logo

фарҳанг

РӮДАКИШИНОСӢ ВА ДУРАХШОНТАРИН МАРҲАЛАИ ОН ДАР ЗАМОНИ СОҲИБИСТИҚЛОЛӢ

Рӯдакишиносӣ аз замони худи Одамушшуаро оғоз меёбад. Осори устод Абуабдуллоҳ Рӯдакиро  ҳанӯз  муосирони ӯ,  амсоли Шаҳиди Балхӣ, Маъруфии Балхӣ, Мухаллидии Гургонӣ, Дақиқӣ, Абузироаи Гургонӣ арзёбӣ намуда, муҳимтарин ҷанбаҳои ашъору шахсияти ӯро  зикр кардаанд. Худи Рӯдакӣ низ ба сифатҳои шеъраш ишораҳо кардааст, ки барои шинохти  осораш мусоидат менамоянд. То асри ХIХ сарчашмаи асосӣ дар шинохти Рӯдакӣ тазкираҳо буданд. Вале маълумоти  онҳо бештар ҷанбаи ривоятӣ дошта, такрорӣ  мебошанд. Баррасии илмии аҳволу осори шоир, тавре ки  Саид Нафисӣ ва  Абдулғанӣ Мирзоев  таъкид кардаанд, аз асарҳои  Ҳ. Эте, Ч. Пикеринг, П. Ҳорн, Э. Браун, Р. Леви, Шиблии Нуъмонӣ ва амсоли онҳо шурӯъ шуда, сипас дар кишварҳои гуногуни олам, аз ҷумла Тоҷикистон, густариш пайдо мекунад.
Дар Тоҷикистон рӯдакишиносӣ чандин марҳиларо тай кардааст, ки давраи истиқлол аз муҳимтарин ва дурахшонтарин марҳилаҳо ба шумор меравад. Дар ин давра на танҳо нашри  ашъори Одамушшуаро  хеле афзуд, балки таҳқиқи амиқу ҳарҷонибаи  рӯзгору осори боқимондаи ӯ низ  вусъат пайдо карда, як зумра  асарҳои илмӣ ба табъ расиданд.
Асари Субҳони Амир, ки соли 1999 таҳти унвони «Рӯдакӣ – падидаи нодир ва ҷаҳонии тамаддуни аҳди Сомониён» нашр шуд, иқдоми муҳиме дар шинохти осору андешаҳои Одамушшуаро  буда,  бо диди тозаи замони истиқлол  ба моҳияту арзишҳои  осори шоир ва мақоми  ӯ дар адабиёти ҷаҳон  таълиф гардидааст. Муаллиф ҷустуҷӯйро дар рӯдакишиносӣ идома дода, соли 2015 асари «Устод Рӯдакӣ аввалин шоири миллӣ ва ҷаҳонӣ» - ро нашр намуд, ки   илова бар  рисолаи мазкур 6 мақолаи дигари ӯро дар бар мегирад.
Сипас мақолаҳои зиёде дар маҷаллаву маҷмӯаҳои илмӣ ва рӯзномаҳо дар бораи ҷанбаҳои гуногуни рӯзгор ва осори Рӯдакӣ чоп шуданд, ки ба қалами  Р. Ҳодизода, А. Мухторов,  А. Афсаҳзод, Н.Неъматов, А.Сатторзода, Ҳ.Шарифов, А. Насриддин, Н.Салимов, К.Олимов, М.Қосимова, У.Каримов, С. Имронов, М. Ансор, А. Алимардонов, П. Ҷамшедов, Ш. Исрофилниё, Т. Мардонӣ, А. Раҷабов, М. Мирзоюнус, А. Кӯчаров, А. Самадов ва дигарон тааллуқ доранд.
Чанде аз мақолаҳои муҳаққиқони тоҷик дар фаслномаи адабиву фарҳангии «Рӯдакӣ» ба табъ расиданд.
Дар ин давра дар баробари таҳқиқи замон, аҳвол ва осору андешаҳои шоир ба забон ва ҳунари устод Рӯдакӣ низ таваҷҷуҳи зиёд зоҳир шуд. Асарҳои М. Қосимова «Сомониён ва анҷоми ташаккули забони адабӣ», Қ. Мухторӣ «Хусусиятҳои луғавию услубии ашъори Рӯдакӣ», Бобо - Назар Ғафор «Шоири Хуросон», Х. Муҳаммадзод «Забони осори Рӯдакӣ», Султони Ҳамад «Рӯдакӣ чанг бигирифту навохт», Ҷ. Обидпур «Ритмикаи ашъори устод Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ» ба баррасии масъалаҳои нақши Рӯдакӣ дар такомули забони тоҷикӣ, хусусиятҳои луғавию сарфу наҳвии ашъори боқимондаи шоир ва робитаи ӯ бо ҳунари мусиқӣ  бахшида шудаанд.
Ҷанбаҳои гуногуни рӯзгору осори  устод Рӯдакӣ дар асарҳои С. Имронов «Ёдномаи устод Рӯдакӣ», С. Саидов «Адабиёти давраи Сомониён дар фарҳангҳои форсӣ», С. Қурбонова «Абуабдулло Рӯдакӣ», Т. Атахонов «Устоди шоирони ҷаҳон», А. Насриддин «Рӯдакӣ – устоди шоирони Аҷам», А. Сайфуллоев «Паямбари ишқ» ва ғайра мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.
Дар замони истиқлол рӯдакишиносӣ на танҳо торафт вусъат пайдо карда, масъалаҳои гуногуни марбут ба адабиётшиносӣ, забоншиносӣ, таърих, антропология, тиб, мусиқӣ, ҳунар ва амсоли онҳоро  фаро  мегирад,  балки  аз  лиҳози  таҳлилу баррасии масъалаҳо аз умумигӯиҳо, ки қаблан ҷой дошт, берун мебарояд ва дар аксари асарҳо  амиқрафту  дақиқназариҳо  ва далелу бурҳонҳои тоза дар таҳлилу баррасӣ  мушоҳида  мешавад.
Ҷашни 1150 - солагии Рӯдакӣ, ки бо қарори ЮНЕСКО  соли 2008 баргузор гардид, марҳилае тозаеро дар рӯдакишиносӣ боз намуд. Ба ин муносибат дар Тоҷикистон ва кишварҳои дигар  ҳамоишҳои гуногуни илмӣ ташкил гардида, осори  зиёди илмӣ  ба табъ расиданд, ки чанде аз онҳо зикр шуд.
Ба муносибати ҷашн, ҳамчунин,  чандин маҷмӯаи мақолаҳо ба табъ  расиданд, ки муҳимтарини онҳо «Рӯдакӣ: дирӯз ва имрӯз» ва  «Рӯдакӣ ва суннатҳои адабии мардумони Осиёи Марказӣ ва Ҳинд» мебошанд. Маҷмӯаҳои мазкур бозёфтҳои илмии донишмандони Тоҷикистон, Русия, Фаронса, Амрико, Эрон, Ҳиндустон, Булғористон, Ӯзбекистонро дар рӯдакишиносӣ дар бар мегиранд.
Яке аз муҳимтарин падидаҳои фарҳангӣ, ки ба муносибати ҷашн зуҳур кард, нашри 2 ҷилди «Донишномаи Рӯдакӣ» буд, ки нахустин донишнома роҷеъ ба адибони тоҷику форс мебошад. Дар ин асари ҷамъбастиву дастаҷамъӣ, ки беш аз бист ҳазор мақоларо дар бар  мегирад, навтарин иттилоот дар бораи замон, рӯзгор, осор, андешаву афкор, забону сабк, тарҷумаву таҳқиқи  ашъори шоир ва умуман, ҳар чи марбут ба Рӯдакист, дарҷ ёфтаанд.
Соли 1999 иттиҳодияи ғайридавлатии «Бунёди Рӯдакӣ» таъсис ёфт, ки яке аз ҳадафҳои он ба нашри илмӣ ва илмию оммавӣ таҳия намудани  матни саҳеҳ ва мустанади шеъри Рӯдакӣ ва ашъори боқимондаи шоирони муосир ва пешгузаштаи Рӯдакӣ буд. Аввалин  иқдоми он дар ин росто нашри  маҷмӯаи «Шеъри Рӯдакӣ» ба забонҳои тоҷикӣ ва русӣ буд.
«Девон»-и Рӯдакӣ, ки бо тасҳеҳу тавзеҳоти Қодири Рустам дар шаҳри Алмаато соли 2007 ба истиқболи 1150 - солагии шоир ба табъ расид, иқдоми тоза ва шоистае дар нашри матни осори боқимондаи Одамушшуаро маҳсуб мешавад.
Бо қарор ва пуштибонии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2007 аз фонди захиравии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон нашри осори 50 - ҷилдаи «Ахтарони адаб» шурӯъ шуд. Ин силсила бо нашри  «Ашъор» - и Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ  оғоз ёфт.
Ҳамчунин, бо кӯшиши Расул Ҳодизода ва Алии Муҳаммадии Хуросонӣ матни илмиву интиқодии «Девони ашъори Абуабдуллоҳ Ҷаъфар ибни Муҳаммад Рӯдакӣ» бо ҳуруфи форсӣ  ба табъ расид.
Тавре ки худи мураттибон таъкид кардаанд, ин «аввалин маҷмӯаи осори бозмондаи шоир аст, ки аз рӯи усул ва талаботи илми матншиносӣ таҳия шудааст». Китоб дар асоси матни омодакардаи Саид Нафисӣ ва бозёфтҳои нави муҳаққиқони кишварҳои гуногун таҳия гардидааст.
Расул Ҳодизода ва Алии Муҳам-мадии Хуросонӣ,  ҳамчунин «Ашъори мунтахаби   Рӯдакӣ» - ро барои мактабиён дар силсилаи «Китобхонаи мактаб» - и нашриёти  «Маориф ва фарҳанг» нашр намуданд.
Ба муносибати ҷашни мазкур ду туҳфаи зебо – китоби мусаввари «Шеърҳо»-и Рӯдакӣ  бо сифати хеле хуб ба забонҳои тоҷикӣ, форсӣ, русӣ ва англисӣ чоп шуданд, ки барои тарғиби осори шоир судманданд. Ҳамчунин, панду андарзҳои ҳакимонаи Одамушшуаро ба забонҳои тоҷикӣ, форсӣ, русӣ ва англисӣ ба табъ расиданд, ки арзиши баланди тарбиявӣ доранд.
Тавре ки бармеояд,  дар давраи истиқлол дар рӯдакишиносӣ корҳои зиёде анҷом дода шудаанд. Вале ин барои шинохти Одамушшуаро басанда нест. Мо бояд, пеш аз ҳама,  нусхаҳои хаттии китобхонаҳои гуногуни олам, бахусус Ҳиндустону Покистон ва Туркияву Муғулистонро ба таври ҷиддӣ баррасӣ намуда, ашъори парешони шоирро ҷамъоварӣ намоем ва барои пайдо кардани девони аслии ӯ кӯшиш ба харҷ диҳем. Ҳамчунин, осори боқимондаи шоир  бояд ба таври амиқ таҳқиқ шавад.
Мирзо МУЛЛОАҲМАД,
доктори илми филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 22.09.2017    №: 200    Мутолиа карданд: 307

19.09.2018


ТОҶИКИСТОН ВА ӮЗБЕКИСТОН. Аввалин тамринҳои муштараки низомӣ

Таъсиси 57 корхонаи нав

Намоиши дастовардҳо ба муносибати Рӯзи шаҳри Хуҷанд

Зуҳро Саидова – соҳиби шоҳҷоиза

Таҳаммул аз амалҳои террористӣ норавост

Баргузории ҳамоиши маъмурони роҳи оҳани кишварҳои СҲШ дар Ӯзбекистон

Дар Ироқ 27 ҳазор нафар аз об заҳролуд гашт

Тӯли 40 соли ислоҳот дар Чин ҷои кор 346 дарсад афзуд

Остона ҳамоиши ҳаштуми глобалии туризми шаҳриро пазироӣ мекунад

Ҷаҳон дар як сатр

18.09.2018


САМБО. Дурахши варзишгари навраси тоҷик дар Аврупо

Иди асал дар Душанбе

КӮЛОБ. Боз ду меҳмонхонаи нав ба истифода дода шуд

Ҷаҳон дар як сатр

ӮЗБЕКИСТОН. Оғози машқҳои низомии муштарак

Теъдоди қурбонии тӯфони «Мангхут» аз 60 нафар гузашт

Дифои Вазорати ҳуқуқи инсони Покистон аз ҳуқуқи занҳо

Таҳсили фосилавӣ ба ҳар хонандаи ҷопонӣ дастрас шуд

Дар Остона ба хариди партов шурӯъ карданд

17.09.2018


НОҲИЯИ РӮШОН. Сарҳадбонон соҳиби бинои наву замонавӣ шуданд

Баргузории фестивали шаҳрии эҷодиёти кӯдакон

“КӮКНОР-2018”. Мусодираи беш аз 550 килограмм маводи нашъаовар дар Хатлон

ФУТБОЛ. "Хуҷанд" ба пеш баромад

11.09.2018


ДУШАНБЕ МИЗБОНИ СОҲИБКОРОНИ ҶАҲОН

ДЕВАШТИЧ. БУНЁДКОРИҲОИ НОҲИЯ НАМУНАИ ИБРАТАНД

МАРЗ. Боздошти қочоқбарон

КӮЛОБ. ИФТИТОҲИ БОҒЧАИ НАВ

05.09.2018


БӮСТОН. Бунёди чор иншооти нав

ФУТБОЛ. Дар Тоҷикистон мусобиқаҳои байналмилалӣ доир мегарданд

Ориф Алвӣ 13-умин президенти Покистон интихоб гашт

Дар Арабистони Саудӣ барои маводи тахрибӣ дар интернет зиндонӣ мекунанд

Дар Гуҷарат сохтмони баландтарин ҳайкали дунё анҷом меёбад

Ҳиндустон барномаи нави кайҳониро амалӣ месозад

04.09.2018


Боздиди Сарвазири мамлакат аз иншооти гармидиҳии шаҳри Душанбе


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед