logo

фарҳанг

ЗАБОН ВА ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳангоми мулоқоташон бо фаъолон ва аҳли ҷамоатчигии кишвар ба муносибати 10-умин солгарди амали Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросимҳо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” баробари таҳлили вазъи иҷрои қонуни мазкур давоми даҳ соли амал ва таъкиди зарурати ворид намудани тағйироту иловаҳо ба он бо назардошти талаботи рӯз, ҳамзамон, ба ду масъалаи муҳими дигар: вазъи забони давлатӣ ва муносибат ба либоси миллӣ изҳори назар карданд.
Пешвои миллат таъкид намуданд: “Забони миллӣ рукни муҳимтарини давлатдорӣ буда, ҳифз кардани он, риоя намудани меъёрҳо ва аз забони халқу осори гаронбаҳои пешин бой гардондани захираи луғавии ин забони нобу шоирона вазифаи ҳар як соҳибватан мебошад. Махсусан, дар маъракаву чорабиниҳо, маҳфилу суҳбатҳо ва ҷойҳои ҷамъиятӣ бо забони адабӣ сухан гуфтан ва риояи бечунучарои талаботи меъёри забони тоҷикӣ қарзи виҷдонии мо мебошад. Мо бояд дар шароити кунунӣ ба рушди забонамон эътибори ҷиддӣ диҳем ва онро аз таъсири манфии ҳар гуна унсурҳои бегона эмин нигоҳ дорем”.
Дар ҳақиқат, забон аз рукнҳои асосии давлати соҳибистиқлол буда, дар пойдории давлати миллӣ нақши ниҳоят бузург дорад. Вале, мутаассифона, баъзан мушоҳида мешавад, ки мо падидаи бузургу арзишмандро нодида мегирем. Дар муносибат ба забони давлатӣ ба тақлид роҳ медиҳем ва дар натиҷа, гуфтору навиштамон бо услуби бегона омезиш меёбад, тарзи саҳеҳи навишт ва парҳез аз олудагиҳои калимаву ибораҳои бегонаро сармашқи кори худ қарор намедиҳем, ки ин ба шеваи фикрронӣ ва ифодаи ақлии мо таъсири зиёд мерасонад. Ин ҷо як нуктаи муҳимро набояд фаромӯш кунем, ки тафаккур ба забон робитаи бевосита дорад ва тафаккури миллӣ бар асоси забони миллӣ шакл гирифтаву инкишоф меёбад. Бо назардошти муҳимияти масъалаи мазкур доир ба чанд паҳлуи он ибрози назар мекунем.
Интернет, ки имрӯзҳо дар ҷомеаи мо ҷараёни густурда пайдо намуда, барои аксарият дастрас шудааст, яке аз омилҳое мебошад, ки раванди ҷаҳонишавиро метезонад. Махсусан, мавҷудияти шабакаҳои иҷтимоӣ барои амалишавии ин ҳадаф созгор гардидаанд. Ҳарчанд он расман воситаи ахбори омма маҳсуб намешавад, зеро ба талаботи воқеии воситаи ахбори омма будан ҷавобгӯ нест, вале бо вуҷуди ин, фавҷи маълумоте, ки дар дохилаш иттилои бардурӯғу таҳрифшудаи зиёд дорад, диққати миллионҳо нафарро ҷалб мекунад.
Шабакаҳои иҷтимоӣ дар кишвари мо зуҳуроти тоза бошанд ҳам, корбарони сершумореро фаро гирифтаанд. Шеваи истифода аз имкониятҳои ин шабакаҳо яксон нест; эҳсос мешавад, ки қисме аз корбарон ин имконотро дуруст ва ба манфиати хеш, яъне барои пурра намудани маълумоти зарурӣ барои худ, баҳри дарёфти ғизои маънавӣ ва ё таблиғи кору хизматрасонии қонунии хеш истифода мебаранд ва гурӯҳе бо ҳадафҳои ғаразноку гумроҳона.
Мо ба шеваи баёни фикр дар ин шабакаҳо ва гурӯҳҳои алоҳида дар онҳо таваҷҷуҳ мекунем. Риоя накардани одоби сухан, агар яке аз паҳлуҳои доғи масъала бошад, аз ҷониби дигар, тарзи баёни фикр бо забони модарӣ дар баъзе аз ин гуна баҳсҳо ғашовар аст; эътибор надодан ба меъёрҳои забони адабӣ, бо шева, бо “забони махсус” изҳори назар кардан ҷиҳати дигари нигаронкунанда мебошад. Гӯишҳои шевагиро ба шакли навишторӣ овардан як навъ “ихтироот” аст, ки ба унсурҳои забони адабӣ хатар ворид мекунад; ҳатто дар асарҳои алоҳидаи фолклоршиносӣ ба хотири фаҳмо будани мақсад талаффузи қисме аз ифодаҳоро мутобиқи талаботи меъёрӣ ворид кардаанд. Дар муқоиса, он гунае, ки имрӯз мушоҳида мешавад, воқеан ҳам, боиси нигаронист.
Дар яке аз забонҳои аврупоӣ барномаи махсуси электроние ба хотири ҳифзи меъёрҳои забони адабӣ ҳангоми роҳ ёфтани зиёда аз се хатои имлоӣ ба корбар ҳуқуқи ибрози назарро дар шабакаҳои иҷтимоӣ намедиҳад. Агар ҳол чунин бошад, гумон мекунам, мо низ ба чунин барнома эҳтиёҷ пайдо мекунем...
Он ки забони мо ба тарҷумон ниёз надорад, агар аз як ҷониб боиси ифтихор бошад, аз ҷиҳати дигар, сабаби афзун гардидани масъулияти мо мегардад. “Ба тарҷумон ниёз надорад” гуфтани мо ба он хотир аст, ки бузурге чун Саид Нафисӣ (аввалин муҳаққиқи шахсияту осори устод Рӯдакӣ, олими бузурги эронӣ) ҳангоми ташриф оварданаш ба Тоҷикистон аз шеваи гуфтори мардуми тоҷик ба ваҷд омада, гуфта буд, ки дар Эрони имрӯза “Шоҳнома”-ро бидуни луғат наметавон фаҳмид, вале ман ин ҷо забони зиндаи Рӯдакию Фирдавсиро мебинам...
Мутаассифона, чун акси ин ҳолат, дар баъзе воситаҳои ахбори оммаи чопӣ ва электронии фазои иттилоотии кишвари мо раванде ҷараён дорад, ки забони моро водор ба доштани тарҷумон мекунад, яъне барои фаҳмидани мазмуни матнҳо бояд ба луғат рӯй овард.
Зебою гӯшнавоз, нобу шоирона будани забони модарии мо танҳо як тавсифе нест, ки мо ҳамчун соҳибзабон зикр мекунем, балки ҳақиқати илмӣ дорад; аз нигоҳи махсусиятҳои фонетикии забон ин сухан собит мешавад. Мутаассифона, бо вуҷуди соҳиби забони шевою ноб, хушоҳангу гӯшнавоз будан чунон амал мекунем, ки ин нобию шевоӣ нонамоён мегардад. Ин ҳам яке аз паҳлуҳои масъалаи мазкур аст, ки масъулиятнокии ҳар яки моро тақозо дорад.
Ин чанд пораандешае буд, ки дар ҳошияи як таъкиди Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар зеҳни мо бедор гардид ва бо изҳори он зарурати масъулиятшиносии ҳар як соҳибзабонро таъкид кардан хостем.
Хушдил РАҲИМҶОНОВ,
номзади илмҳои филология


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 03.10.2017    №: 206    Мутолиа карданд: 473

18.03.2019


ГРАНД СЛЕМИ ЕКАТЕРИНБУРГ. Беҳрӯз мақоми сеюмро гирифт

Tesla дар Қазоқистон нуқтаҳои нерудиҳӣ месозад

Аз фурӯравии биноҳо дар Чин 10 нафар ҷон бохт

Иттиҳоди иқтисодии АвруОсиё дар фикри бунёди биржаи меҳнат шуд

Сиёсатмадори олмонӣ лағви таҳримоти зиддирусиро зарур мешуморад

Ҷаҳон дар як сатр

13.03.2019


Парвиз Давлатзода бо Чэн Гуопин вохӯрд

Имконияти таҳсил дар ДДУК тавсеа меёбад

Маҷмааи меъмории рамзи «Истиқлолият ва Озодӣ» интихоб гардид

06.03.2019


Назорати фаъолияти ширкатҳои букмекирӣ пурзӯр мешавад

Бунёди маҷмааи корхонаҳои нассоҷӣ дар назар аст

Форуми якуми иттилоотонии ҷомеаи шаҳрвандӣ баргузор мегардад

ҶОМИ "ФФТ" "Истиқлол" бори панҷум онро соҳиб шуд

Варзишгарони тоҷик 5 медал ба даст оварданд

Ҷаҳон дар як сатр

Нилуфар Рофиева дар озмуни нозанинҳои Россия ғолиб омад

Лондон муносибаташро бо Москва ба эътидол овардан мехоҳад

Покистон ба гуфтушунид бо Ҳиндустон шурӯъ мекунад

Андешаи Лукашенко оид ба яхи обнашудаи муносибот бо Иттиҳоди Аврупо

Соли 2019 ду ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт супурда мешавад

05.03.2019


СУҒД. Авлавият ба кишти картошка

04.03.2019


Хуҷанд ба даҳгонаи шаҳрҳои беҳтарини сайёҳӣ ворид гардид

Сертификати армуғони сайёҳӣ таъсис ёфт

ҶОМИ "ФФТ". "Истиқлол" ва "Кӯктош" дар финал

Осиёи Марказӣ. Камтарин теъдоди маҳбусон дар Тоҷикистон аст

Москва ва Вашингтон нархи раводидро арзон карданд

Қазоқистон ба воридоти меваю сабзавоти Қирғизистон роҳ мекушояд

Лавров: «Вазъият дар Сурия ба эътидол омад»

Ҳалокати 29 нафар аз обхезӣ дар ҷануби Афғонистон

Ҷаҳон дар як сатр

01.03.2019


ФУТБОЛ. «Хуҷанд» бо «Аҳал» мубориза мебарад

Бори нахуст дар таърих якбора ду зан ба кайҳони кушод мебароянд

Пекин дар фикри эъмори Девори бузурги чинӣ шуд

Испания солимтарин кишвари дунё эътироф гардид


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед