузоранд, ки бесобиқа аст. Сардори давлат худ дар ҳама ҷо бо забони ширини тоҷикӣ хуб ҳам суҳбат мекунанд. Ҳомии беминнати давлатанду нигоҳдорандаи забони тоҷикӣ ҳастанд. Гуфтаанд: «Вазифаи ҷонии мову шумо аз он иборат аст, ки дар тамоми соҳаҳои ҳаёти сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии кишвар пурра ҷорӣ шудани забони давлатиро таъмин намоем, таҳқиқи илмӣ ва таълими ҳаматарафаи онро вусъат бахшида, забони гуворою ноби тоҷикиро аз олоишҳои бегонаю унсурҳои маҳаллӣ пок созем».
Дар асари гаронмояву пурарзиши худ – «Забони миллат – ҳастии миллат» Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон  овардаанд: «Аз файзи истиқлолият мо имкон пайдо кардем, ки омӯзишу таҳқиқи таърих, забон ва фарҳанги худро бидуни бими «ранҷиши дӯстон» ва бе ороишҳои дурӯғин, ки таърихи мо аслан ба онҳо ниёз надорад, анҷом диҳем».
Аз ин асар метавон дар бораи хостгоҳ ва меҳани забони тоҷикӣ бардоште рӯшан гирифт. Мехонем: «Забони тоҷикӣ, ба ақидаи мо, ҳар қадар барои як тоҷики Тоҷикистону Осиёи Миёна ҳамчун забони модарӣ муқаддас бошад, ҳамон қадар барои тоҷикону форсизабонони Афғонистону Эрон ва дигар минтақаҳо азизу гиромист».
Ба ақидаи Пешвои миллат, «маҳви инсони соҳибзабон ва соҳибфарҳанг дар айни замон маҳви забону фарҳанг аст».
Роҳбари давлат забону фарҳанги тоҷикро ба оинае ташбеҳ медиҳанд, ки роҳи тӯлонии паймудаи тоҷиконро бо ҳама шебу фарозҳо дар худ мунъакис намудааст. «Маҳз фарҳанг, забон ва анъанаву суннатҳои нек асолати миллиро пойдору устувор нигоҳ медоранд». Аз ин хотир, имрӯз низ ҳар як зиёӣ, ҳушдор медиҳанд Роҳбари давлат,  «бояд талош варзад, ки забон ва фарҳанги миллиро ҳифз карда, густариш диҳад, онро ба ҷаҳониён ба таври арзанда муаррифӣ намояд ва ҳамчун сарвати бебаҳои миллӣ барои наслҳои оянда бегазанд ба мерос гузорад».
Забон миллатро ба ояндаҳои дури дур, то ба бекаронаҳо, ба абадият мебарад ва ҳамчунин, миллат забонро.

Сироҷиддини ШАРОФИДДИН,
адиб ва рӯзноманигор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 8.09.2017    №: 189-190    Мутолиа карданд: 937

20.02.2020


РУШДИ УСТУВОРИ ШАҲРСОЗӢ. ДАР ДУШАНБЕ ДОИР БА ИН МАВЗӮЪ СЕМИНАРИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОИР ГАРДИД

ҶАМЪБАСТИ ДАВРИ ШАҲРИИ ОЗМУНИ "ДАСТАРХОНОРОӢ"

ДУШАНБЕ. ОМОДАГИҲО БА ҶАШНИ НАВРӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

НОҲИЯИ ДЕВАШТИЧ. МУЛОҚОТИ ИНТИХОБКУНАНДАГОН БО ГУРӮҲИ КОРИИ КМИ ҲХДТ

РАШТ. ҲАМОИШИ СОБИҚАДОРОНИ ҶАНГУ МЕҲНАТ

ГӮШТӢ. МЕДАЛИ БИРИНҶИИ ПАҲЛАВОНИ ТОҶИК АЗ ЧЕМПИОНАТИ ОСИЁ

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ҲАМА АГЕНТИИ ХУСУСИИ ШУҒЛРО МЕБАНДАНД

ҚАЗОҚИСТОН: 90 ПАРВАНДАИ ҶИНОЯТӢ БАЪДИ БЕТАРТИБИҲО ДАР ҶАНУБИ КИШВАР

ДАР УХАН БОЗ 12 БЕМОРХОНАИ МУВАҚҚАТӢ БАРОИ БЕМОРОНИ COVID-19 КУШОДАНД

ПЙЕР ВИМОН: «ТАҲРИМОТИ ЗИДДИРУСӢ БАР ЗАРАРИ ХУДИ АВРУПО ШУДАНД»

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ КОМИССИЯ ОИД БА ОМОДАГӢ БА МАВСИМИ «ҲАҶ-2020»

КОДЕКСИ ОБ ИСТИФОДА ВА ҲИФЗИ ЗАХИРАҲОИ ОБИРО БА ТАНЗИМ МЕДАРОРАД

МАСОИЛИ ГУСТАРИШИ РОБИТАҲОИ ФАРҲАНГӢ МАТРАҲ ШУДАНД

КОНФРОНС БАХШИДА БА РӮЗИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ЗАБОНИ МОДАРӢ

ЛИЖАРОНӢ. ҒОЛИБОН МУАЙЯН ШУДАНД

ДАР ӮЗБЕКИСТОН ДОДАНИ ЛИТСЕНЗИЯРО ТАҶДИДИ НАЗАР МЕКУНАНД

ҚАЗОҚИСТОН. 13 ФУРУДГОҲИ МАСИРИ ҲАВОИИ МАҲАЛЛӢ МЕСОЗАД

САРВАРИ ФЕЪЛИИ АФҒОНИСТОН АШРАФ ҒАНӢ БОЗ ПРЕЗИДЕНТ ИНТИХОБ ШУД

ТИҶОРАТ БАЙНИ ТОҶИКИСТОНУ ЧИН МОҲИ ЯНВАР ДУ БАРОБАР БОЛО РАФТ

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

18.02.2020


ВКД. 161 УЗВИ ТАШКИЛОТИ ТЕРРОРИСТӢ ДАСТГИР ШУД

ФАРХОР. ҲОЛАТИ ҒАЙРИМЕЛИОРАТИВИИ ЗАМИНҲО МАВЗӮИ ДОҒ БОҚӢ МЕМОНАД!

18 ДОЛОНИ ЗИДДИТАРМАВӢ СОХТА МЕШАВАД

БОНУВОНИ НОҲИЯИ МУРҒОБ – ҒОЛИБИ ДАВРИ ВИЛОЯТИИ ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ «ДАСТАРХОНОРОӢ»

ГРЕНЛАНДИЯ ОБИ ПИРЯХҲОРО БА САВДО БАРОВАРДАНИСТ

ДАР БЕЛАРУС СОЛИ 2023 ИСТИФОДАИ ЗАРФҲОИ ПЛАСТИКИРО МАНЪ НАМУДАНИАНД

ПЕКИН ДАР 6 РӮЗ КОРХОНАИ НАВИ ИСТЕҲСОЛИ НИҚОБҲОИ ТИББӢ СОХТАНИСТ

ЧИН ВА АСЕАН ДАР МАСЪАЛАИ КОРОНАВИРУС ВОХӮРИИ МАХСУС ДОИР МЕКУНАНД

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

17.02.2020


"РУШДИ ЧОРВОДОРӢ ВА ЧАРОГОҲҲО". ТАТБИҚИ ЗЕРЛОИҲАҲО

ШАҲРИНАВ. ИСТЕҲСОЛИ МАҲСУЛОТИ КИШОВАРЗӢ МЕАФЗОЯД

ФАЪОЛИЯТИ 32 ГУРӮҲИ МУТАШАККИЛИ ҶИНОЯТӢ ҚАТЪ ГАРДИД

ҲАМКОРИҲО БО ШАРИКОНИ РУШД ТАҲКИМ МЕЁБАНД


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед