logo

фарҳанг

ЗАБОНИ ТОҶИКӢ ВА НАҚШИ АЙНӢ ДАР САРНАВИШТИ ОН

Зуҳури ҷараёнҳои мухталифи сиёсиву фикрӣ дар поёни қарни ХIХ ва ибтидои асри ХХ дар қаламрави Осиёи Марказӣ масъалаҳои ҳастии таърихии миллат ва халқи тоҷикро зери суол бурд.
Ба ибораи Пешвои миллат “Садриддин Айнӣ мавҷудияти халқи тоҷикро ҳамчун миллати қадимаи Осиёи Марказӣ исбот намуда, ҳаққу ҳуқуқҳои қонунии ин миллатро барои ташкили давлатдории миллии худ ба миён гузошт”. Дар канори ин, устод Айнӣ ба сарнавишти таърихии худи вожаи тоҷик, ки атрофи он низ мабоҳисе зидду нақиз дар он айём ҷараён дошт, таваҷҷуҳи амиқ зоҳир намуда, тавассути асноди муҳкам собит намуд, ки тоҷикон меросбарони тамаддуни бузурги ориёӣ ҳастанд ва худи ин вожа муродифи ориёӣ, миллате аз нажоди тоҷдорон ва амсоли ин ба кор меравад. Пешвои миллат бо ишорат бар ин хидмати бузурги Айнӣ таъкид намуданд, ки: “Устод Айнӣ фармуданд, ки калимаи “тоҷик” ба сифати номи як халқи форсизабон, сараввал нисбат ба мардуми форсизабони Осиёи Марказӣ ва Хуросон кор фармуда шуда, баъд аз он ба ҳама форсизабонони рӯи дунё ба кор бурда шудааст. Маъмулан калимаи “тоҷик” ҳамрадиф ва ҳаммаънои ориёӣ, яъне наҷибзодагон будааст. Ба забони имрӯзаи тоҷикӣ калимаи “тоҷик” мардуми тоҷдор, олимартаба, озодманиш аст ва номи имрӯзаи тоҷик ба ҷои номи этникии эрониёни кунунӣ ба ивази ориёӣ омадааст”.
Нуктаи дигаре, ки ба ин корномаҳои устод Айнӣ пайванд мегирад, хадамоти бесобиқаи ӯ дар ташаккули забони миллӣ ва таъмини ғанои луғавии он маҳсуб меёбад. Дар чунин марҳилаи пуртуғёни сиёсиву маънавӣ масъалаи исботи ҳастии таърихии миллат тавассути эҳёи асолати забони миллӣ яке аз омилҳои муассир маҳсуб мешуд, зеро дар канори инкори ҳастии миллати тоҷик муддаиёни шомили ин ҷараёнҳо адами забони адабии тоҷикиро низ талқин менамуданд. Дар ишорат бар ин матлаб худи устод Айнӣ чунин навишта: “Вақте ки ман “Намунаи адабиёт” - ро навишта баровардам, ҳамаи шарқшиносон ба ман муқобил баромаданд ва онҳо забони адабӣ доштани халқи тоҷикро инкор карданд. Аз хатои шарқшиносон пантуркистон истифода бурда, будани тоҷиконро дар Осиёи Марказӣ инкор карданд”.
Масъалаи содагардонии забон, ки он рӯзгор устод Айнӣ ба миён гузошт, на ба мазмуни дар сатҳи авом поин бурдани забон ва авлавияти ҷанбаҳои гуфугӯӣ дар он ба шумор мерафт, балки ҳамоно моҳияти бар пояи асолати худ расондани забони адабии тоҷикиро ифода мекард. Аз мутолиаи осори насрии адабиёти асри ХIХ ва ибтидои асри ХХ равшан мегардад, ки нуфузи вожагони арабӣ ва шеваҳои баёни муғлақ ба ҳадде афзуда, ки барои дарки маънӣ ва матлаби он хонанда ба мушкилоти зиёде рӯ ба рӯ мешавад. Нуфузи вожагони бегона дар сабки нигориш хоҳ - нохоҳ барои дурафтодагии забони тоҷикӣ аз асолати хеш ва шеваи хоси баёноти хаттӣ дар забони осори бадеӣ боис мешавад.
Ба таъбири дигар, ҳадафи устод Айнӣ аз иқдоми содакунӣ бозгашт ба ҳамон назокат ва узубате, ки тӯли ҳазорсолаҳо хоси забони адабии тоҷикӣ буда, ба шумор меравад.
Устод бар асоси таваҷҷуҳ ба асолати забони тоҷикӣ хеле аз вожагони нобу нодири классикиро, ки воқеан, ба таъбири худи эшон “ба баҳонаи архаистӣ ё куҳна будан” аз муомилот берун монда буданд, дубора ба забон ворид намуд.
Барҳақ ҳувайдост, ки дар ҳама ҳолат таваҷҷуҳи устод Айнӣ ба забони зиндаи халқ, ҷустуҷӯ ва дарёфти роҳу усулҳои ҳифозати асолати забони тоҷикӣ, пеш аз ҳама, эҳёи мақом ва манзалати таърихии он маҳсуб мешавад. Имрӯз, воқеан, агар мо ба мероси бузурги адабиёти хеш, ки ҳатто аз назари ҷуғрофӣ дар муҳитҳои мухталифи таҳаввули забони тоҷикӣ - форсӣ зиндагонӣ ва эҷод намудаанд, руҷӯъ намоем, вожагони фаровонеро метавонем аз таркиби таълифоти онҳо берун оварем, ки аксаран дар забони зиндаи халқ маҳфузанд, аммо дар забони гуфтории шеваҳои дигари забони форсӣ аллакай аз муомилот берун рафтаанд.
Садриддин Айнӣ дар навбати аввал дар баробари изҳори ин назари муҳим барои таъмини асолати забони ноби тоҷикӣ худ иқдом бар амалкарди он зад.
Ҳамин тавр, дар заминаи иқдом бар субути ҳастии забони адабии тоҷикӣ дар сарнавишти таърихии ин забони ғаноманди ҷаҳонӣ нақши муассир гузоштанд.
Нуралӣ НУРЗОД,
номзади илмҳои филологӣ


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 25.09.2017    №: 201    Мутолиа карданд: 747

10.12.2018


МАСТЧОҲ. Деҳаҳо симои нав мегиранд

Путин: «Дар ИИАО бозори ягонаи газ, нафт ва маҳсулоти нафтӣ мешавад»

Нахустин ҳамоиши сарони манотиқи кишварҳои СҲШ дар Челябинск гузашт

Медведев: «Россия мушкили амнияти озуқавориро ҳал намуд»

Дар Олмон кӣ Ангела Меркелро иваз мекунад?

Нақлиёти ройгони ҷамъиятӣ дар Люксембург

Ҷаҳон дар як сатр

Кишоварзӣ бахши муҳим дар ноҳияи Деваштич

06.12.2018


74 варзишгар ба Ҷоизаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шуд

Иштироки муовини вазири рушди иқтисод ва савдо дар мулоқоти сатҳи баланд

Баррасии масъалаи содироти маҳсулот ба бозорҳои Аврупо

ПАНҶАКЕНТ. Ифтитоҳи 63 иншоот

Бунёди роҳи танобӣ дар шаҳри Хуҷанд

“ГАНҶИ ҲИЛОЛ”. Тадбирҳо самар медиҳанд

05.12.2018


Баррасии масоили сиёсати хориҷии кишвар

Мулоқоти Шамсиддин Орумбекзода бо Мерилин Йосефсон

Баргузории конференсияи «Нақши сайёҳӣ дар ташаккули тарзи ҳаёти солим»

Путин ва Назарбоев ҳамкориро дар доираи Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё баррасӣ карданд

Куртс ҳамкорӣ бо Россияро шарти сулҳу субот дар Аврупо номид

Вашингтон дар Покистон муколамаи Кобул бо "Толибон"-ро муҳокима мекунад

Трамп дар фикри баррасии мушкили мусаллаҳшавии бошитоб бо Путин ва Си Ҷинпин шуд

Ҳонконгро матлубтарин кишвари дидании сайёҳон дар соли равон хонданд

Ҷаҳон дар як сатр

ЛУКА МОДРИЧ - барандаи "Тӯби тиллоӣ"

5 медали теннисбозони тоҷик

04.12.2018


Ҳамоиш оид ба татбиқи самтҳои асосии сиёсати хориҷии Тоҷикистон

Баргузории фестивали сайёҳӣ

Бунёди гармхона бо усули гидропоникӣ

Олимони тоҷику рус 200-солагии шарқшиносии Россияро таҷлил карданд

Дар Лаҳистон конфронси СММ оид ба тағйирёбии иқлим оғоз ёфт

Ҷанги тиҷоратии ИМА ва Чин анҷом меёбад?

Кишварҳои G-20 мубориза бо маблағгузории терроризмро таҳким мебахшанд

Ҷаҳон дар як сатр

Бозгашти Фузайлов ба футболи тоҷик


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед