logo

фарҳанг

БОЗТОБИ ЧЕҲРАИ УСТОД АЙНӢ ДАР МАВОДИ ОЗМУНИИ РӮЗНОМАИ "ҶУМҲУРИЯТ"

Ба хотири арҷ гузоштан ба хизматҳои устод Айнӣ дар инкишофи забон ва илму адаби тоҷик Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон – рӯзномаи «Ҷумҳурият» аз 5 июни соли равон озмун эълон намуда буд. Дар он беш аз 100 мавод пешниҳод гардид, ки 50 - тои он ба табъ расид.
Ин озмунро, ки дар арафаи Рӯзи забони давлатӣ ҷамъбаст гардид, метавон иқдоми муҳим дар арафаи Ҷашни 140 - солагии Садриддин Айнӣ низ номид. Аз матолиби нашргардида дар бораи бисёр паҳлуҳои норавшани эҷодиёт ва забони асарҳои устод Айнӣ маълумоти муфид пайдо кардан мумкин аст. Албатта, дар доираи як мақола тамоми маводи ба озмун пешниҳодгардидаро мавриди баррасӣ қарор додан ғайриимкон аст. Аз ин рӯ, мо тасмим гирифтем, дар он роҷеъ ба се мақолаи нашргардида ибрози андеша намоем. Муаллифони мақолаҳо шахсиятҳои шинохта, намояндагони номвари илму адаб мебошанд.
«Сипари ҷовидон» ба қалами Нависандаи халқии Тоҷикистон Абдулҳамид Самад тааллуқ дошта, 21 июли соли равон нашр гардидааст. Муаллиф ҷабру ситами ба миллати тоҷик раводидаи аҷнабиёнро бо сарнавишти забони тоҷикӣ муқоиса намуда, сарнавишти забонро бо ин ҷабру ситам «ҳамзод» меҳисобад ва таъкид медорад, ки ҳадафи «ғосибони хуношом… решакану нобуд кардани ин мардуми тамаддунофар ва ба нестӣ расондани забони шаҳдбори тоҷикӣ» будааст. Ӯ барҳақ ёдовар мешавад, ки: «Ба бахти мардуми мо дар авҷи тохтутозу шиканҷаи аҷнабиён забони модарии мо чун таҳамтани пойдор дар дифои ҳастии миллату расму оинҳояш сина сипар кард ва бо вуҷуди ҳама шикасту нокомӣ дар шебу фарози таърих ба ҳайси забони ҳокимон дар минбар ва ҳуҷҷатҳои давлатӣ пазируфта шуда, ҳамеша дар маснади воло устувор истода, …доман густурд. Ғосибон аз худ зулму асорат ёдгор гузоштанд, забони мо ниҳоли ишқу дӯстӣ, муъҷизаи ҳикмат, нафосату зебоӣ парварид».
Мақолаи дигари ба озмун пешниҳодгардида «Айнӣ ва «коргоҳ» - и забони модарӣ» ном дошта, ба қалами Шоири халқии Тоҷикистон Гулназар тааллуқ дорад, ки 15 сентябри соли равон нашр гардидааст. Дар мақола зикр мешавад, ки устод Айнӣ бо тамоми вуҷудаш мубориза мебурд, то исбот намояд, ки миллати тоҷик дорои забон ва фарҳанги қадима мебошад ва аз ин рӯ, «ҳаққи будан ва бунёд кардан дорад». Хизматҳои Айнӣ дар самти ба ҳам овардани ҳаммиллатони парешону аз ҳам дурафтода таъкид карда мешавад. Ба ҷуз ин, зикр мекунад, ки устод ба тоҷикони кӯҳистон муносибати махсус дошт ва беҳуда нест, ки бештари қаҳрамонҳои бадеии асарҳои устод аз байни тоҷикони кӯҳистон интихоб гардидаанд. Бар рағми баъзе душманони миллат, ки аҳолии кӯҳистонро бесавод мепиндоштанд, устод Айнӣ навишта буд: «Аҳолии кӯҳистон нисбат ба сойири ҷоҳои Туркистон бисёртар соҳиби хату савод ҳастанд. Дар аҳди куҳна мадрасаҳои Бухоро ва Самарқандро бисёртар тоҷикони кӯҳистон ишғол кардаанд. Аҳолии кӯҳистон, умуман, соҳиби заковат ва зеҳни софе буда, ба хондан зиёда муҳаббат доранд. Шеъру адабро дӯст медоранд».
Мақолаи сеюми озмунӣ, ки мавриди таваҷҷуҳи ҳакамон қарор гирифт, ба қалами доктори илмҳои филология, профессор Мурод Муродӣ тааллуқ дошта, таҳти унвони «Забон ва фарзонафарзандони тоҷик»  21 июн нашр шудааст. Муаллиф дар ибтидо дар се марҳилаи сарнавиштсози таърихӣ мавриди таваҷҷуҳ ва сарпарастӣ қарор доштани забони тоҷикиро таъкид намуда, дар ин замина хизматҳои Исмоили Сомониро дар асри Х, Садриддин Айниро дар ибтидои асри  ХХ ва Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмонро дар замони соҳибистиқлолӣ ёдрас мекунад. Хизмати ин шахсиятҳои таърихӣ барои пойдории давлатдорӣ, худшиносиву худогоҳии миллӣ ва рушди забони тоҷикӣ беназир арзёбӣ мешавад. Муҳаққиқ устод Айниро ҳомии фарҳанг ва забони тоҷикӣ меҳисобад, ки ҳамчун фарди худогоҳу дилсӯз ҳамеша масъалаҳои забон ва мактабу маорифро ба миён гузошта, мисли табиби ҳозиқ «роҳҳои пешгириву давои дардҳоро баён мекард». Барои саводнок гардидани оммаи мардум низ хизматҳои устод Айнӣ беназир ҳисобида мешаванд. Ба масъалаи забон зиёд таваҷҷуҳ намудани Садриддин Айниро ба ду омил – ба «ҳуҷумҳои беасоси равияҳои пантуркистӣ, ки мавҷудияти халқи тоҷик ва забони адабии онро инкор мекарданд» ва «камсаъйиву бепарвоӣ, бехабариву беҳавсалагии ҳаммиллатон» вобаста медонад. Мақолаҳои публисистии дар рӯҳияи худшиносӣ навиштаи устод Айнӣ агар, аз як тараф, ба решаи пантуркистон теша мезаданд, аз тарафи дигар, боиси баланд гардидани рӯҳияи худшиносиву худогоҳии ҳаммиллатон гашта, афкори умумро ба вуҷуд меоварданд. Таъкид карда мешавад, ки риояи меъёрҳои забон ва содаву оммафаҳм гардондани забон, ҳарчанд ба тамоми аҳли қалам тааллуқ дошт, аммо барои матбуоти даврӣ муҳимтар менамуд, зеро дар он давру замон доираи имконоти матбуот зиёд ва таъсираш васеътар буд. Бесабаб нест, ки устод Айнӣ рӯзномаро забони ҳар қавм номида, таъкид дошта буд, ки забони тоҷикӣ худ ҳамон забон аст, ки қисман ба майдони матбуот ва адабиёти навини тоҷикӣ қадам мондааст. Ба андешаи муаллиф «маҳз ба шарофати ғамхорию раҳнамоиҳои устод Айнӣ ва ҳаммаслаконаш забон пояи устувор пайдо намуд ва самтҳои рушди худро муайян кард» ва матбуоти тоҷик низ дастуру меъёрҳои доир ба забон муқаррарнамудаи устод Айниро сармашқи кор қарор дода, дар ғанӣ ва рангоранг гардондани таркиби луғавии забони тоҷикӣ, ташаккули услуби публисистӣ ва илмиву оммавӣ нақши бориз гузошт. Аз он изҳори қаноатмандӣ карда мешавад, ки андешаву афкори забоншиносии Айнӣ тадриҷан вусъат пайдо карда, мактаби бузургеро ба вуҷуд овард, ки аз ғановати маънавии он ағлаби адибону публисистон ва рӯзноманигорони тоҷик истифода менамоянд. Умуман, аз мутолиаи ин  се мақолаи озмунӣ хулоса баровардан мумкин аст, ки хизматҳои устод Айнӣ барои ҳамчун миллат шинохта шудани тоҷикон ва рушду инкишофи забони тоҷикӣ беназир мебошанд ва аз ин рӯ, ҳамчун чеҳраи мондагор дар шаҳкитоби таърихи миллат сабт гаштааст.
Меҳроб ҶУМЪАЕВ,
ходими илмии Пажӯҳишгоҳи
илмӣ - тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 05.10.2017    №: 208    Мутолиа карданд: 755

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед