logo

фарҳанг

МЕҲРГОН - ОИНИ МЕҲРПАРАСТӢ

Меҳргон яке аз ҷашнҳои миллии ниёгони ориёии мо мебошад, ки дар гузашта мардуми мо онро дар нимаи дуюми сол ҳамчун ҷашни шукӯҳманди ҳосилғундорӣ, бардоштани самараи меҳнати кишоварзон таҷлил мекарданд. Баъди Меҳргон бо омадани фасли зимистон фурӯравии сол ба вуқӯъ мепайваст ва ҷашнҳои ҳошиявии Дайгону Шаби Ялдо ва Сада аз паси сар кардани фосилаҳои мавсимӣ, омодагӣ аз фарорасии ҷашни Наврӯз мужда медоданд. Ба ин маънӣ, ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон бо ҳам робитаи узвӣ доранд. Ҳар ду дар ду таодул – баҳорӣ ва тирамоҳӣ ҷашн гирифта мешаванд. Аввалӣ ба эҳё ва растохези табиат ва оғози кишту кори баҳорӣ ва дуюмӣ ба маъракаи ҳосилғундорию хирманкӯбӣ мансубанд. Меҳргон аслан ҷашни кишоварзон аст, ки дар он деҳқон ҳамчун пири корҳои кишоварзӣ мавқеи калидӣ ва меҳварӣ дорад.

Ҷашни Меҳргон дар ҳудуди имрӯзаи Осиёи Марказӣ ва Афғонистону Эрон ҳанӯз дар аҳди қадим баргузор мегардид. Нишонаҳои зиёде аз ин ҷашн дар Осиёи Миёнаву Эрони бостон боқӣ мондаанд, ки ҳокӣ аз густариши фарҳанги кишоварзию чорводорӣ мавҷудияти гурӯҳи иҷтимоии барзгарону деҳқонон мебошанд.
Тибқи иттилои Анна Красноволская дар тадқиқоти худ ба номи «Чанд чеҳраи калидӣ дар асотири гоҳшумории эронӣ», фарҳангшиносон дар яке аз деворҳои Панҷакенти бостонӣ тасвиреро кашф кардаанд, ки ба асрҳои VI - VII тааллуқ дорад. Дар тасвир марди  ришдори нуроние кашида шудааст, ки бо рӯймоле пешониашро баста, дар рӯи суфа нишастааст. Дар пушти сараш хирмани бузурги гандум намудор аст, ки чанд нафар аз деҳқонон онро ба халтаҳо (қопчаҳо) ҷой дода, ба анбор медароранд. Як нафар ҳисобчӣ дар даст қаламу дафтар миқдори қопчаҳоро ба ҳисоб мегирад. Поинтари ин расм гурӯҳи деҳқонон аз самараи ҳосили бадастовардаашон болида, бо хушнудӣ зери садои асбобҳои мусиқии хунёгарон рақсу бозӣ мекунанд.
Аз ҷузъҳои тасвири мазкур асолату моҳияти ҷашни Меҳргонро дар таърихи гузаштаи ниёгонамон ба хубӣ тасаввур карда метавонем. Марди нуронӣ пири корҳои кишоварзӣ Бобои деҳқон мебошад. Хирмани ҷамъоваришуда дар суфаи бузурги Бобои деҳқон ҷой дода шудааст, ки дар он баракати ҳосил меафзояд ва он муқаддас дониста мешавад. Хирмангоҳ ҳамчун макони муқаддас русуму одоби худро дорад. Дар он бо садои баланд ҳарф задану суҳбат кардан, ғазаболуд шудану дашном додан ва ё таҳқир кардани якдигар, нигоҳ доштани саг ва дигар ҳайвонот мамнӯъ аст.
Дарвоқеъ, дар Дарвозу Язгулом ва Вахону Ишкошим аз замонҳои қадим Наврӯзро Шогун ва Бобои деҳқонро шогунӣ - ба маънои шахси хушқадаму муборак ва фархунда ном мебурданд. Агар дигар нишонаҳои боқимонда аз Меҳргон ва корҳои кишоварзӣ барои  рӯёндани ҳосил дар Мовароуннаҳру Хуросон ва Эрони бостонро ба ёд орем, ба хубӣ маълум мешавад, ки ҷашни Меҳргон дар давраҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоию фарҳангии ниёгони мо асари худро гузоштааст.
Ҷашни Меҳргонро Абурайҳони Берунӣ дар «Осор – ул – боқия» ба мисли Наврӯз ба Меҳргони омма (хурд) ва Меҳргони хосса (бузург) ҷудо намуда, оғози онро шонздаҳумин рӯз аз моҳи меҳр ба қалам додааст. Ин масъаларо муаллифи асари «Таърихи Табарӣ» ва Маҳмуди Гардезӣ дар «Зайн – ул – ахбор» низ зикр  намудаанд. Ҷашни Меҳргон дастархони идонаи худро дорад, он низ ба мисли «Хони наврӯзӣ» ороста мешавад, вале дар он меваҷоти гуногун бештар гузошта хоҳад шуд. Иттилооте, ки аз давраҳои қадим ба мо омада расидааст, ҳокӣ аз онанд, ки дар аҳди Ҳахоманишиён, хусусан Ашкониён, ки худро ягона вориси  асосии шаҳриёрони эронӣ баъди ҳамлаи Искандари Мақдунӣ ва давраи Ҳеллинизм медонистанд, ҳамчунин, дар давраи Сосониён ҷашни Меҳргон ба шукӯҳу салобати хосса ва шодиву сурур баргузор мегардид. Чун маънои меҳр хуршед аст ва он ба инсон ва табиат гармиву рӯшноӣ мебахшад, шаҳриёрони эронӣ, аз ҷумла Анӯшервони Одил, дар рӯзи ҷашни Меҳргон маросими тоҷгузориро анҷом медоданд.
 Дар аҳли ислом нахуст мушкилиҳои зиёде барои ҷашн гирифтани идҳои миллии мардуми эронитабор ба вуҷуд омад, вале баъдтар, дар замони хилофати Аббосиён вазъ тағйир ёфт ва Наврӯзу Меҳргон дар давоми сол ҷашн гирифта мешуданд. Дар аҳди Сомониёну Ғазнавиён ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон шукӯҳу шаҳомати бештар пайдо намуданд. Ҳатто шоирони араб дар васфи Наврӯзу Меҳргон қасида ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд, ки онҳоро Ҳамзаи Исфаҳонӣ гирдоварӣ намудааст.
Ногуфта намонад, ки оини меҳрпарастӣ дар канораҳои рӯдҳои Ҷайҳуну Сайҳун ба вуҷуд омада буд. Дар асрҳои баъдӣ ба Юнону Рум ва ба воситаи онҳо ба мамолики Ғарб интишор ёфт ва ҳар сол дар мамолики Ғарб низ бо номи Митракона ҷашн гирифта мешуд, вале ҷашни Митракона аз ҷашни Меҳргон аз бисёр ҷиҳат фарқ мекард. Олими англис Франк Кумон дар ин росто таҳқиқоти махсусе анҷом додааст ва оид ба оини меҳрпарастӣ ва маросими ҷашнҳои он дар Рум ва дигар мамолики Аврупо далелҳои фаровон ҷамъоварӣ намудааст.
Хушбахтона, баъди ба истиқлолият соҳиб шудани ҷумҳурӣ бо ташаббуси Пешвои миллат идҳои асосии миллии мардуми орёинажод аз нав эҳё гардиданд. Боиси хурсандист, ки ҷашнгирии Меҳргон низ ба ҳукми анъана даромад ва саҳифаи тозае дар фарҳанги мардумии тоҷик боз шуд.
Муҳаммадқул ҲАЗРАТҚУЛОВ,
доктори илми фалсафа, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.10.2017    №: 211    Мутолиа карданд: 958

18.01.2019


Таҳдидҳои асосӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ номбар шуданд

Гумонбари омодасозии ҳамла ба Қасри сафед ба даст афтод

Дар Чин қаллобонро барои фиреб ҳабси абад карданд

29 миллион сом зарари собиқадорони сохта

Ҷаҳон дар як сатр

17.01.2019


Тамдиди шартномаи ФФТ бо "Сомон Эйр"

60 ДАРАҶА ХУНУКӢ ВА ДАВИ 50 - КИЛОМЕТРАИ ЭКСТРЕМАЛИ МОЛДАВӢ

16.01.2019


Пирӯзии мунтахаби Тоҷикистон бар Эрон

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Роҳандозии моратории дусола дар Тоҷикистон

Нақшаи Brexit дар парламенти Британия рад карда шуд

Кремл роҳи ҳалли буҳрони Украинаро пешниҳод намуд

Ифтитоҳи онлайн-донишгоҳ барои гурезаҳо дар Италия

15.01.2019


Ҷаласаи ҷамъбастӣ таҳти раёсати муовини Сарвазири мамлакат

Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Абдулазиз Комилов

Ёдгор Файзов: «Соли 2018 соли таҳкими волоияти қонун дар Бадахшон буд»

ХУҶАНД. 1548 медали варзишгарон дар як сол

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Созишномаи сулҳ – мавзӯи асосии мулоқоти Путин ва Абэ хоҳад шуд

Савдои хориҷии Чин соли 2018 натиҷаи рекордӣ нишон дод

Дар Алмаато гурӯҳи хориҷиёни террорист боздошт шуд

То соли 2024 аҳолии Қирғизистон бо оби ошомиданӣ пурра таъмин мешавад

10.01.2019


Дар Саразм осорхона ва меҳмонхонаи замонавӣ бунёд мешаванд

Вохӯрии Парвиз Давлатзода бо Владимир Норов

Ҷаласаи Шӯрои кор бо ҷавонон

“ГАНҶИ СУХАН” – маҳфили адибпарвар

РӮШОН. Ифтитоҳи маркази дуошёнаи савдо

Муҳаммад Салоҳ – беҳтарин футболбози Африқо

ҶАҲОН ДАР ЯК САТР

Самарқанд мизбони нахустмулоқоти «Ҳиндустон – Осиёи Марказӣ»

Баргардондани 47 шаҳрванди Қазоқистон аз Сурия

Остона ба гузарондани Ҳамоиши ҷаҳонии туризми шаҳрӣ омодагӣ мегирад

Дар Беларус бори нахуст ҳукми қатл содир шуд

09.01.2019


Таҷлили 110 - солагии аллома Бобоҷон Ғафуров


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед