logo

фарҳанг

МУТЕУЛЛО НАҶМИДДИНОВ ВА ПУБЛИТСИСТИКАИ ТОҶИК

Саҳифаҳои бо мурури замон зардшудаи солҳои 50 – 60 - уми рӯзномаи овозадори  “Тоҷикистони  советӣ” (ҳоло  “Ҷумҳурият”) - ро варақ мезанаму бештар чашмам ба  имзои  Мутеулло  Наҷмиддинов меафтад.  Силсилаи лавҳаю очеркҳои  муаллиф  саҳифаҳои рӯзномаро оро додаанд.  Очеркҳои машҳури адиби публисист “Шаби чӯпони куҳансол”,  “Фарзанди охирин”, “Подоши “мукофот”, “Азоби дурӯғ”, “Марди неканҷом”, ”Бародарон” маҳз ҳамон солҳо интишор ёфтаанд ва  номи  Мутеулло  Наҷмиддиновро чун рӯзноманигори  хушсалиқаю  ояндадор  муаррифӣ намудаанд.

Бештари  фаъолияти адабӣ - публитсистии Мутеулло Наҷмиддинов  дар  рӯзномаи  “Тоҷикистони советӣ” гузаштааст ва кор дар ин рӯзномаи  бонуфуз барои нависанда  хеле  айёми бобарор ва  ҷустуҷӯйҳои  эҷодӣ маҳсуб меёфт. Маҳз ҳамон давра   ӯ ҳамчун рӯзноманигор дар матбуот тарбия ёфта, сиру асрори  рӯзнома ва  иншои очерку мақола ва лавҳаю дигар  жанрҳои  адабиро хуб омӯхт. Ба кӯҳистон ва бойигариҳои  табиат ва  муҳити зист сахт дилбастагӣ пайдо кард. Бахусус,  бо нахустин очерку лавҳаҳои худ аз ҳаёти  кишоварзон,  чӯпонон ва мардуми деҳот  собит намуд, ки метавонад дар оянда дар ин мавзӯъҳо  асарҳои калонҳаҷм эҷод созад.
Сафарҳои эҷодӣ ба ӯ имконият медоданд, ки ба ноҳияҳои гуногун сафар намояд ва ҳаёти мардумро пурра омӯзад. Натиҷаи ҳамин ҷустуҷӯҳои  пайвастааш буд, ки соли 1964 нахустин  маҷмӯаи ҳикоя  ва очеркҳои  ӯ бо номи “Одамони сарбаланд” аз нашр баромад. Ҳамон солҳо  ӯ очерке бо номи “Якраҳа” аз нашр баровард, ки  аз ҳаёти раиси колхоз Бободӯстов ва мутахассиси соҳаи кишоварзӣ Карима Сангинова ҳикоят менамуд. Очерк хеле ҷолиб иншо шуда буд ва хонандагон онро хуш пазируфтанд.
Баъдтар Мутеулло  Наҷмиддинов повести машҳураш “Дарё маҷрои нав меҷӯяд”- ро эҷод намуд, ки давоми мантиқии ҳамон очерк мебошад. Ин повест соли 1970 ба забони русӣ низ бо теъдоди калон ба нашр расида, ба муаллиф шуҳрати зиёде овард. Повести  “Дарё маҷрои нав   меҷӯяд” бо  амалиёти  пурмоҷарое шурӯъ гардида, заминаи он муборизаи наву куҳна, ақидаҳои гуногун мебошад. Қаҳрамонони қиссаро танҳо ҳалолкорӣ ва пешаи дурусту фаъолияти нек ба ҳам овардааст.
Дар повест ҳаёти Карима пурра тасвир меёбад .
Ӯ ҷавонзани  зебоест ва бо ҳамроҳии  духтарчааш Лола  саргузашти омӯзандае дорад. Симои Карима  чун зани оқилаву ҳақиқатпараст таҷассум меёбад.  Ӯ дар истеҳсолот ҳамеша пешсаф мебошад. Роҳбари хоҷагӣ Бободӯстов Каримаро бис-ёр меозмояд ва  мехоҳад ӯро забонкӯтоҳ намояд. Карима  дар асар симои зани матину боиродаи тоҷик  мебошад.
Дар повест  тасвири олами ботинии Карима ва андешаҳои вай  дар пешорӯи ҳаёт хеле ҷаззоб  ба риштаи тасвир кашида шудаанд.
Повести “Пайраҳаи шинос”  асари дилкаши бачагона буда, пурра ба мавзӯи ҳифзи табиати  диёр ва шоҳкориҳои он бахшида шудааст. 
Воқеоту ҳодисот аслан дар табиати васеъ ба амал меоянд. Нависанда хислату характер ва муносибати мактабиёнро дар табиат инъикос менамояд  Ин ҷо манзараи моҳидорӣ ва бераҳмӣ нисбат ба мавҷудоти табиат ва шикори беасоси моҳӣ оварда шудааст. Нависанда бо ин роҳ гуфтанист, ки дар ҳама давру замонҳо  ҳифзи табиат масъалаи ҷиддӣ мебошад. Зеро, ба ақидаи адиб, инсон як ҷузъи ҳамин табиат мебошад. Ва бояд мувозинати онро ҳамеша нигоҳ дорад.
Асарҳои адиб дар қолаби  публитсистикаи бадеӣ иншо шудаанд ва  аз маҳорати  баланди нигорандагии ӯ  башорат  медиҳанд. Масалан, вай дар   очерки  “Шаби  чӯпони куҳансол”  фасли тирамоҳи зарринро бисёр ҷаззобу дилфиреб ба риштаи тасвир мекашад. Дар нигоштаҳои  Мутеулло  Наҷмиддинов  ҳар сангу ниҳоли талу пуштаҳо ба худ мазмуну эътибор доранд. Садои кӯҳу дара ва овози гӯсфандон бо ҳам ҷӯр мешаванд: “Офтоби тиллоранги тирамоҳ ба талу теппаҳои соҳили рости дарёчаи  Лучоб шаъшаапошӣ мекард. Дар домана ва нишебиҳои теппаҳои он ҷо садҳо гӯсфандони сафеди маҳинпашм аз замин  сар набардошта мечариданд. Мӯйҳои маҳини абрешимини гӯсфандон дар партави офтоби ғурубкарда ҷило медоданд.”
Мутеулло Наҷмиддинов шояд ягона публисисте мебошад, ки перомуни  ҳаёти чӯпонон ва  рӯзгори онҳо очеркҳои  муассир таълиф намудааст. 
Аз мутолиаи асарҳои Мутеулло  Наҷмиддинов бармеояд, ки ӯ  дилдодаи табиат ва муҳити зист будааст. Дилбастагияшро ба табиати нозанин  дар ин очерк чунин баён доштааст:  “Чӣ қадар табиат зебост. Шумо, чӯпонамак, ҳазорон бор баромадани офтобу моҳи мунирро пешвоз  гирифтаед. Моҳ ҳам, офтоб ҳам нахустин бор ба шумо ханда мекунанд. Бисёр одамон аз ин кайфияти табиат бебаҳра мемонанд. Ҳавои софи беғубор низ якумр насиби шумо шудааст”. Насиби публитсист ва рӯзноманигори хушсалиқаи тоҷик Мутеулло  Наҷмиддинов  бошад, осори адабӣ - публисистияш аст, ки то ҳол қимати худро гум накардаанд.
Маҷид САЛИМ, адиб


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 14.09.2017    №: 193-194    Мутолиа карданд: 336

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед