logo

фарҳанг

МЕҲРГОН - ОИНИ МЕҲРПАРАСТӢ

Меҳргон яке аз ҷашнҳои миллии ниёгони ориёии мо мебошад, ки дар гузашта мардуми мо онро дар нимаи дуюми сол ҳамчун ҷашни шукӯҳманди ҳосилғундорӣ, бардоштани самараи меҳнати кишоварзон таҷлил мекарданд. Баъди Меҳргон бо омадани фасли зимистон фурӯравии сол ба вуқӯъ мепайваст ва ҷашнҳои ҳошиявии Дайгону Шаби Ялдо ва Сада аз паси сар кардани фосилаҳои мавсимӣ, омодагӣ аз фарорасии ҷашни Наврӯз мужда медоданд. Ба ин маънӣ, ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон бо ҳам робитаи узвӣ доранд. Ҳар ду дар ду таодул – баҳорӣ ва тирамоҳӣ ҷашн гирифта мешаванд. Аввалӣ ба эҳё ва растохези табиат ва оғози кишту кори баҳорӣ ва дуюмӣ ба маъракаи ҳосилғундорию хирманкӯбӣ мансубанд. Меҳргон аслан ҷашни кишоварзон аст, ки дар он деҳқон ҳамчун пири корҳои кишоварзӣ мавқеи калидӣ ва меҳварӣ дорад.

Ҷашни Меҳргон дар ҳудуди имрӯзаи Осиёи Марказӣ ва Афғонистону Эрон ҳанӯз дар аҳди қадим баргузор мегардид. Нишонаҳои зиёде аз ин ҷашн дар Осиёи Миёнаву Эрони бостон боқӣ мондаанд, ки ҳокӣ аз густариши фарҳанги кишоварзию чорводорӣ мавҷудияти гурӯҳи иҷтимоии барзгарону деҳқонон мебошанд.
Тибқи иттилои Анна Красноволская дар тадқиқоти худ ба номи «Чанд чеҳраи калидӣ дар асотири гоҳшумории эронӣ», фарҳангшиносон дар яке аз деворҳои Панҷакенти бостонӣ тасвиреро кашф кардаанд, ки ба асрҳои VI - VII тааллуқ дорад. Дар тасвир марди  ришдори нуроние кашида шудааст, ки бо рӯймоле пешониашро баста, дар рӯи суфа нишастааст. Дар пушти сараш хирмани бузурги гандум намудор аст, ки чанд нафар аз деҳқонон онро ба халтаҳо (қопчаҳо) ҷой дода, ба анбор медароранд. Як нафар ҳисобчӣ дар даст қаламу дафтар миқдори қопчаҳоро ба ҳисоб мегирад. Поинтари ин расм гурӯҳи деҳқонон аз самараи ҳосили бадастовардаашон болида, бо хушнудӣ зери садои асбобҳои мусиқии хунёгарон рақсу бозӣ мекунанд.
Аз ҷузъҳои тасвири мазкур асолату моҳияти ҷашни Меҳргонро дар таърихи гузаштаи ниёгонамон ба хубӣ тасаввур карда метавонем. Марди нуронӣ пири корҳои кишоварзӣ Бобои деҳқон мебошад. Хирмани ҷамъоваришуда дар суфаи бузурги Бобои деҳқон ҷой дода шудааст, ки дар он баракати ҳосил меафзояд ва он муқаддас дониста мешавад. Хирмангоҳ ҳамчун макони муқаддас русуму одоби худро дорад. Дар он бо садои баланд ҳарф задану суҳбат кардан, ғазаболуд шудану дашном додан ва ё таҳқир кардани якдигар, нигоҳ доштани саг ва дигар ҳайвонот мамнӯъ аст.
Дарвоқеъ, дар Дарвозу Язгулом ва Вахону Ишкошим аз замонҳои қадим Наврӯзро Шогун ва Бобои деҳқонро шогунӣ - ба маънои шахси хушқадаму муборак ва фархунда ном мебурданд. Агар дигар нишонаҳои боқимонда аз Меҳргон ва корҳои кишоварзӣ барои  рӯёндани ҳосил дар Мовароуннаҳру Хуросон ва Эрони бостонро ба ёд орем, ба хубӣ маълум мешавад, ки ҷашни Меҳргон дар давраҳои гуногуни ҳаёти иҷтимоию фарҳангии ниёгони мо асари худро гузоштааст.
Ҷашни Меҳргонро Абурайҳони Берунӣ дар «Осор – ул – боқия» ба мисли Наврӯз ба Меҳргони омма (хурд) ва Меҳргони хосса (бузург) ҷудо намуда, оғози онро шонздаҳумин рӯз аз моҳи меҳр ба қалам додааст. Ин масъаларо муаллифи асари «Таърихи Табарӣ» ва Маҳмуди Гардезӣ дар «Зайн – ул – ахбор» низ зикр  намудаанд. Ҷашни Меҳргон дастархони идонаи худро дорад, он низ ба мисли «Хони наврӯзӣ» ороста мешавад, вале дар он меваҷоти гуногун бештар гузошта хоҳад шуд. Иттилооте, ки аз давраҳои қадим ба мо омада расидааст, ҳокӣ аз онанд, ки дар аҳди Ҳахоманишиён, хусусан Ашкониён, ки худро ягона вориси  асосии шаҳриёрони эронӣ баъди ҳамлаи Искандари Мақдунӣ ва давраи Ҳеллинизм медонистанд, ҳамчунин, дар давраи Сосониён ҷашни Меҳргон ба шукӯҳу салобати хосса ва шодиву сурур баргузор мегардид. Чун маънои меҳр хуршед аст ва он ба инсон ва табиат гармиву рӯшноӣ мебахшад, шаҳриёрони эронӣ, аз ҷумла Анӯшервони Одил, дар рӯзи ҷашни Меҳргон маросими тоҷгузориро анҷом медоданд.
 Дар аҳли ислом нахуст мушкилиҳои зиёде барои ҷашн гирифтани идҳои миллии мардуми эронитабор ба вуҷуд омад, вале баъдтар, дар замони хилофати Аббосиён вазъ тағйир ёфт ва Наврӯзу Меҳргон дар давоми сол ҷашн гирифта мешуданд. Дар аҳди Сомониёну Ғазнавиён ҷашнҳои Наврӯзу Меҳргон шукӯҳу шаҳомати бештар пайдо намуданд. Ҳатто шоирони араб дар васфи Наврӯзу Меҳргон қасида ва шеъру таронаҳо эҷод намудаанд, ки онҳоро Ҳамзаи Исфаҳонӣ гирдоварӣ намудааст.
Ногуфта намонад, ки оини меҳрпарастӣ дар канораҳои рӯдҳои Ҷайҳуну Сайҳун ба вуҷуд омада буд. Дар асрҳои баъдӣ ба Юнону Рум ва ба воситаи онҳо ба мамолики Ғарб интишор ёфт ва ҳар сол дар мамолики Ғарб низ бо номи Митракона ҷашн гирифта мешуд, вале ҷашни Митракона аз ҷашни Меҳргон аз бисёр ҷиҳат фарқ мекард. Олими англис Франк Кумон дар ин росто таҳқиқоти махсусе анҷом додааст ва оид ба оини меҳрпарастӣ ва маросими ҷашнҳои он дар Рум ва дигар мамолики Аврупо далелҳои фаровон ҷамъоварӣ намудааст.
Хушбахтона, баъди ба истиқлолият соҳиб шудани ҷумҳурӣ бо ташаббуси Пешвои миллат идҳои асосии миллии мардуми орёинажод аз нав эҳё гардиданд. Боиси хурсандист, ки ҷашнгирии Меҳргон низ ба ҳукми анъана даромад ва саҳифаи тозае дар фарҳанги мардумии тоҷик боз шуд.
Муҳаммадқул ҲАЗРАТҚУЛОВ,
доктори илми фалсафа, профессор


Баёни ақида (0)    Санаи нашр: 10.10.2017    №: 211    Мутолиа карданд: 1013

23.04.2019


ДЗЮ – ДО. Медали нуқраи Темур Раҳимов аз Чемпионати Осиё

Тиб. Муваффақияти камназири ҷарроҳони рус

Пирӯзии Зеленский дар интихоботи Украина

Фоҷиа дар Шри-Ланка Теъдоди қурбониён ба 300 нафар расид

Лукашенко Россияро ҳомии истиқлолияти Беларус номид

Ёрии низомию техникии Қазоқистон ба Тоҷикистон

Ҷаҳон дар як сатр

22.04.2019


НИММАРАФОНИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ДУШАНБЕ. Фенти Тилахан дар мақоми аввал

Ваҳдат ҳусни тоза мегирад

ХОРУҒ. Бунёди бинои шабакаи ёрии таъҷилӣ

19.04.2019


Вохӯрии Сироҷиддин Муҳриддин бо Жан - Батист Лемуан

Пойтахт ба таҷлили Рӯзи Ғалаба омодагӣ мебинад

Масоили рушди соҳаи маориф матраҳ гардид

Дар Донишгоҳи давлатии Данғара конфронси ҷумҳуриявӣ доир мешавад

Душанбе варзишгарони 15 кишварро ба ҳам меорад

Ҷаҳон дар як сатр

18.04.2019


ҶОМИ АФК. Пирӯзии "Хуҷанд" ва мусовии "Истиқлол"

МУЪМИНОБОД. 221 иншоот дар се сол

РАШТ. Боғистон доман паҳн мекунад

17.04.2019


БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ . Ба қонун иловаҳо ворид шуданд

ДМТ. Як нишасти муҳим

Хонандагони Душанбе пешсафи олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ

Армуғон барои дӯстдорони ҷуғрофия

ҶОМИ ОСИЁ. Паҳлавонони тоҷик соҳиби 5 медал

Ҷаҳон дар як сатр

16.04.2019


Вохӯрии Саидзода Зоҳир Озод бо Аскар Таҷибаев

Баррасии масоили мубрам

Ҳамоиш бахшида ба оғози расмии Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ

Калонтарин тайёра дар дунё ба ҳаво хест

Дар Қазоқистон онлайн-қаллобон фаъол мешаванд

Дар СММ аз манфиати лоиҳаи «Камарбандҳо ва роҳҳо» сухан рафт

Аз таркиш дар Афғонистон ҳафт кӯдак ҳалок гашт

Филмҳои ду коргардони тоҷик барои Фестивали кинои мусалмонӣ интихоб шуданд

Ҷаҳон дар як сатр


Дар сомонаҳои дигари Тоҷикистон хонед