logo

фарҳанг

БО ЗАБОН ПАЙКАРИ МИЛЛАТРО МЕСОХТ

«ВОЙ БАР ҲОЛИ ОНЕ, КИ ЗАБОН НАДОРАД»


Дар ҳақиқат, устод Айнӣ он шахсияте буд, ки тавассути забони модарӣ пайкари захмину гумшудаи миллатро аз нав сохтан мехост. Дар айёме, ки ӯ ба сар бурдааст, ягона василаи миллатсозӣ ҳамин роҳ буд. Вай он нафаре буд, ки дар гирдоби тираи замон дар роҳи наҷоту истиқлоли миллат талош мекард. Ин фарзанди содиқи миллат донишманди тавоно буд ва амиқ дарк сохта буд, ки тоҷик дар оғози асри бист дар гирдоби ҷаҳолати фаносоз  қарор гирифтааст.

Махсусан забони миллати ӯ, ки қалби миллаташ ба ҳисоб мерафт, зах-мину бемор буд ва барои муолиҷаи он камари ҳиммат мебасту мардонаву боҷасорат ба майдонҳои набард ворид мегардид. Силоҳи ӯ қалам буду сухан  ва ин силоҳ нотавонбинони оғози асри гузаштаро забун низ месохт. Ӯ миллатро ба ислоҳоти маънавӣ даъват менамуд ва чунин меҳисобид, ки агар «дунё пур аз адолат шавад ҳам, фарди бехату савод ҳамоно беҳуқуқу манзур хоҳад монд». Ин даъват ишора ба он дошт, ки миллат бояд ба дифову эҳёи забону фарҳанги худ бархезаду аз ҳуқуқҳои худ ҳимоя намояд. Аз инқилоби таҳмилӣ ҳасудону нотавонбинон бо шеваҳои гуногун истифода бурда, мавҷудияти як халқро инкор мекарданд. Устод Айнӣ ҳаммилатонашро ба донишу худшиносӣ даъват мекард ва «дар атрофи гулхану манқал бо афсонагӯӣ умр гузаронидан» - ро мӯҷиби бадбахтии тоҷикон медонист. Ӯ хуб дарк менамуд, ки дар лаҳзаҳои тақдирсӯз забон чун рукни бузурги фарҳанг миллатро наҷот дода метавонад. Бодарду ҳасрат иброз медошт, ки  «вой бар ҳоли оне, ки дар дунё зистаасту забон надорад» ва амиқан медонист, ки «забон лозим аст, то як қавм дарди дили худро иброз кунад».

Забонро халқ месозад
Ягон доираи адабу илму зиё бо ҳама қудратҳо дар ягон давру замон забонеро насохтааст. Забонро халқ меофарад ва тақдирсӯзу тақдирсози он низ халқ мебошад. Фасоҳату балоғату ширинии забони модариро дар забони халқ пайдо кардан мумкин аст. Албатта, агар он забон махлут нагаштаву солим боқӣ монда бошад. Ба  ин манзур устод Айнӣ забони парокандаи тоҷикиро бештар на аз қомусу маъхазҳо, балки аз забони гуфтугӯии халқ пайдо кардан мехост. Забони зиндаи халқро аз кӯчаву бозор ҷустуҷӯ менамуд. Ҷое устод Айнӣ гуфтааст: «…ман барои омӯхтани забони зиндаи халқ дар миёни мардум будан мехоҳам». Ин баён мантиқи бузург дошт. Забони тоҷик дар кӯчаву бозор, дар гӯишҳо боқӣ монда буд. Айнӣ ҷонибдори «забони форсии сода» буд ва онро дар забони мардуми тоҷики кӯҳистон медид. Дар ин самт дар асри худ мухолифат ба гӯиши эрониву арабӣ дошт ва дар оғози таълиму тадриси забони тоҷикӣ мухолифи китобҳое чун «Баҳори дониш» буд, ки душворфаҳм буду шеваи тоҷикиро кам фаро мегирифт. Корбасти алфозу ибороти мураккаби туркиву арабиву эрониро намеписандид.  Ибораҳои «тоҷики бечора» ва «тоҷики кӯҳистонӣ» дар забони Айнӣ васеъ ҷорӣ буд ва ин фарогири як олами бузурги маъниву маромҳо ба ҳисоб мерафт.

Забон ба тоҷик замин медод
Дар соли ҳаштуми инқилоби Октябр устод Айнӣ аз барпо шудани Тотористону Бошқирдистону Қазоқистону  Туркистон барин мамолик ишора карда,  забону адабиёти қадимӣ доштани тоҷиконро асос намуда, аллакай   аз давлату мулку соҳибихтиёрии тоҷикон низ ошкору ниҳон таъкид менамуд. Сипари асосиро дар роҳи соҳибихтиёриву ҳифозат аз амалу ниятҳои тори мункирон мавҷудияти забон медонист.
Дар саҳифаҳои нашрияи «Овози тоҷик» Садриддин Айнӣ дар такя ба аҳди Сомониёну Бухоро мегуфт, ки дар Мовароуннаҳр роҳбару пештози маданият тоҷикон буданд. Барои исботи ақидаи худ забону адабиёту фарҳанги тоҷикиро дар ин самт чун ҳуҷҷат пешниҳод месохт. Таъкид мекард, ки  тоҷикон соҳиби ҳаққу ихтиёр шуданд, аммо баъди инқилоби Октябр ба забон ва адабиёти тоҷик чандон аҳамият надодаанд. Ин омилро ба тақсимоти ҳудудӣ вобаста мекунонд. Забонро Садриддин Айнӣ бемор медонист ва талқин мекард, ки дар ин самт матбуот дар шифои он рисолати бузургро ба анҷом расонда метавонад. Ӯ рӯзномаро «сарчашмаи луғати мардум» меҳисобид, ки ин вазифа то кунун барои матбуот истисно намебошад. Айнӣ матбуотро эҳтиром мегузошт ва дар зинда кардани забони тоҷикӣ онро василаи муқаддам медонист. Аммо чунин мепиндошт, ки бо неруи чанд нафар корманди матбуот наметавон дар ин роҳ муваффақ гашт. «Ёрӣ додани тамоми аҳли қалами тоҷикро» наҷоти забон мешуморид. Бо навиштани асарҳояш забонро зинда мекарду зинда нигоҳ медошт.
Устод Айнӣ бо ҳама хидматҳои худ забони тоҷикиро мақоми хос бахшида тавонистааст. Талошҳои ӯ буд, ки забон қомат рост намуд ва он забон ба мо мулку соҳибихтиёриву ном дод.

Бахтиёри ҚУТБИДДИН,
устоди ДМТ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 21.09.2017    №: 199    Мутолиа карданд: 327

19.11.2018


Кулишов: «Марзҳои ИДМ бо таҷҳизоти муосир таъмин карда мешаванд»

Дар Тоҷикистон омӯзгори забони англисӣ барои таблиғи «ДИ» 19 сол гирифт

Қазоқистон мубориза бо машруботро сахттар мекунад

Фоидаи туризм ба кадом шаҳри дунё бештар аст?

Ҷаҳон дар як сатр

"ИСТИҚЛОЛ" бори аввал барои Ҷоми чемпионҳои КФО мубориза хоҳад бурд

Омодагии тими миллӣ ба марҳилаи интихобии Ҷоми ҷаҳон – 2022

УСМОН ТОШЕВ САРМУРАББИИ НАВИ ДАСТАИ МУНТАХАБ

15.11.2018


Ҳамоиш бахшида ба Рӯзи Президент

Нурдинҷон Исмоилов ба Тоҷикистон меояд

Мулоқоти Зубайдулло Зубайдзода бо Амал Муҷрин ал - Ҳамад

Конференсияи гиромидошти Бобоҷон Ғафуров

Путин ва Абэ дар асоси қатъномаи соли 1956 гуфтушунид хоҳанд кард

Таҳлилгарони Nomura сустшавии суръати рушди иқтисоди ҷаҳониро пешгӯӣ намуданд

Frontex: ба Аврупо омадани гурезаҳо 31 дарсад коҳиш ёфт

Назарбоев соли 2019-ро Соли ҷавонон эълом дошт

Ҷаҳон дар як сатр

14.11.2018


Вусъати корҳои ободонӣ дар ноҳияи Восеъ

Ҷамъоварии $482 миллион ба ёрии мардуми Ироқ

Назарбоев ташкили Созмони амнияти дастаҷамъии Осиёро пешниҳод дорад

Ҷонибдории Ангела Меркел аз ташкили артиши ягонаи аврупоӣ

Дар Тошканд Ҳафтаи соҳибкории глобалӣ шурӯъ шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ЧЕМПИОНАТИ ҶАҲОН – 2018. Иштироки се бонуи муштзани тоҷик

БОНКИ МИЛЛӢ. Иқдоми наҷиб

13.11.2018


Мулоқоти Сироҷиддин Муҳриддин ва Юе Бин

Баимзорасии ёддошти тафоҳум

Нақшаи чорабиниҳои амалӣ намудани корҳои ободонию бунёдкорӣ дар давраи солҳои 2019 – 2021 тасдиқ гардид

БӮСТОН. Таҷдиди шуъбаи урология

ВАҲДАТ. 5 иншооти ҷашнӣ ба истифода дода шуд

ЁВОН СИМОИ ТОЗА МЕГИРАД

НОҲИЯИ ШАМСИДДИНИ ШОҲИН. Кӯшишҳо самар медиҳанд

"Дар ин дунё Карим Девонае буд"

Ҳузури бераводиди тоҷикистониён дар Туркия 3 баробар дароз шуд


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед